Անդրեա Գեզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անդրեա Գեզ
Ծնվել էհունիսի 16, 1965(1965-06-16) (56 տարեկան)
Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Մասնագիտությունաստղագետ և համալսարանի դասախոս
Հաստատություն(ներ)Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարան
Գործունեության ոլորտաստղագիտություն
ԱնդամակցությունԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[1] և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատերԿալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ (1992), Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ (1987) և University of Chicago Laboratory Schools?
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն
Գիտական ղեկավարGerald Neugebauer?[2]
Եղել է գիտական ղեկավարSylvana Yelda?[2] և Jennifer Lynn Patience?[2]
ՊարգևներՄակԱրթուրի կրթաթոշակ[3] Annie Jump Cannon Award in Astronomy?[4] Բեյքերյան լեկցիա[5] Maria Goeppert-Mayer Award? Crafoord Prize in Astronomy? Sackler Prize for Physics? և ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[6][7]
Կայքastro.ucla.edu/~ghez/
Andrea Ghez Վիքիպահեստում

Անդրեա Միա Գեզ (անգլ.՝ Andrea Mia Ghez, հունիսի 16, 1965(1965-06-16), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի գիտնական-աստղագետ, 2020 թվականին արժանացել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի՝ «մեր գալակտիկայի կենտրոնում գերզանգվածային կոմպակտ օբյեկտի հայտնաբերման համար»։ Նոբելյան մրցանակ ստացել է Ռեյնհարդ Գենցելի, ինչպես նաև Ռոջեր Պենրոուզի հետ համատեղ, որին մրցանակը շնորհվել է «այն հայտնագործության համար, որ սև խոռոչի առաջացումը հետևում է հարաբերականության ընդհանուր թեորիայից»[8]։ Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանի պրոֆեսոր և ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ է[9]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անդրեա Գեզը ծնվել է 1965 թվականի հունիսի 16-ին Նյու Յորքում՝ իռլանդական ծագմամբ կաթոլիկուհի Սյուզեն Գեզի (ծնունդով՝ Գեյթոն, ծնված 1937 թվականին) և հրեական ծագմամբ բնիկ հռոմեացի Ջիլբերթ Գեզի (1938-2015) ընտանիքում[10][11][12]։ Ջիլբերթ Գեզը և նրա ծնողները՝ Էլզի Մարքսը և Հենրի Գեզ դե Կաստելնուովոն, ռասայական կանոնի ընդունումից հետո փախել են Իտալիայից և զինվորական տարիներ անցկացրել Նյու Յորքում[13]։

Մանկությունն անցել է Չիկագոյում, որտեղ նրա հայրը Ռուզվելտի համալսարանի բիզնեսի դպրոցի տնտեսագիտության պրոֆեսոր էր, իսկ մայրը՝ Չիկագոյի համալսարանի վերածննդի հասարակության գեղարվեստական թանգարանի տնօրենը և նրա ցուցադրությունների համակարգողը[14][15]։ Սկզբից սովորել է մաթեմատիկա, բայց հետո մասնագիտացումը փոխել է ֆիզիկայի[16]։ 1987 թվականին Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ստացել է բակալավրի աստիճան։ 1992 թվականին Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան[17]։

Այժմ Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանում ֆիզիկայի և աստղագիտության ամբիոնի պրոֆեսոր է։

Գիտական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1998 թվականից սկսած՝ աստղաֆիզիկոսների երկու խմբեր՝ Ռեյնհարդ Գենցելի և Անդրեա Գեզի ղեկավարությամբ, անկախ իրարից, հետազոտություններ են անցկացրել՝ կիրառելով Երկրի մթնոլորտով կատարվող աղավաղումները վերացնող տեխնոլոգիաներ, և ապացույցներ են ստացել, որ մեր գալակտիկան իր կենտրոնում ունի գերխոշոր սև խոռոչ[18], որն արևից 4 միլիոն անգամ ավելի մեծ է։ Անդրեա Գեզը դիտարկումներ է կատարել Հավայան կղզիներում գտնվող Կեկի աստղադիտարանում, Ռեյնհարդ Գենցելը՝ Եվրոպական հարավային աստղադիտարանում (ESO) և Չիլիում գտնվող Լա Սիլյայի աստղադիտարանում։ Այդ հետազոտությունների համար նրան շնորհվել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ։

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամուսինը՝ Թոմ Լատուրետը, աշխարհագրագետ և «RAND» կորպորացիայի գիտական աշխատակից է։ Ունեն երկու որդի՝ Էվանը (ծնված 2001 թվականին), և Մայլզը (ծնված 2005 թվականին)[19]։ Անդրեա Գեզը հետաքրքրված է լողով[20]։

Մրցանակներ և պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Էննի Քենոնի մրցանակ (1994)[21],
  • Փակարդայի կրթաթոշակ (1996)[22],
  • Նյուտոն Լեյսի Փիրսի մրցանակ (1998)[21],
  • Մարիա Գյոփերթ-Մայերի մրցանակ (1999)[23],
  • Ընդգրկված է «Discover» ամսագրի «20 երիտասարդ գիտնականներ ուսումնասիրելու համար» ցանկում (2000)[24]
  • Սաքլերովյան մրցանակ (2004)[25],
  • Ահարոնսոնի մրցանակ (2007)
  • ՄաքԱրթուրի կրթաթոշակ (2008)[26],
  • Քրաֆորդի մրցանակ (2012)[27].
  • Նոբելյան մրցանակ (2020)

Ընտրյալ հրապարակումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ghez Andrea M., Neugebauer Gerry, Matthews K.։ «The Multiplicity of T Tauri Stars in the Taurus-Auriga & Ophiuchus-Scorpius Star Forming Regions: A 2.2 micron Imaging Survey»։ Astronomical Journal 106։ էջեր 2005—2023։ Bibcode:G 1993AJ....106.2005 G։ doi:10.1086/116782 
  • Ghez Andrea M., White Russel J., Simon M. (1997)։ «High Spatial Resolution Imaging of Pre-Main Sequence Binary Stars: Resolving the Relationship Between Disks and Close Companions»։ Astrophysical Journal 490։ էջեր 353—367։ Bibcode:1997ApJ...490..353G։ doi:10.1086/304856 
  • Ghez Andrea M., Klein B. L., Morris M., Becklin E. E. (1998)։ «High Proper Motions in the Vicinity of Sgr A*: Evidence for a Massive Central Black Hole»։ Astrophysical Journal 509։ էջեր 678—686։ Bibcode:1998ApJ...509..678G։ doi:10.1086/306528 
  • Ghez A. M., Morris M., Becklin E. E., Tanner A., Kremenek T.։ «The Accelerations of Stars Orbiting the Milky Way's Central Black Hole»։ Nature 407 (6802)։ էջեր 349—351։ Bibcode:2000Natur.407..349G։ doi:10.1038/35030032 
  • Ghez A. M., Duchêne G., Matthews K., Hornstein S. D., Tanner A., Larkin J., Morris M., Becklin E. E., S. Salim (2003-01-01)։ «The First Measurement of Spectral Lines in a Short-Period Star Bound to the Galaxy's Central Black Hole: A Paradox of Youth»։ Astrophysical Journal Letters (անգլերեն) 586 (2)։ էջեր L127։ Bibcode:2003ApJ...586L.127G։ doi:10.1086/374804 
  • Ghez A. M., Salim S., Weinberg N. N., Lu J. R., Do T., Dunn J. K., Matthews K., Morris M. R., Yelda S. (2008-01-01)։ «Measuring Distance and Properties of the Milky Way's Central Supermassive Black Hole with Stellar Orbits»։ Astrophysical Journal (անգլերեն) 689 (2)։ էջ 1044։ Bibcode:G 2008ApJ...689.1044 G։ doi:10.1086/592738 

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.nasonline.org/member-directory/members/3007953.html
  2. 2,0 2,1 2,2 Mathematics Genealogy Project — 1997.
  3. Andrea GhezJohn D. and Catherine T. MacArthur Foundation, 2008.
  4. Annie Jump Cannon Award in AstronomyAmerican Astronomical Society.
  5. The monster at the heart of our galaxyRoyal Society, 2016.
  6. The Nobel Prize in Physics 2020 // nobelprize.orgRoyal Swedish Academy of Sciences, 2020.
  7. 2020 Nobel Prize in Physics awarded for research with ESO telescopes on Milky Way's supermassive black hole — 2020.
  8. «The Nobel Prize in Physics 2020»։ NobelPrize.org (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-10-06 
  9. «Andrea Ghez Elected to National Academy of Sciences» (անգլերեն)։ NASA։ Արխիվացված է օրիգինալից 2004-11-01-ին։ Վերցված է 2004-03-20 
  10. Gilbert Ghez Obituary
  11. Rivista «Hazman Veharaion — Il Tempo e l’Idea» (2019)
  12. Susanne Ghez: Oral History
  13. Gilbert Ghez Obituary
  14. CCS Bard: Susanne Ghez
  15. Gray Center for Arts and Inquiry
  16. Linda Copman։ «Zeroing in on Black Holes» (անգլերեն)։ "W. M. Keck Observatory"։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-26-ին։ Վերցված է 2009-09-23 
  17. «Changing Faces of Astronomy» (անգլերեն)։ "Science"։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-03-16-ին։ Վերցված է 2008-03-20 
  18. Eckart, A.; Genzel, R. Observations of stellar proper motions near the Galactic Centre(անգլ.) // Nature : journal. — 1996. — Т. 383. — № 6599. — С. 415. — doi:10.1038/383415a0
  19. Stuart Wolpert (2008-09-23)։ «UCLA astronomer Andrea Ghez named MacArthur Fellow» (անգլերեն)։ UCLA։ Վերցված է 2011-04-16 
  20. Poster Project Biographies
  21. 21,0 21,1 «Annie J. Cannon Award in Astronomy» (անգլերեն)։ American Astronomical Society։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-02-28-ին։ Վերցված է 2008-03-20 
  22. «Packard Fellows – Sorted by Award Year: 1996» (անգլերեն)։ University of Virginia։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-11-03-ին։ Վերցված է 2008-03-20 
  23. Maria Goeppert Mayer Award, American Physical Society(անգլ.)
  24. «20 Young Scientists to Watch» (անգլերեն)։ "Discover Magazine"։ Վերցված է 2008-03-06 
  25. «Honors and Awards received by IGPP/UCLA Faculty and Research Staff» (անգլերեն)։ UCLA։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-02-04-ին։ Վերցված է 2008-03-20 
  26. «UCLA astronomer Andrea Ghez named a 2008 MacArthur Fellow» (անգլերեն)։ UCLA։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-09-24-ին։ Վերցված է 2008-09-23 
  27. «The Crafoord Prize in Mathematics 2012 and The Crafoord Prize in Astronomy 2012» (անգլերեն)։ Crafoord Prize։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-12-27-ին։ Վերցված է 2012-01-19 


Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]