Սպիրիտուալիզմ (փիլիսոփայություն)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սպիրիտուալիզմ (այլ կիրառումներ)

Սպիրիտուալիզմ (ֆրանս․ spiritualisme, < լատ․ spiritualis – հոգևոր, spiritus – հոգի, ոգի) կամ Ոգեպաշտություն, իդեալիստական փիլիսոփայական ուսմունք, որ աշխարհի Էությունն ու նախահիմքն Է համարում ոգին և մատերիայի ճանաչողության հնարավորությունը ժխտելով գիտությունը փոխարինում Է հավատով։

Սպիրիտուալիզմը օբյեկտիվ իդեալիստական հայեցակետ է, որը ոգին համարում է իրականության նախահիմք, մատերիայից դուրս և դրանից անկախ գոյություն ունեցող անմարմին սուբստանց։ Որպես փիլիսոփայական տերմին «սպիրիտուալիզմ» առաջին անգամ օգտագործել է Վ․ Կուզենը, հետագայում սպիրիտուալիստական են կոչվել XIX–XX դդ․ ֆրանսիական և իտալական փիլիսոփայության մի շարք դպրոցներ և ուղղություններ։ Ըստ էության սպիրիտուալիստական է աստծու կեցության և հոգու անմահության նկատմամբ հավատը։ Փիլիսոփայության մեջ սպիրիտուալիզմը բնորոշ է այն բոլոր ուսմունքներին, որոնք սուբստանց են համարում հոգևոր էությունը (Պլատոն, Գ․ Լայբնից, Ջ․ Բերկլի և ուրիշներ)։ Երբեմն «սպիրիտուալիզմ» հասկացության բովանդակության մեջ շեշտվում են ոգու իռացիոնալ կողմերը և ոգին դիտվում է իբրև մի ամբողջականություն, որը չի հանգում բանականությանը, գաղափարին կամ իր այլ դրսևորումներին։

Գրականություն

• Է.Գարթման, «Философии бессознательного»
• Willman, «Geschichte des Idealismus» (3 т.);
• Vacherot, «Le nouveau spiritualisme» (П., 1884);
• Volkmann von Volkmar, «Lehrbuch der Psychologie» (Kemend, 2 изд., 1875);
• Կլյուպե, «Введение в философию» (СПб., 1901);
• Паулсен, «Введение в философию» (М., 1894).

Արտաքին հղումներ

• Սպիրիտուալիզմ եզրույթը Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտարանային բառարանում
• Փիլիսոփայական հանրագիտարան

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 80)։