Սուրբ Կաթողիկե Ծիրանավոր եկեղեցի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ավանի տաճարից)
Սուրբ Կաթողիկե Ծիրանավոր եկեղեցի
Եկեղեցի

Ավանի տաճարը

Տեղադրություն Հայաստան Հայաստան Երևան, Ավան համայնք
Աշխարհ Այրարատ
Պատմական երկիր Մարզպանական Հայաստան Մարզպանական Հայաստան
Կրոնադավանություն Հայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի
Պատմություն
Հիմնադիր(ներ) Հովհան Բագարանցի
Ճարտարապետություն
Կարգավիճակ Կիսավեր
Ակտիվ է Ոչ
Ճարտարապ. տիպ Հռիփսիմեատիպ
Ճարտարապ. ոճ Հայկական
Կառուցման սկիզբ 6-րդ դար
Կառուցման ավարտ 602 թ.
Ավերում 1679 թ. հունիսի 4
Առանձնահատկություններ
Գմբեթների թիվը 5
##Սուրբ Կաթողիկե Ծիրանավոր եկեղեցի (Հայաստան)
Set01-church1.svg
##Սուրբ Կաթողիկե Ծիրանավոր եկեղեցի (Երևան)
Set01-church1.svg
Commons-logo.svg Վիքիպահեստում


Սուրբ Կաթողիկե Ծիրանավոր եկեղեցի, խոնարհված Հայկական առաքելական եկեղեցի Երևանի Ավան համայնքի հյուսիսային մասում։

Պատմություն[խմբագրել]

Հռիփսիմեատիպ, հնգագմբեթ տաճարը գտնվում է Ավան թաղամասի հյուսիսային մասում` կիսավեր վիճակում։ Այն վաղ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության լավագույն հուշարձաններից է։

Ըստ Ճարտարապետներ Թորոս Թորամանյանի և Կ. Ղաֆադարյանի ուսումնասիրությունների` տաճարը կառուցվել է 6-րդ դարում։ Համալիրը բաղկացած է Կաթողիկե (Ծիրանավոր) եկեղեցուց, Ավանի Տաճարից և կաթողիկոսական պալատից։ Շրջակայքում պահպանվել են կոթողներ (5-6 դդ.) ու արձանագիր խաչքարեր, (13-17-րդ դդ.) միջնադարյան գերեզմանոցի հետքեր։ Ավելի ուշ` 1938-1968 թթ. ընթացքում ամրակայման, մասնակի վերականգնման և բարեկարգման աշխատանքներ են կատարվել։ Հայտնաբերվել է Ամենայն Հայոց Եզր կաթողիկոսի ծածկագիր արձանագրությունը (7-րդ դարի 30-ական թթ.), որն Ավանում պահպանված գաղտնագրման առաջին օրինակն է։

Ավանի տաճարը կառուցել է Հովհան Բագարանցի հակաթոռ կաթողիկոսը։ VI դարավերջին պետականությունից զրկված Հայաստանը բաժանված էր Պարսկաստանի և Բյուզանդիայի միջև։ Բյուզանդիան ցանկանում էր քաղեդոնականություն (երկբնություն) տարածելով իր տիրապետությունն ամրապնդել Հայաստանում։ Այդ նպատակով Մորիկ կայսեր հրամանով ստեղծվել էր Ավանի կաթողիկոսությունը` ի հակակշիռ Պարսկաստանի տիրապետության տակ գտնվող Դվինի հայոց հայրապետական աթոռի։ Ուստի այս տաճարում կաթողիկոս է ձեռնադրվել բյուզանդամետ Հովհան Բագարանցին (591-601 թթ)։ 602 թվականին պարսից Խոսրով Բ Փարվեզ արքան գրավել է Ավանը և վերացրել կաթողիկոսությունը։ Տաճարի խոնարհման ճշգրիտ թիվը հայտնի չէ, սակայն ենթադրվում է, որ այն նույնպես ավերվել է 1679 թ. հունիսի 4-ի երկրաշարժից։ Պահպանվել են պատերը՝ արևելյան կողմից ցածր, մյուս ճակատներում զգալի բարձրությամբ։ Տաճարի մասնակի ամրացումը կատարվել է 1940 թ., հուշարձանների պահպանության պետական կոմիտեի կողմից` հուշարձանը հետազոտող Նիկոլայ Տոկարսկու ղեկավարությամբ։ 1968 թ բարեկարգվել է տաճարի տարածքը, իսկ 1978 թ պեղվել է կաթողիկոսարանի պալատական շենքը, նորոգվել Կաթողիկեի հարավային ճակատը։ Տաճարը ներկայումս կիսավեր վիճակում է։

Համալիրի հիմնական կառույցը հայ միջնադարյան ճարտարապետության մեջ առաջին քառախորան, անկյունային խորշերով եկեղեցին է։ Այն կիսավեր է, պահպանվել են 2-2,5 մ բարձրությամբ պատերը։ Ունի երկու մուտք` արևմտյան շքամուտք և հարավային, որով եկեղեցին կապվել է կաթողիկոսական պալատի հետ։ Արևմտյան մուտքի վերևում` ներսից, իբրև բարավոր ագուցված է մի խոշոր վիշապաքար (մ.թ.ա. 3-2-րդ հազարամյակներ)։ Արտաքինից ուղղանկյուն, ներսից խաչաձև հորինվածքով եկեղեցին նաև արտաքին անկյունավոր խորշեր ունի։ Տաճարի չորս անկյուններում կառուցվել են նաև ավանդատներ, որոնց շնորհիվ կառույցի ներքնամասի հորինվածքը խաչաձև է դառնում։ Տաճարը միայն մեկ խոշոր գմբեթ է ունեցել։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Պատկերներ[խմբագրել]