Պետեր Գրունբերգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պետեր Գրունբերգ
Peter Andreas Grünberg
Peter Gruenberg 01.jpg
Ծնվել էմայիսի 18, 1939(1939-05-18)[1][2][3][…]
Պլզեն, Պլզենի շրջան, Չեխիա[3][4]
Մահացել էապրիլի 7, 2018(2018-04-07)[5][6][3][…] (78 տարեկան)
Jülich, Դյուրեն, Քյոլնի վարչական շրջան, Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա, Գերմանիա[6]
ՔաղաքացիությունFlag of Germany.svg Գերմանիա[7]
Մասնագիտությունֆիզիկոս և համալսարանի դասախոս
Հաստատություն(ներ)Կյոլնի համալսարան, Կարլտոնի համալսարան և Research Centre Jülich?
Գործունեության ոլորտֆիզիկա
Պաշտոն(ներ)պրոֆեսոր
ԱնդամակցությունՎեստֆալիայի գիտությունների ակադեմիա և Sudetendeutsche Akademie der Wissenschaften und Künste?
Ալմա մատերԴարմշտադտի տեխնիկական համալսարան, Ֆրանկֆուրտի Գյոթեի անվան համալսարան և Կյոլնի համալսարան
Կոչումպրոֆեսոր
Գիտական աստիճանգիտությունների թեկնածու
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն
Գիտական ղեկավարStefan Hüfner?
ՊարգևներՀյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիայի ծառայությունների համար շքանշան «Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի սպայական մեծ խաչ ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[8][9] Շտեռն-Գեռլախի մեդալ Ֆիզիկայի Վոլֆի մրցանակ Friendship Award? German Future Prize? Գերմանական հետազոտությունների փառքի սրահ Ritter-von-Gerstner Medal? պատվավոր քաղաքացիություն[10] պատվո անդամ[10] European Inventor Award? The seal of the city of Pilsen?[11] Ճապոնիայի մրցանակ honorary doctor of the RWTH Aachen University? և honorary doctor of the Saarland University?[12]
ՀայրTheodor Grünberg?
Peter Grünberg Վիքիպահեստում

Պետեր Գրունբերգ (գերմ.՝ Peter Andreas Grünberg, մայիսի 18, 1939(1939-05-18)[1][2][3][…], Պլզեն, Պլզենի շրջան, Չեխիա[3][4] - ապրիլի 7, 2018(2018-04-07)[5][6][3][…], Jülich, Դյուրեն, Քյոլնի վարչական շրջան, Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա, Գերմանիա[6])[13], գերմանացի ֆիզիկոս, աշխատել է Քյոլնի համալսարանում։ Նրա ամենահայտնի հայտնագործությունն է հսկայական մագնետոդիմադրության էֆեկտը (ՀՄԴԷ), որի համար նրան շնորհվել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ 2007 թվականին (համատեղ Ալբեր Ֆերտի հետ)[14]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրունբերգի ընտանիքը վերաբնակեցվելով Գերմանիա բնակություն է հաստատել Լաուտերբախ քաղաքում։ 1959 թվականին Գրունբերգը հանձնել է ընդունելության քննությունները և ընդունվել Աբիտուր համալսարան։ Սկսած 1962 թվականից նա սովորել է Ֆրանկֆուրտի համալսարանում և Դարկշտադի տեխնիկական համալսարանում։ 1966-ից 1969 թվականները Գրունբերգը անցել է ասպիրանտուրա պրոֆեսոր Շտեֆան Գյուֆների մոտ «Որոշ հազվագյուտ նռնաքարերի սպեկտրոսկոպիկ հետազոտությունները» թեմայով և պաշտպանել է դիսերտացիան 1969 թվականին, ստանալով դոկտորական կոչում։

Այնուհետև երեք տարի նա անց է կացրել Օտտավայի Կառլտոնի համալսարանում։ 1972 թվականից նա սկսել է աշխատել որպես գիտաշխատող Յուլիխի հետազոտական կենտրոնում։ 2004 թվականին անցել է թոշակի, սակայն դրանից հետո էլ շարունակել է աշխատել Յուլիխի հետազոտական կենտրոնի պինդ մարմնինների էլեկտրոնային առանձնահատլությունների բաժնում որպես հրավիրված գիտնական։

Աշխատանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրունբերգը առաջիններից մեկն էր, որ զբաղվում էր բարակ թաղանթների մագնիսական հատկությունների հետազոտությամբ։ Այս հետազոտությունների ասպարեզը ուսումնասիրում է նյութերի սպինային հատկանիշները և կոչվում է սպինոտրոնիկա։ Հետազոտությունների արդյունքները թույլ տվեցին ստեղծել չափերով ավելի փոքր սարքեր։

1986 թվականին Գրունբերգը հայտնաբերեց երկաթի և քրոմի շերտերի միջև հակա ֆերո-մագնիսական կապը։ 1987 թվականի վերջում Գրունբերգը, համարյա միաժամանակ Ալբեր Ֆերտի հետ հայտնաբերեց հսկայական մագնետոդիմադրության էֆեկտը, որի շնորհիվ 1990-ականների վերջում հնարավոր եղավ կտրուկ ավելացնել կոշտ մագնիսական սկավառակե կուտակիչների տարողությունը։ 2007 թվականի դրությամբ կարդացող/գրող գլխիկների մեծ մասի աշխատանքի սկզբունքը հիմնվում է այս էֆեկտի վրա։ Համարվում է, որ այս հայտնագործությունը սպինոտրոնիկայի ծնունդն է[15][16]։ Պատենտների կիրառման համար ստացած արտոնագրերի գումարները փոխանցվում է Յուլիխի համալսարանի հաշվին, և կազմում է տասնյակ միլիոնավոր դոլարներ։

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Czech National Authority Database
  4. 4,0 4,1 4,2 Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
  5. 5,0 5,1 5,2 Noted German physicist Peter Grünberg diesDeutsche Welle, 2018.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Curriculum Vitae Peter A. Grünberg
  7. Physics of the iPod awarded Nobel Prize // The New York Times / D. BaquetManhattan, NYC: The New York Times Company, A. G. Sulzberger, 2007. — ISSN 0362-4331; 1553-8095; 1542-667X
  8. The Nobel Prize in Physics 2007Nobel Foundation.
  9. Table showing prize amountsNobel Foundation, 2019.
  10. 10,0 10,1 http://www.pro-physik.de/details/physiknews/10975383/Zum_Tod_von_Peter_Gruenberg.html
  11. https://www.plzen.eu/obcan/o-meste/informace-o-meste/oceneni-mesta/chap_343/oceneni-mesta.aspx
  12. https://www.uni-saarland.de/universitaet/portraet/freunde/ehren/promotionen/nat-tech.html
  13. German physics Nobel laureate Peter Gruenberg dead at 78 AFP.com
  14. Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ 2007 թվական(անգլ.)
  15. Handbook of spin transport and magnetism։ Tsymbal, E. Y. (Evgeny Y.), Zutic, Igor.։ Boca Raton, Florida: CRC Press։ 2012։ ISBN 9781439803776։ OCLC 756724063 
  16. Chappert Claude, Fert Albert, Dau Frédéric Nguyen Van (2007)։ «The emergence of spin electronics in data storage»։ Nature Materials (անգլերեն) 6 (11): 813–823։ Bibcode:2007NatMa...6..813C։ ISSN 1476-4660։ PMID 17972936։ doi:10.1038/nmat2024 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]