Նորաշեն եկեղեցի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Նորաշեն (այլ կիրառումներ)
Նորաշեն սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
ნორაშენის სომხური ეკლესია

##Նորաշեն եկեղեցի (Վրաստան)
Set01-church1.svg
Հիմնական տեղեկություններ
Տեղագրություն Վրաստան Վրաստան Թբիլիսի
Կոորդինատներ 41°41′27.62″ հս. լ. 44°48′23.32″ ավ. ե. / 41.691008, 44.80647941°41′27.62″ հս. լ. 44°48′23.32″ ավ. ե. / 41.691008, 44.806479
Տարածք Վրաստան
Մարզ Թբիլիսի
Շրջան Հին Թբիլիսի
Թաղամաս Լեսելիձե փողոց
Օծման թվական 1467 թ.
Հոգևոր կարգավիճակ Չգործող
Ներկա վիճակ Կանգուն
Ճարտարապետական նկարագրություն
Ճարտարապ. ոճ Հայկական
Կառուցման ավարտ 1467
Commons-logo.svg Վիքիպահեստում

Նորաշեն Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին[1][Ն 1], Հայ Առաքելական եկեղեցի ներկայիս Վրաստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Թբիլիսիի կենտրոնական մասում՝ Լիսիձե փողոցի եզրին[1]: Կառուցվել է 1467 թ.-ին հայազգի Սատաթի կողմից իր հոր՝ պրն. Սուլթանի, պապի՝ պրն. Թավաքալի, կողակցի՝ Լիշելի և այլոց հիշատակին։ Եկեղեցու շուրջ եղել է նաև հայկական գերեզմանատուն, որտեղ ամփոփված են եղել Լիդիա Թամամշյանի, Վարդանովների, քաղաքագլուխ Եղիա Փրիդոնյանցը, Կատարինե Փրիդոնյանի և այլոց աճյունները[2]:

Եկեղեցին տարբեր ժամանակաշրջաններում վերանորոգվել է Թբիլիսիի հայ ազգաբնակչության ջանքերով։ Մասնավորապես՝ 1650 թ.-ին Խոջա Նազարը վերակառուցել է քայքայված հին եկեղեցին, իսկ գմբեթը՝ ուստա Պետրոսը[1]: 1795 թ.-ին</ref>[Ն 2] Բեհբության Մելիք-Ավետիքի հրամանով և Գրիգոր քահանայի նախաձեռնությամբ[2]: Նույն թվականին Աղա-Մահմատ խանը արշավել է Տփղիսի վրա, ինչի հետևանքով տուժել է նաև Նորաշեն սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ 1808 թ.-ին դարձյալ նորոգվել է գործակալ Տեր-Ղազարի և պրն. Մունթոյանի գլխավորությամբ։ Աստվածածին եկեղեցին[2]: 1875 թ.-ին ամենայն հայոց կաթողիկոսի թույլտվությամբ նորոգվել է եկեղեցու կղմինդրե տանիքը։ Շենքի ներսում նորոգումներ են կատարվել նաև 1897 և 1900 թթ.-ներին[2]:

Հարյուրամյակներ շարունակ Նորաշենի սուրբ Աստվածածին եկեղեցին հայ և օտար հեղինակներն ու այցելուները իրենց թողած գրավոր աղբյուրներում հիշում են որպես Տփղիսի գլխավոր հայկական եկեղեցիներից մեկը։ Այդ փաստը չեն թաքցրել նաև վրաց ուսումնասիրողները, որոնք 1989 թ.-ից հետո որդեգրեցին եկեղեցու բռնի վրացականացման քաղաքականությունը[2]:

Խորհրդային ժամանակաշրջան[խմբագրել]

Թբիլիսիի ոչնչացված հայկական տասնյակ եկեղեցիների թվում էր նաև Նորաշենի սուրբ Աստվածածինը, որի քանդման համար «Արմյանսկիյ բազար» փողոցի վերակառուցման պատրվակով 1924-1925 թթ.-ին կազմված մասնագետների խորհուրդը (հուշարձանների պահպանության բաժնի վարիչ Ս. Կակաբաձե, Գ. Չուբինաշվիլի, Գ. Չիտայա, Ն. Սևերով, Շ. Չխենկելի, քաղաքի բարեկարգման բաժնի պետ՝ Ս. Քուրդիյանի, վերահսկիչ՝ Աբաշիձե և Ագլաձե) 1925 թ.-ի հուլիսի 2-ին ձայների մեծամասնությամբ որոշում է քանդել Նորաշենի սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, բայց Ն. Սևերովի համառության շնորհիվ որոշումը չի հաստատվում[2]:

Վրացականացման շրջան[խմբագրել]

Վրաստանի անկախացումից հետո նոր թափով սկսվեցին Վրաստանի տարածքում գտնվող, մասնավորապես՝ մայրաքաղաք Թբիլիսիի հայկական եկեղեցիների ու այլ շինությունների բռնի վրացականացումը։

Պատկերներ[խմբագրել]

Տես նաև[խմբագրել]

Նշումներ[խմբագրել]

  1. 1672 թ. Տփղիս (Թբիլիսի) այցելած Ժան Շարդենը եկեղեցին հիշատակում է միևնույն անվամբ՝ Նորաշենի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի։
  2. Մեկ այլ աղբյուր նշում է 1793 թ.-ը, սակայն ամենից հավանականը 1795թ.-նն է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 Սամվել Կարապետյան, Վրաց պետական քաղաքականությունը, և հայ մշակույթի հուշարձանները, Երևան, 1998, էջ 11:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Սամվել Կարապետյան, Վրաց պետական քաղաքականությունը, և հայ մշակույթի հուշարձանները, Երևան, 1998, էջ 12:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]