Պլզեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
չեխ․՝ Plzeň
չեխ․՝ Statutární město Plzeň[1]
գերմ.՝ Pilsen
Դրոշ Զինանշան
Flag of Plzen.svg Plzen CoA.gif

Plzen city view.jpg
ԵրկիրՉեխիա Չեխիա
Ներքին բաժանումBolevec?[2], Božkov?[2], Bukovec?[2], Černice?[2], Q11176327?[2], Dolní Vlkýš?[2], Doubravka?[2], Doudlevce?[2], Hradiště?[2], Jižní Předměstí?[2], Koterov?[2], Křimice?[2], Lhota?[2], Q12033678?[2], Lobzy?[2], Q12034982?[2], Nová Hospoda?[2], Pilsen 7?[2], Radobyčice?[2], Severní Předměstí?[2], Skvrňany?[2], Újezd?[2], Valcha?[2], Vnitřní Město?[2] և Východní Předměstí?[2]
Հիմնադրված էհունվարի 1, 1991[1] և 1295 թ.
Առաջին հիշատակում1295
Մակերես137,671042 կմ²
ԲԾՄ308 մետր
Բնակչություն175 219 մարդ (հունվարի 1, 2021)[3]
Ժամային գոտիUTC+1 և UTC+2
Հեռախոսային կոդ37
Փոստային ինդեքսներ301
Ավտոմոբիլային կոդP
Պաշտոնական կայքplzen.eu(լեհ.), pilsen.eu/citizen/(անգլ.) և pilsen.eu/burger/(գերմ.)
##Պլզեն (Չեխիա)
Red pog.png

Պլզեն (չեխ․՝ Pilsen), մեծությամբ չորրորդ քաղաքը Չեխիայում։ Պլզենի երկրամասի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքում են տեղակայված Հյուսիսային Պլզեն և Հարավային Պլզեն շրջանների վարչական մարմինները։ Պլզենը գտնվում է չորս գետերի (Մժե, Ռադբուզա, Ուգլավա և Ուսլավա) միախառնման տեղում, որոնք ձևավորում են Բերոունկա գետը։

Պլզենը արդյունաբերական, առևտրական, մշակութային ու վարչական կարևորագույն կենտրոն է Արևմտյան Բոհեմիայում։ Գարեջրի արտադրության կենտրոն է։

1993 թվականի մայիսի 31-ից քաղաքը Պլզենի հռոմեա-կաթոլիկական եպիսկոպոսության կենտրոն է։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը հիմնադրվել է չորս գետերի միախառնման վայրին կից մոտ 1295 թվականին չեխ Վացլավ II արքայի կողմից։ Քանի որ Պրահային մոտ էր գտնվում, քաղաքը սկսում է արագ զարգանալ[4]։ Քաղաքը չի հիմնվել ինչ-որ բնակավայրի տեղում, այլ արքայական հրովարտակով հարթության վրա ի սկզբանե նախագծվել է որպես քաղաք։ Մշակված նախագծի համաձայն` այն բաժանվել է առանձին թաղամասերի կենտրոնական հսկայական հրապարակով, որ խոշորագույններից է Եվրոպայում։ Քաղաքի փողոցները հատվում էին միմյանց բացառապես ուղիղ անկյան տակ։ Հրապարակը սկզբնական շրջանում միայն առևտրական կենտրոն չէր. նրա հարևանությամբ գտնվում էին գերեզմանոցը, մի քանի լճեր` ջրի անհրաժեշտ պաշարով, Սուրբ Վարֆոլոմեյի տաճարը։ Հատուկ ուշադրության են արժանի Պլզենի պատմական գետնափոր ուղիները, որոնց երկարությունը 24 կմ է։

1419 թվականից հուսիտների շարժման գլխավոր կենտրոն է եղել։

Գրյունվալդի ճակատամարտից հետո լեհ Յագայլո արքան մասնակից չեխական բոլոր զորամասերին ուղտ է նվիրել, որի պատկերը մինչ օրս առկա է Պլզենի զինանշանին[5]։

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Վարֆոլոմեյի տաճարը
  • Սուրբ Վարֆոլոմեյի գոթական տաճար (1292)։ Այն Չեխիայի ամենաբարձր տաճարն է. աշտարակի բարձրությունը հասնում է 102 մ-ի։ 301 աստիճաններով կարելի է բարձրանալ աշտարակում գտնվող դիտահրապարակ։
  • Սուրբ Մարիամի համբարձման եկեղեցի, որ նախկինում ֆրանցիսկյան եկեղեցի է եղել։
  • Վերածննդի ոճով քաղաքապետարան (XVI դար)
  • Դոմինիկյան մենաստան` Սուրբ Աննայի եկեղեցով, որ բարոկկո ոճով է կառուցված։ 1805-1807 թվականներին այստեղ գործել է դպրոց, ներկայումս շենքում տեղակայված է պետական գրադարան։
  • Տիլի թատրոն
  • Մեծ սինագոգ և հին սինագոգ
  • Պլզենի պատմական գետնուղիներ
  • Արևմտաչեխական թանգարան
  • Մանկական երկաթուղի
  • Plzeňský Prazdroj գարեջրի գործարան
  • Կենդանաբանական այգի և «Դինոպարկ»։ Այգուն կից գործում է կրթական-ժամանցային այգին, որտեղ կարելի է տեսնել նախապատմական կենդանիների ստատիկ, շարժական, խոսուն մոդելներ բնական չափերով։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման չափավոր օվկիանոսային է, սառը։ Տեղումները քիչ են և տարվա կտրվածքով բաշխվում են հավասարապես։ Գրեթե ամեն երկրորդ օր տեղումներ են լինում։ Արևային օրերի մակարդակը կազմում է 1.700 ժամ։ Ձմեռները ցուրտ են, բայց հարակից շրջաններից ավելի մեղմ. դրանք տևում են մոտ 51 օր։ Ռեկորդային ցածր ցուցանիշը գրանցվել է -20 °C (-4 °F);

Տաք օրերի քանակը` 30 °C (86 °F) ջերմաստիճանով, մշտապես աճում է, բայց ատլանտյան ճակատի օդային ցուրտ զանգվածների պատճառով շոգ օրերին փոխարինելու են գալիս ցուրտ և անձրևոտ օրերը։ Գիշերները նույնիսկ ամռանը լինում են ցուրտ և խոնավ։ Ձմեռային ցրտերը սկսվում են նոյեմբերի երկրորդ կեսից և ձգվում մինչև մարտի վերջ։ Տարերային հնարավոր աղետներն են երաշտը` էքստրեմալ բարձր ջերմաստիճանով` 33 °C և երկարատև անձրևները, որոնք հեղեղումների պատճառ են դառնում։

Պլզենի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 16
(61)
17
(63)
22
(72)
26
(79)
30
(86)
32
(90)
37
(99)
35
(95)
32
(90)
26
(79)
16
(61)
16
(61)
40
(104)
Միջին բարձր °C (°F) 0.6
(33.1)
2.1
(35.8)
7.5
(45.5)
13.1
(55.6)
18.3
(64.9)
21.5
(70.7)
23.2
(73.8)
22.6
(72.7)
18.6
(65.5)
12.8
(55)
5.8
(42.4)
2.3
(36.1)
12.4
(54.3)
Միջին օրական °C (°F) −2.2
(28)
−1.3
(29.7)
3.2
(37.8)
7.9
(46.2)
12.7
(54.9)
16.0
(60.8)
17.7
(63.9)
17.1
(62.8)
13.4
(56.1)
8.5
(47.3)
3.0
(37.4)
−0.2
(31.6)
8.0
(46.4)
Միջին ցածր °C (°F) −4.9
(23.2)
−4.6
(23.7)
−1.1
(30)
2.7
(36.9)
7.1
(44.8)
10.6
(51.1)
12.2
(54)
11.6
(52.9)
8.3
(46.9)
4.2
(39.6)
0.3
(32.5)
−2.6
(27.3)
3.7
(38.7)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −24
(−11)
−25
(−13)
−25
(−13)
−7
(19)
−2
(28)
0
(32)
5
(41)
2
(36)
−2
(28)
−6
(21)
−12
(10)
−28
(−18)
−28
(−18)
Միջ. տեղումների օրեր (≥ {{{միավոր տեղումների օրեր}}}) 20 15 17 15 14 14 14 12 12 12 17 19 181
Աղբյուր #1: www.weatherbase.com
Աղբյուր #2: http://portal.chmi.cz

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պլզենի քաղաքային խորհրդի շենքը

Պլզենը բաժանվում է վարչական տասը շրջանների.

  1. Պլզեն 1
  2. Պլզեն 2 - Սլովանի
  3. Պլզեն 3
  4. Պլզեն 4
  5. Պլզեն 5 - Կրշիմիցե
  6. Պլզեն 6 - Լիտիցե
  7. Պլզեն 7 - Ռադչիցե
  8. Պլզեն 8 - Չերնիցե
  9. Պլզեն 9 - Մալեսիցե
  10. Պլզեն 10 - Լգոտա

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տիկնիկային կերպարներ Սպեյբլի և Գուրվինեկի արձանները

1995 թվականից հետո քաղաքում զգալիորեն աճել է արտասահմանյան ներդրումների քանակը։ Պլզենը ապահովում է Պլզենի շրջանի ՀՆԱ-ի երկու երրորդը. այն նախկինի պես Չեխիայի ամենահարուստ քաղաքներից է։ Škoda ընկերությունը, որ քաղաքում հիմնադրվել է 1859 թվականին, զգալի նշանակություն է ունեցել Ավստրո-Հունգարիայի և Չեխոսլովակիայի տնտեսության զարգացման մեջ։ Ընկերության արտադրանքը ուղղվել է արևելյան բլոկի երկրներ, սակայն կայուն շուկայի բացակայության պատճառով նվազել է Թավշյա հեղափոխությունից հետո[6]։

Պլզենում է գտնվում Չեխիայում ամենամեծ գինեգործական ընկերությունը։

Արտասահմանյան հայտնի շատ ընկերություններ, այդ թվում` Panasonic, Daikin, իրենց մասնաճյուղերն ունեն Պլզենում։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պլզենը Չեխիայի արևմտյան մասի ակադեմիական կարևոր կենտրոն է։ Արևմտաչեխական համալսարանը մեծ համբավ ունի իրավունքի, իժեներության, կիրառական արվեստի իր ֆակուլտետներով։ Պլզենում գործում են Մետրոպոլի համալսարանի և Կարլի համալսարանի բժշկական մասնաճյուղերը։

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]