Անդրեյ Գեյմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Անդրեյ Գեյմ
հոլ.՝ Andre Geim
Andre Geim 2010-1.jpg
Ծնվել է Հոկտեմբերի 21, 1958
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ, Սոչի
Մահացել է {{{2}}} ԽՍՀՄFlag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ, Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա
Բնակության վայր(եր) Մանչեսթեր
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ
Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն[1][2]
Ազգություն հոլանդացի
բրիտանացի
Մասնագիտություն Պինդ մարմնի ֆիզիկա
նանոտեխնոլոգիա
Հաստատություն(ներ) Մանչեստերի համալսարան
Նեյմեգենի համալսարան (1994—2000)
Գործունեության ոլորտ solid-state physics և Նանոտեխնոլոգիա
Պաշտոն(ներ) Langworthy Professor[3] և Regius Professor of Physics
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[4] և Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա
Ալմա մատեր Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտ
Հայտնի աշակերտներ Կոնստանտին Նովոսելով
Ինչով է հայտնի Գրաֆիտի հետազոտող
հայտնագործել է «gecko tape»-ը
մարդ, ով ստիպել է գորտին թռչել
Պարգևներ Նոբելյան մրցանակ Ֆիզկիայի բնագավառից (2010)
Կոպլիի շքանշան (2013 )
Հյուզի շքանշան (2010)
Կյորբերի շքանշան (2009)
Եվրոֆիզիկայի մրցանակ (2008)
Մոտտի մրցանակ (2007)
Շնոբելյան մրցանակ (2000)
Andre Geim Վիքիպահեստում

Սըր Անդրեյ Գեյմ (հոլ.՝ Andre Geim, ծնվ. Հոկտեմբերի 21, 1958-ին[5], Սոչիում, հոլանդացի և բրիտանացի ֆիզիկոս, 2010 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (Կոնստանտին Նովոսելովի հետ համատեղ), Լոնդոնյան թագավորական հասարակության անդամ (2007 թվականից)[6], առավել հայտնի է ինչպես գրաֆիտի հայտնաբերողներից մեկը[7][8]: 2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Եղիսաբեթ II թագուհու հրամանով գիտության ասպարեզում նվաճումների համար ստացել է բակալավրի կոչում պաշտոնական իրավունքով իր կոչման կողքը օգտագործել «Պարոն» կոչումը[9]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1958 թվականին Սոչի քաղաքում, գերմանական ծագմամբ ինժեներների ընտանիքում[10] (միակ բացառությունը Գեյմի ընտանիքում եղել է նրա մայրական կողմից մեծ տատիկը, ով հրեա է եղել[11][12])։ Գեյմը իրեն համարում է եվրոպացի և կարծում է, որ կարիք չունի առավել խորապես ուսումնասիրել իր արմատները[12]: 1964 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Նալչիկ:

Հայրը՝ Կոնստանտին Գեյմը, (1910—1998)[13] 1964 թվականից աշխատել է Նալչիկի էլեկտրական վակուումի գործարանում, որպես գլխավոր ինժեներ[14], մայրը՝ Նինա Բայերը (ծնվ. 1927), աշխատել է գլխավոր տեխնոլոգ[14]:

1975 թվականին Անդրեյ Գեյմը ավարտել է Նալչիկի № 3 դպրոցը ոսկե մեդալով[13][14] և աշխատում է ընդունվել Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտ, բայց չի ստացվում[13]: 8 ամիս աշխատելով Նալչիկի էլեկտրական վակուումի գործարանում[5] 1976 թվականին ընդունվել է Նալչիկի էլեկտրական վակուումի գործարան։

Մինչև 1982 թվականը սովորել է ֆիզիկայի ֆակուլտետում, գերազանց ավարտել է և ընդունվել է ասպիրանտուրա։ 1987 թվականին դարձել է ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու։

1990 թվականին ստացել է անգլիական թագավորական հասարակության կրթաթոշակ և դուրս է եկել ԽՍՀՄ-ից[15][16]: Աշխատել է Նոթինգեմյան համալսարանում, Բատայի համալսարանում, նաև ոչ այդքան երկար Կոպենհագենի համալսարանում։ Իսկ հիմա Մանչեստերյան կենտրոնի ղեկավարն է նանոտեխնոլոգիայի բնագավառում[17]:

2008 թվականին ստանում է առաջարկություն, որպեսզի գլխավորի Մաքս Պլանկի համալսարանը Գերմանիայում, բայց մերժում է[18]:

Նիդեռլանդների Թագավորության ենթակա[19]: Կինը՝ Իրինան, աշխատել է, ինչպես Գեյմը, Պինդ մարմինների ֆիզիկայի ինստիտուտում, իսկ այժմ աշխատում է Մանչեստերի համալսարանի լաբորատորիայում ամուսնու հետ։[20]:

Գեյմին Նոբելյան մրցանակ հանձնելուց հետո Միջազգային համագործակցության հիմնադրամի վարչության տնօրեն Ալեքսեյ Սիտնիկովը հայտարարում է, որ մտադրություն ունի Գեյմին հրավիրել Սկոլկովում աշխատելու։ Գեյմը հայտարարում է.

Aquote1.png Ձեր մոտ մարդիկ լրի՞վ են խելքները կորցրել: Նրանք մտածում են, որ եթե նրանք ինչ-որ մեկին շաղախեն մի պարկ ոսկու մեջ, ապա կարող են բոլորին հրավիրե՞լ: Aquote2.png


Գիտական ձեռքբերումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեյմի ձեռքբերումներից կարելի է առանձնացնել բիոյնիկական ադգեզիվայի (սոսինձ) ստեղծումը, ավելի ուշ հայտնի է դառնում, որպես gecko tape[21]:

Այդեպես ճանաչված է նրա «Magnetic levitation» փորձը, ինչպես նաև հայտնի «թոչողը»[22], որի համար Գեյմը հանրահայտ մաթեմատիկոսի Մայքլ Բերրի հետ 2000 թվականին ստացել է Շնոբելյան մրցանակ:

2004 թվականին Անդրեյ Գեյմը իր աշակերտի հետ հայտանգործում է գրաֆիտ-ի ստացման եղանակը։ Իսկ ինչպես պարզվեց հետագայում, գրաֆիտը ունի մի շարք հետաքրքիր հատկություններ։[23]:

Այդ հայտնագործության համար Ֆիզիկայի ինստիտուտը (Մեծ Բրիտանիա) 2007 թվականին Գեյմին պարգևատրում է Մոտտի մրցանակով։ Նա նաև ստաում է Եվրոֆիզիկայի մրցանակը։ 2010 թվականին գրաֆիտի հայտնաբերումը նաև նպաստում է, որ նա արժանանում է Նոբելյան մրցանակին[24]: Գեյմը դառնում է առաջին գիտնականը, ով ստանում է և՛ Ժնոբելյան, և՛ Նոբելյան մրցանակներ[25]: 2013 թվականին ստացել է Կոպլի մեդալը։

Որոշ հրապարակումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Andre K. Geim. Nobel Lecture: Random walk to graphene(անգլ.). — doi:10.1103/RevModPhys.83.851

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Անդրեյ Գեյմ հետաքրքրվում էր ալպինիզմով: Նրա առաջին նվաճումը դարձավ Էլբրուսը, իսկ սիրելի լեռը՝ Կիլիմանջարոն[15]:
  • Գիտնականը տարբերվում էր յուրօրինակ հումորով։ Դրա վառ ապացույցներից մեկը լեվիտացիայի մասին հոդվածն է, որում Գեյմի համահեղիկնակը նշվում էր իր սիրելի համստերներ Տիշան[26]: Հենց ինքը՝ Գեյմը, այս հոդվածի առթիվ հայտարարել էր, որ կրծողի դերը բավականին մեծ էր։[27]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/959453.stm
  2. http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/nobel-winner-slates-britains-stupid-immigration-reforms-8433324.html?action=gallery
  3. http://www.physics.manchester.ac.uk/about-us/timeline/
  4. NNDB — 2002.
  5. 5,0 5,1 «Фото копии трудовой книжки А. К. Гейма» (html) (ռուսերեն)։ сайт веб-музея МФТИ։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-26-ին։ Վերցված է 2010-10-06 
  6. New Fellows — 2007 — New Fellows — The Royal Society
  7. K. S. Novoselov և այլք: (2004)։ «Electric Field Effect in Atomically Thin Carbon Films»։ Science 306: 666։ doi:10.1126/science.1102896 
  8. It’s a thinner winner bbc.co.uk 19th October 2006
  9. BBC: Физики-россияне Новоселов и Гейм возведены в рыцари
  10. «Фото учебной карточки студента А. К. Гейма» (html) (ռուսերեն)։ сайт веб-музея МФТИ։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-26-ին։ Վերցված է 2010-10-06 
  11. Weinreb Gali (նոյեմբերի 20, 2010)։ «Nobel laureate: Life sciences suited to small countries»։ The Jerusalem Post։ Վերցված է հոկտեմբերի 5, 2011 
  12. 12,0 12,1 Andre Geim, Autobiography на сайте Нобелевского комитета
  13. 13,0 13,1 13,2 Наталья Веденеева, Екатерина Свешникова (6 октября 2010)։ «Русские идут за Нобелевкой» (html) (ռուսերեն)։ «МК»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-08-ին։ Վերցված է 2010-10-06 
  14. 14,0 14,1 14,2 «Фото автобиографии абитуриента А. К. Гейма, написанной [[7 июля]] [[1976 год]]а» (html) (ռուսերեն)։ сайт веб-музея МФТИ։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-26-ին։ Վերցված է 2010-10-06 
  15. 15,0 15,1 «Графен Гейма» (pdf) (ռուսերեն)։ «Кабардино-Балкарская правда»։ 15 ноября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-26-ին։ Վերցված է 2008-11-15 
  16. «Жена Гейма: Андрей видит не так, как другие» (html) (ռուսերեն)։ «Вести.ру»։ 5 октября 2010։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-26-ին։ Վերցված է 2010-10-06 
  17. nanotech.net
  18. «Лауреат Нобелевской премии Андрей Гейм: «Да у вас нормально. Утечка мозгов практически прекратилась»» (html) (ռուսերեն)։ «Комсомольская правда»։ 8 октября 2010։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-26-ին։ Վերցված է 2010-10-08 
  19. Hamish Johnston (5 октября 2010)։ «Graphene pioneers bag Nobel prize» (անգլերեն)։ physicsworld.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-26-ին։ Վերցված է 2010-10-06 
  20. Нобелевский лауреат Андрей Гейм отказался работать в «Сколково» (ռուս.)
  21. Gecko inspires sticky tape BBC News 1 June, 2003
  22. The Frog That Learned to Fly; webpage in Holland
  23. Пресс-релиз Нобелевского комитета
  24. «The Nobel Prize in Physics 2010» (անգլերեն)։ Официальный сайт Нобелевского комитета։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-26-ին։ Վերցված է 2010-10-05 
  25. «Шнобель-2012: российские алмазы из боеприпасов» (ռուսերեն)։ Русская служба Би-би-си։ 21 сентября 2012։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-24-ին։ Վերցված է 2012-09-21 
  26. A. K. Geim and H.A.M.S. ter Tisha Physica B 294-295, 736—739 (2001) doi:10.1016/S0921-4526(00)00753-5
  27. «Nature Nanotechnology» (April 2008, page 179)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոդվածներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարցազրույց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]