Կատարո վանք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կատարո վանք
Dizapaytt.jpg
Հիմնական տվյալներ
Տեսակվանք
ԵրկիրԱրցախի Հանրապետություն Արցախի Հանրապետություն
ՏեղագրությունՄարտունու շրջան
ԴավանանքՀայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի
ԹեմԱրցախի թեմ
Հոգևոր կարգավիճակչգործող
Ներկա վիճակվերածված է ռազմական հենակետի
Ճարտարապետական ոճհայկական ճարտարապետություն
Շինանյութավազաքար

Կատարո վանք (Ինչպես նաև Կատարավանք), հայկական հոգևոր կառույց, մատուռ, հիմնվել է 4-րդ դարում, ներկայիս շինության կառուցումն ավարտվել է 17-րդ դարում, գտնվում է Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում, ծովի մակերևույթից ավելի քան 2400 մետր բարձրության վրա՝ Դիզափայտ լեռան (2478) գագաթին։ Վանքը հանրապետության տարածքում հանդիպող ամենաբարձրադիր հուշարձանն է, ունի ուղղանկյուն հատակագիծ՝ երկթեք ծածկով (չափերը՝ 11,7 x 6,7մ)։ Ինչպես Արցախի մյուս շրջանները, Հադրութի շրջանը ևս հարուստ պատմամշակութային ժառանգություն ունի, այստեղ հաշվվում են 400-ից ավելի պատմաճարտարապետական հուշարձաններ, որոնցից շատերը դեռևս ուսումնասիրված չեն։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կատարո վանքի տաճարի հատակագիծ

Կատարո վանքի մասին առաջին անգամ գրել է Փավստոս Բուզանդը «Պատմություն Հայոցը» աշխատության մեջ։ Ըստ նրան 335 թվականին պարսից արքան հրամայում է մազքթաց արքա Սանեսանին հավաքել Աղվանք երկրի կիսավայրի ցեղերին և հարձակվել հայոց աշխարհի վրա։ Սանեսանը հարձակվում է վանքում այդ պահին գտնվող իր 3 որդու և 3870 ճգնավորների վրա, կոտորում նրանց։ Հետո դիզում է նրանց դիակները լեռան կատարին և այրում։ Այստեղից էլ լեռան անունը կոչվում է Դիզափայտ[1]։ Հայտնի է, որ հետագայում Կատարո վանքը և մոտակա մատուռ-վկայարանները վառվել են թշնամու կողմից։

Ըստ Լեոյի Կատարո վանքը եղել է Դիզակ գավառի առաջնորդանիստը։

Միանավ բազիլիկա է՝ կառուցված կիսամշակ տեղական կրաքարով։ Միակ մուտքը բացվում է արևմուտքից, պատուհանները՝ արևելյան և հարավային կողմերից։ Ըստ բարավորի վրայի արձանագրության Սբ. տաճարը վերաբերում է Հակոբին և վերաշինվել է, ըստ էության, 19-րդ դարում։ Բուն հուշարձանը, դատելով տեղում պահպանված խաչքարերի մնացորդներից, վերաբերում է 17-րդ դարին։ Եկեղեցուց հարավ կից շինություն է (չափերը՝ 9,8 x 3,8մ), որի ստորին լեռնալանջին պահպանվում են մի շարք շինությունների մնացորդներ։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճանապարհը Քոշի աղբյուրից մինչև Կատարո վանքն անցնում է լեռան ուղղագիծ լանջերով, Դիզափայտի «Հայսմավուրքում» հիշատակվող Աստղաբլուրի մոտով, ապա թեքվում դեպի արևմուտք՝ Արջի աղբյուր, հետո նորից օձագալար բարձրանում վեր և հասնում սարի կատարը։ Դիզափայտի Կատարո վանք կոչվող այս կոթողը Ղարաբաղի տարածքում հանդիպող ամենաբարձր հուշարձանն է։ Կատարո վանքի եկեղեցու կտուրից նայողի առջև բացվում է մի համայնապատկեր, որի մեջ ընկած են Արաքս գետը, Ղարադաղի լեռները, Արցախի դաշտը, Զանգեզուրի լեռները, Մեծ Մռավի կատարները[1]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Մկրտչյան Շահեն (1985)։ ԼՂՀ պատմաճարտարապետական հուշարձաններ։ Երևան: Հայաստան։ էջեր 121–122 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • The Epic Histories: Attributed to P'awstos Buzand. Columbia University Press, Department of Near Eastern Languages and Civilizations, 1989
  • Movses Kalankatuatsi. History of the Land of Aluank, translated from Old Armenian by Sh. V. Smbatian. Yerevan: Matenadaran (Institute of Ancient Manuscripts), 1984, Book I, chapter 14, in Russian.
  • (in Italian) Documenti di architettura armena, Alexandr L. Jakobson - 1986 - 73 p.