Ենա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Ենա
գերմ.՝ Jena
Զինանշան
Wappen Jena.svg

Zentrum Jenas 2008-05-24.JPG
Կոորդինատներ: 50°55′38″ հս․ լ. 11°35′11″ ավ. ե. / 50.92722° հս․. լ. 11.58639° ավ. ե. / 50.92722; 11.58639
Երկիր Գերմանիա Գերմանիա
Ներքին բաժանում Ամերբախ, Բուրգաու, Քլոզվից, Կոսպեդա, Դրաքենդորֆ, Գյոշվից, Իլմնից, Իսերշտեդտ, Ենա-Նորդ, Ենա-Սյուդ, Ենա-Վեստ, Ենա-Ցենտրում, Ենապրիսնից, Քերնբերգ, Քրիփենդորֆ, Կունից, Լաազան, Լոյտրա, Լիխտենհայն, Լոբեդա, Լյոբշտեդ, Լյուցերոդա, Մաուա, Մյունշենրոդա, Ռեմդերոդա, Նեուլոբեդա, Ֆիեցենհայլիգեն, Վենիգենենա, Վինցերլա, Վյոլնից, Սիգենհայն և Ցվեյցեն
Մակերես 114,76±0,01 կմ²
ԲԾՄ 143±1 մետր
Բնակչություն 108 207 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2014)
Ժամային գոտի UTC+1, Կենտրոնական եվրոպական ժամանակ և UTC+2
Հեռախոսային կոդ 03641 և 036425
Փոստային ինդեքսներ 07751, 07743, 07745, 07747 և 07749
Ավտոմոբիլային կոդ J
Պաշտոնական կայք jena.de
##Ենա (Գերմանիա)
Red pog.png

Ենա (արտասանություն՝ [ˈjeːna], գերմ.՝ Jena), համալսարանական քաղաք Գերմանիայում, Թյուրինգիայի երկրորդ խոշորագույն քաղաքը: Մոտակա Էրֆուրտ և Վայմար քաղաքների հետ միասին այն հանդիսանում է շուրջ 500000 բնակիչ ունեցող Թյուրինգիայի կենտրոնական մետրոպոլիտենը: Ենայի բնակչությունը կազմում է 110000 մարդ: Ենան կրթության և հետազոտության կենտրոն է: 1558 թվականին այստեղ է հիմնադրվել Ֆրիդրիխ Շիլլերի համալսարանը, որն այսօր ունի 21000 ուսանող, իսկ Ernst-Abbe-Fachhochschule Jena-ն ունի 5000 ուսանող: Բացի այդ, այստեղ կան առաջատար գերմանական հետազոտական ընկերությունների բազմաթիվ ինստիտուտներ:

Ենա քաղաքի մասին առաջին անգամ հիշատակվել է 1182 թվականին: Մինչև 19-րդ դար այն եղել է փոքր քաղաք: 20-րդ դարի մեծ մասը Ենան եղել է օպտիկական արդյունաբերության համաշխարհային կենտրոն այնպիսի կազմակերպություններով, ինչպիսիք են՝ Carl Zeiss, Schott և Jenoptik (1990 թվականից): Ենան Գերմանիայի մի քանի միջին քաղաքներից մեկն է, քաղաքի կենտրոնում ունի մի քանի բարձրահարկ շենքեր կան՝ օրինակ JenTower: 1790-1850 թթ. Ենան եղել է գերմանական Նախամարտյան հեղափոխության, ինչպես նաև ուսանողական ազատական, միասնական շարժման և գերմանական ռոմանտիզմի կենտրոնական կետը: Այս ժամանակահատվածում Ենայի հայտնի անձինք էին՝ Ֆրիդրիխ Շիլլերը, Յոհան Գոթլիբ Ֆիխտեն, Գեորգ Վիլհելմ Ֆրիդրիխ Հեգելը, Նովալիսը և Ավգուստ Վիլհելմ Շլեգելը:

Քաղաքի տնտեսությունը հիմնված է բարձր տեխնոլոգիաների արդյունաբերության և հետազոտությունների վրա: Օպտիկական և ճշգրիտ արդյունաբերության ոլորտը տնտեսության առաջատար ճյուղ է, իսկ ծրագրային ապահովման, թվային բիզնեսի և կենսատեխնոլոգիայի զարգացումն առաջնային է: Բացի այդ, Ենան նաև շրջակա շրջանների համար ծառայությունների հանգույց է:

Ենան գտնվում է Թյուրինգիայի արևելքում գտնվող լեռնոտ լանդշաֆտում՝ Զալե գետի լայն հովտում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջին դարեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև Բարձր Միջին դարերը Զալեն սահման է եղել արևմուտքում գերմանական շրջանների, արևելքում՝ սլավոնական շրջանների միջև: Որպես գետաբաժան Ենան հարմար է տեղակայված եղել: Այնուամենայնիվ, եղել են Զալե գետի ավելի կարևոր հատումներ, ինչպիսիք են հարևան քաղաքները Նաումբուրգը հյուսիսից և Զալֆելդը հարավից, այնպես որ միջնադարում Ենայի համապատասխանությունն ավելի տեղական էր: Ենան առաջին անգամ պարզորոշ հիշատակվում է 1182 թվականի փաստաթղթում: Տարածաշրջանի առաջին տեղական ղեկավարները Լոբդեբուրգի լորդներն էին Լոբեդայի մոտակայքում գտնվող իրենց համանուն ամրոցով, քաղաքի կենտրոնից մոտավորապես 6 կմ հարավ՝ Զալե հովտի արևելյան բլրին:

13-րդ դարում Լոբդբուրգի լորդերը հովտում հիմնել են երկու քաղաք` արևմտյան ափին Ենան և Լոբեդան, որն այսօր Ենայի համայնքներից է: 1230 թվականին Ենան ստացավ քաղաքի իրավունքներ և ներկայիս Fürstengraben-ի, Löbdergraben-ի, Teichgraben-ի և Leutragraben-ի միջև հաստատվել է քաղաքային ցանց: 13-րդ դարի վերջում և 14-րդ դարի սկզբում քաղաքն ունեցել է շուկա, հիմնական եկեղեցի, քաղաքապետարան, խորհուրդ և քաղաքային պատեր՝ լինելով զարգացող քաղաք: Այդ ժամանակ քաղաքի տնտեսությունը հիմնված էր գինու արտադրության վրա: Երկու վանքերը՝ Դոմինիկյան միաբանության (1286 թ.) և Քիստերյան (1301) ամբողջացնում են Ենայի միջնադարյան տեսքը:

Երբ 14-րդ դարի կեսերին Թյուրինգիայում քաղաքական հանգամանքները փոխվեցին, 1331 թվականին Լոբդբուրգի թուլացած լորդերը վաճառեցին Ենան Վետիններին: Ենան ստացավ Գոթայի քաղաքային օրենքը և քաղաքացիները 14-րդ և 15-րդ դարերում ամրապնդեցին իրենց իրավունքներն ու հարստությունը: Վետիններին ավելի շատ հետաքրքրում էր իրենց մոտակայքում գտնվող Վայմար քաղաքը, ուստի Ենան ինքնուրույն զարգանալու հնարավորություն ուներ:

Վաղ ժամանակակից շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ենան 1650 թվականին

Բողոքական բարեփոխումները քաղաք բերվեցին 1523 թվականին: Մարտին Լյութերը այցելեց քաղաք` եկեղեցական հարաբերությունները վերակազմավորելու համար, և Ենան դարձավ իր վարդապետության վաղ կենտրոնը: Հետագա տարիներին Դոմինիկյան և Կարմելիտի միաբանությունները հարձակման ենթարկվեցին և վերացվեցին 1525 թվականին (Կարմելիտե) և 1548 թվականին (Դոմինիկյան):

Ենայի պատմության մեջ կարևոր քայլ էր 1558 թվականին համալսարանի հիմնադրումը: Այն հիմնադրել է Ջոն Ֆրեդերիկը, քանի որ նա Վիտենբերգում Շմալկալդյան պատերազմից հետո կորցրել էր իր հին համալսարանը: Փոքրիկ սառցե դարաշրջանի ընթացքում գինեգործությունը նվազել է և նոր բուհը դարձել է քաղաքի եկամտի կարևոր աղբյուրներից մեկը: Նույն դարաշրջանը բուռն էր տպարանային բիզնեսի համար, քանի որ աճել է լյութերական դոկտրինայի գրքերի կարևորությունը (և բնակչության կարդալու ունակությունը), իսկ Ենան Լայպցիգից հետո դարձավ Գերմանիայի երկրորդ ամենամեծ տպագրական վայրը:

16-րդ դարից սկսած Էռնեստինյան դինաստիայի օրոք կատարվեցին բազմաթիվ տարածքային բաժանումներ: Սկզբում Ենան մնաց որպես Սաքսեն-Վայմարի մի մասը, իսկ 1672 թվականին այն դարձավ իր փոքրիկ դքսության մայրաքաղաքը (Սաքսեն-Ենա): 1692 թվականին երկու դուքսերից հետո (Բերնհարդ II և Յոհան Վիլհելմ), Սաքսեն-Ենայի դուքսերը մահացան, և դքսությունը դարձավ Սաքսեն-Էյզենախի մի մասը, 1741 թվականին՝ Սաքսեն-Վայմարի դքսություն, որինպատկանեց մինչև 1809 թվականը: 1809-1918 թթ. Ենան դարձավ Սաքսեն-Վայմար-Էյզենախի դքսության մի մասը (1815 թվականից՝ Մեծ դքսություն):

19-րդ դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ենայի ճակատամարտ, 1806
Քաղաքի կենտրոնը մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ոչնչացվելը

1790-ական թվականներին համալսարանը գերմանական շրջաններում դարձավ խոշորագույն և ամենահայտնի համալսարաններից մեկը և Ենան դարձավ իդեալիստական փիլիսոփայության (Յոհան Գոթլիբ Ֆիխտե, Գեորգ Վիլհելմ Ֆրիդրիխ Հեգել, Յոհան Ֆրիդրիխ Շիլլեր և Ֆրիդրիխ Շելինգ) և վաղ ռոմանտիզմի (այնպիսի բանաստեղծներ, ինչպիսիք են Նովալիսը, Ավգուստ և Ֆրիդրիխ Շլեգելները և Լյուդվիգ Յոհան Թիքը) կենտրոն: 1794 թվականին բանաստեղծներ Գյոթեն և Շիլլերը հանդիպեցին համալսարանում և հիմք դրվեց նրանց երկարատև բարեկամությանը: Հետևաբար, բարձրացավ համալսարանի և Սաքսեն-Վայմար-Էյզենախի դքսության հեղինակությունը:

1806 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Նապոլեոնը կռվել և հաղթել է պրուսական բանակին Ենա-Աուերշտրեդտի ճակատամարտում: Ֆրանսիական օկուպացիայի դեմ դիմադրությունը ուժեղ էր հատկապես ուսանողների շրջանում: 1813 թվականին ուսանողների մեծ մասը պայքարում էր Կյուտցով ազատ կորպուսում: Երկու տարի անց քաղաքում հիմնադրվեց Urburschenschaft եղբայրությունը:

19-րդ դարի վերջին հայտնի կենսաբան Էռնստ Հեկկելը համալսարանում պրոֆեսոր էր: Գիտության և բժշկության ֆակուլտետների ընդլայնումը սերտորեն կապված էր 1871 թվականին Ենայում տեղի ունեցած արդյունաբերական աճի հետ: Ենայում արդյունաբերականացման նախնական կայծը երկաթուղային (համեմատաբար ուշ) կապն էր: Զաալ երկաթուղին (Saalbahn-ը բացվել է 1874 թվականին) Հալլեից և Լայպցիգից Զալե հովտով կապվում էր Նյուրնբերգի հետ և Վայմար-Գերա երկաթգիծը (բացվել է 1876 թվականին) Ենան կապում էր արևմուտքում Ֆրանկֆուրտի և Էրֆուրտի հետ, արևելքում՝ Դրեզդենի և Գերայի հետ: Արդյունաբերության հայտնի ռահվիրաներից էին Կարլ Ցեիսը և Էռնստ Աբբեն (իրենց Carl Zeiss AG- ընկերությամբ), ինչպես նաև Օտտո Շոտը (Schott AG): Այդ ժամանակից ի վեր օպտիկական իրերի, ճշգրտության մեքենաների և լաբորատոր ապակու արտադրությունը եղել է Ենայի տնտեսության հիմնական ճյուղը: Ցեիսը, Աբբեն և Շոտը եղել են սոցիալական բարեփոխիչներ, որոնք ցանկանում էին բարելավել իրենց աշխատողների կենսապայմանները և ընդհանրապես տեղական հարստությունը:

Երբ 1889 թվականին Ցեիսը մահացավ, նրա ընկերությունը անցավ Կարլ Ցեիս հիմնադրամին, որն ընկերության եկամուտների մեծ մասն օգտագործում է սոցիալական նպատակներով, ինչպիսիք են համալսարաններում հետազոտական ծրագրերը և այլն: Այս մոդելը գերմանական այլ ընկերությունների համար օրինակ հանդիսացավ (օրինակ՝ Robert Bosch Stiftung):

20-րդ դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարլ Ցայս գործարանի Bau 15, Գերմանիայի առաջին բարձրահարկ շենքը, որը հիմնադրվել է 1915 թվականին
Քաղաքի կենտրոնի Eichplatz հրապարակը

Արդյունաբերականացումը սկզբունքորեն փոխեց Ենայի սոցիալական կառուցվածքը: Նախկին ակադեմիական քաղաքը դարձավ աշխատանքային քաղաք. Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում բնակչության թիվը 1870 թվականին 8000-ից հասավ մինչև 71000-ի: Քաղաքը տարածվեց Զալե հովտի երկայնքով դեպի հյուսիս և հարավ և նրան հարակից հովիտներով դեպի արևելք և արևմուտք: 1901 թվականից քաղաքում սկսեց գործել տրամվայի համակարգը և համալսարանը ստացավ նոր հիմնական շենք (ստեղծվել է 1906-1908 թվականներին, նախկին ամրոցի տեղում): 1920 թվականին Թյուրինգիայի հիմնադրումից հետո Ենան երեք մեծ քաղաքներից մեկն էր (Վայմարի և Գերայի հետ միասին, մինչ Էրֆուրդը մնացել էր Պրուսիայի մի մասում) և 1922 թվականին այն դարձավ անկախ քաղաք: Ժամանակակից օպտիկական և ապակու արդյունաբերությունը լայն թափ ստացավ և քաղաքը բարգավաճեց Վայմարյան հանրապետությունում:

Նացիստական ժամանակաշրջանում Ենա քաղաքում խորացել են ազդեցիկ ձախ թևի (կոմունիստների և սոցիալ դեմոկրատների) և աջ թևի նացիստական միջավայրերի միջև: Մի կողմից համալսարանը տուժում էր իր անկախության դեմ նոր սահմանափակումներից, մյուս կողմից այն ամրապնդեց նացիստական գաղափարախոսությունը, օրինակ `սոցիալական մարդաբանության դասախոսությամբ (որը ձգտում էր գիտականորեն օրինականացնել նացիստական ռասայական քաղաքականությունը): 1938 թվականի Բյուրեղապակյա գիշերը Ենայում հանգեցրել է հրեաների դեմ խտրականության, որոնցից շատերը կամ գաղթել են, կամ գերմանական կառավարության կողմից ձերբակալվել և սպանվել: Սա թուլացրեց ակադեմիական միջավայրը, քանի որ շատ գիտնականներ հրեաներ էին (հատկապես բժշկության բնագավառում): 1945 թվականին, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին Ենան սաստիկ ռմբակոծվել է ամերիկյան և բրիտանական դաշնակիցների կողմից: 709 մարդ սպանվեց, 2000-ը վիրավորվեց և միջնադարյան քաղաքի կենտրոնի մեծ մասը ոչնչացվեց, սակայն պատերազմի ավարտից հետո մաս-մաս վերականգնվեց : Այնուամենայնիվ, Ենան Թյուրինգյան այն քաղաքն էր, որի ոչնչացման մակարդակը գերազանցել է միայն Նորդհաուզենը: 1945 թվականի ապրիլի 13-ին ամերիկյան զորքերը շրջափակել են քաղաքը և 1945 թվականի հուլիսի 1-ին մնացել է Կարմիր բանակին:

1945 թվականին Ենան ընկել է Խորհրդային Միության օկուպացման գոտում Գերմանիայի հետպատերազմյան շրջանում: 1949 թվականին այն դարձել է Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետության (ԳԴՀ) մաս: Սովետական բանակը ապամոնտաժել է Ցայսի և Շոտ գործարանների մեծ մասերը և դրանք տարել Խորհրդային Միություն: Մյուս կողմից 1950 թվականին ԳԴՀ կառավարությունը հիմնադրել է նոր դեղագործական գործարան՝ Jenapharm-ը, որն այսօր Bayer-ի մաս է կազմում: 1953 թվականին Ենան ԳԴՀ քաղաքականության դեմ Արևելյան Գերմանիայի ապստամբության կենտրոնն էր: Ցույցերի 30 հազար մասնակիցներ խորհրդային տանկերից կրակ արձակեցին:

Հաջորդ տասնամյակների ընթացքում քաղաքային պլանավորման մեջ որոշ արմատական փոփոխություններ տեղի ունեցան: 1960-ական թվականներին JenTower-ի կառուցման համար պատմական քաղաքի կենտրոնի մի մասը քանդվեց: Երկնաքերի դիմացի Eichplatz հրապարակը դեռևս կառուցված չէ և նրա ապագան շարունակական քննարկման առարկա է: Մեծ Պլատենբաու բնակավայրերը զարգացել են 1970- 1980-ական թվականներին, քանի որ բնակչության թիվն աճում էր, իսկ բնակարանային պակասն անընդմեջ առկա էր: Հյուսիսում (Ռաուտալի մոտ) և հարավում (Վինցերլայի և Լոբեդայի շուրջ) հիմնվեցին նոր թաղամասեր: 1980-ականների վերջին Ենա քաղաքում ԳԴՀ կառավարության դեմ ընդդիմությունն ուժեղացրեց իր գործողությունները: 1989 թվականի աշնանը, նախքան ԳԴՀ կառավարության լուծարումը, տեղի ունեցան քաղաքի պատմության մեջ ամենամեծ բողոքի ցույցերը:

1990 թվականից հետո Ենան դարձավ Թյուրինգիայի վերահիմնադրված նահանգի մի մասը: 1990-ական թվականների ընթացքում արդյունաբերությունը լուրջ ճգնաժամի առջև կանգնեց, սակայն անցում կատարեց շուկայական տնտեսության, և այսօր Արևելյան Գերմանիայի առաջատար տնտեսական կենտրոններից է: Բացի այդ, համալսարանն ընդարձակվեց և ստեղծվեցին բազմաթիվ նոր հետազոտական ինստիտուտներ:

Աշխարհագրություն և ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեղագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջնադարյան կամուրջ Զալե գետի վրա Բուրգաու շրջանում

Ենան գտնվում է արևելյան Թյուրինգիայի բլրոտ լանդշաֆտում՝ Հարց լեռնազանգվածից 85 կմ հյուսիս, Տյուրինգյան անտառի / Թյուրուրյան լեռնաշղթայից 50 կմ հարավ-արևմուտք և Օր լեռներից 75 կմ հարավ-արևելք: Քաղաքային տեղանքը բլորտ է հովիտի ծայրերի խիտ լանջերով: Քաղաքի կենտրոնը գտնվում է 160 մ բարձրության վրա, իսկ Զալե հովտի երկու կողմերում լեռներն ունեն մինչև 400 մետր: Արևելյան կողմում են գտնվում (հյուսիսից հարավ)՝ Գլեսբերգը Կունիցի մոտ, Ենզիգը Վոգաուի մոտ, Հաուսբերգը Վենիգենեայի մոտ, Կերնբերգը Վյոլնիցի մոտ, Յոհաննեսբերգը Լոբեդայի մոտ և Էյզենդլերբերգը Դրակենդորֆի մոտ: Արևմտյան կողմում են գտնվում Յագերսբերգը near Zwätzen, the Վինդնոլենը քաղաքի կենտրոնից հյուսիս, Տացենդը քաղաքի կենտրոնից արևմուտք, Լիխտենհայն Հյոհե Լիխտենհայնի մոտ, Հոլցբերգը Վինսերլայի մոտ, Յագդբերգը Գյոչվիցի մոտ և Սպիցենբերգը Մաուայի մոտ: Լեռները պատկանում են Ilm Saale Plate (Mousclkalk) երկրաբանական ձևավորմանը և համեմատաբար հարթ են գագաթների հատվածում, դեպի հովիտները զառիթափեր են: Սուր ելուստներով մակերեսի շնորհիվ քաղաքային հատվածը հարմար չէ գյուղատնտեսության համար, քանի որ հովիտի հարթ տարածքը կառուցվել է 20-րդ դարի ընթացքում: Լեռներում բազմաթիվ անտառներ կան:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն Կյոպպենի կլիմայական դասակարգման՝ Ենան ունի խոնավ ցամաքային կլիմա (Dfb) կամ ծովային կլիմա (Cfb)[1][2]: Ամառները տաք են, երբեմն՝ խոնավ, ձմեռները համեմատաբար ցուրտ են: Քաղաքի տեղագրության շնորհիվ ձմռանը ստեղծվում է ջերմաստիճանի ինվերսիա (բավականին ցուրտ գիշերներ` -20 ° C), ամռանը՝ տոթ և օդի անհամաչափ տեղաշարժ: Տարեկան տեղումները՝ 585 միլիմետր, տարեկան անձրևները՝ չափավոր: Թեթև ձյուն հիմնականում լինում է դեկտեմբեր-փետրվար ամիսներին, սակայն ձյան ծածկը սովորաբար երկար չի մնում: Միջնադարում Ենան հայտնի էր իր լանջերին աճող գինեգործության այգիներով: Ներկայումս գինեգործության աճող գոտիները գտնվում են Զալե գետից 20 կիլոմետր ցած: Ափամերձ տարածքների և դիրքի հեռավորության պատճառով քամու արագությունը շատ ցածր է, գերակշռող ուղղությունը SW է:

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ենան հյուսիսում սահմանակից է Զալե Հոլցլանդ շրջանին՝ Լեեստեն, Նոյենգյոննա, Գոլմսդորֆ համայնքներով, արևելքում՝ Ենալոբնից, Գրոսսլյոբիխաու և Շլյոբեն, հարավում՝ Լաասդորֆ, Ցյոլնից, Զուլցա, Ռոտենշտեյն, Միլդա և Բուխա, արևմուտքում՝ Վայմարեր Լենդը Դյորբրիչեն, Գրոսշվաբհաուզեն և Զալեպլատե համայնքներին:

Քաղաքը բաժանված է 30 շրջանների: Ներքաղաքային շրջաններն են՝ Ցենտրում, Նորդ, Վեստ, Սյուդ, Վենինգենենա (Զալեի արևելքում, ներառվել է 1909 թվականին) և Քերնբերգը, մյուս մեծ շրջաններն են Լոբեդան (ներառվել է 1946 թ.) և Վինցերլան (ներառվել է 1922 թ.) հարավում՝ մեծ բնակարանային համալիրներով:

Մնացած շրջաններն ավելի շատ գյուղական կառույցներ են՝

  • Ամերբախ
  • Բուրգաու
  • Քլոզվից
  • Կոսպեդա
  • Դրաքենդորֆ
  • Գյոշվից
  • Իլմնից
  • Իսերշտեդ
  • Ենապրիսնից
  • Վոգաու
  • Քրիփենդորֆ
  • Կունից/Լաազան
  • Լոյտրա
  • Կիշտենհայն
  • Լյոբշտեդ
  • Լյուցերոդա
  • Մաուա
  • Մյունշենրոդա/Ռեմդերոդա
  • Ֆիեցենհայլիգեն
  • Վյոլնից
  • Սիգենհայն
  • Ցվեյցեն

Մշակույթ, տեսարժան վայրեր և քաղաքային համայնապատկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թանգարաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ենայում են գտնվում մի շարք թանգարաններ՝

  • Ենայի օպտիկական թանգարան Կարլ Ցայս պլացում, որտեղ ներկայացված է օպտիկական գործիքների պատմությունը՝ մանրադիտակներ, տեսախցիկներ և հեռադիտակներ
  • Ֆիլոգենիայի թանգարան, որտեղ ներկայացված է բնական պատմության ցուցադրություն՝ կենտրոնանալով էվոլյուցիայի և հանածոների վրա
  • Stadtmuseum & Kunstsammlung (Քաղաքային թանգարան, արվեստի հավաքածու) Մակտ հրապարակում, որտեղ ներկայացված է Ենա քաղաքի պատմությունն ու մոդեռն ու ժամանակակից արվեստի ցուցադրություն
  • Botanischer Garten (Բուսաբանական այգի) Fürstengraben-ում Գերմանիայի ամենահին բուսաբանական այգիներից մեկն է (հիմնադրվել է 1794 թվականին), հավաքածուն ներառում է 12000 բույսեր ամբողջ աշխարհից
  • Romantikerhaus Unterm Markt փողոցում, որտեղ ներկայացված է Ենա ռոմանտիզմի ժամանակաշրջանի ցուցադրությունը
  • Schillers Gartenhaus Schillergässchen-ում Յոհան Ֆրիդրիխ Շիլլերի նախկին ամառանոցն է, որտեղ ներկայացված է նրա կյանքի պատմությունն ու կապը Ենա քաղաքի հետ
  • Goethe-Gedenkstätte Fürstengraben-ում ներկայացվում է Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթեի կապը Ենա քաղաքի հետ (միայն ամռանը)
  • Ernst-Haeckel-Haus Berggasse-ումկենսաբան Էռնստ Հեկկելի նախկին տունը, որտեղ ներկայացված է նրա կյանքի պատմությունը
  • Schott Glasmuseum Otto-Schott-Straße-ում, որտեղ ներկայացվում է Օտտո Շոտի կյանքն ու նրա ապակու գործարանի Schott AG-ի պատմությունը
  • Թանգարան 1806, գտնվում է Կոսպեդա շրջանում, որտեղ ներկայացված է Ենայի և Աուերշտեդտեի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտը
  • Ենայի համալսարանն ունի մի շարք կարևոր գիտական հավաքածուներ: Հնաոճ իրերի և հանքանյութերի հավաքածուները բաց են հասարակության համար, սակայն արևելյան մետաղադրամների հավաքածուն հասանելի է միայն հետազոտությունների համար:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Kottek M., J. Grieser, C. Beck, B. Rudolf, F. Rubel (2006)։ «World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated»։ Meteorol. Z. 15 (3): 259–263։ doi:10.1127/0941-2948/2006/0130։ Վերցված է 22 January 2013 
  2. Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. (2007)։ «Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification»։ Hydrol. Earth Syst. Sci. 11: 1633–1644։ ISSN 1027-5606։ doi:10.5194/hess-11-1633-2007  (direct: Final Revised Paper)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]