Թորոս Թորամանյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Թորոս Թորամանյան
Թորոս Թորամանյան (1864-1934թ.).jpg
Ընդհանուր տեղեկություններ
Ծնվել է 1864, մարտի 18
Ծննդավայր Շապին-Գարահիսար
Մահացել է 1934, Մարտի 1
Վախճանի վայր Երևան
Ազգություն Հայաստան Հայաստան
Ճյուղ(եր) ճարտարապետություն
Գործունեություն ճարտարապետ
Պորտալ Portal.svg Արվեստ


Թորոս Թորամանյան (Մարտի 18, 1864 - Մարտի 1, 1934), հայ նշանավոր ճարտարապետ։

Թորոս Թորամանյանը Անիում 1907թ..jpg

Կենսագրություն[խմբագրել]

Ծնվել է Փոքր Հայքի Շապին-Գարահիսար քաղաքում (ուր ծնվել է նաև Զորավար Անդրանիկը) 1864 թ.-ին, հողագործի ընտանիքում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է իր ծննդավայրում։ 1883թ. մեկնել է Կ. Պոլիս, աշխատել որպես հյուսնի աշակերտ։ 1888-1893թթ. սովորել է Կ.Պոլսի Կայսերական Գեղարվեստից ճեմարանի ճարտարապետական բաժնում։ 1896-1900 թթ. ապրել է Բուլղարիայում, զբաղվել շինարարությամբ։ Սակայն նրան ավելի շատ հետաքրքրում էր ճարտարապետության տեսությունը։ 1900 թվականին նա մեկնել է Հունաստան, ապա Եգիպտոս և Իտալիա։1902 թվականին եղել է Փարիզում, ուր ունկնդրել է դասախոսություններ արվեստի մասին, զբղվել է արևելյան հնագիտական առարկաների ուսումնասիրությամբ։ 1903, 1905-1909 թթ. հայտնի հնէաբան Նիկողայոս Մառի հետ միասին մասնակցել է Անիում տարվող պեղումներին, կատարելով նրա ավերակների ողջ ճարտարապետական նյութի հատակագծերը, նկարները, կտրվածքները, վերակազմությունները։ Իր աշխտանքներով Թ. Թորամանյաը հեղաշրջում է կատարել համաշխարհային ճարտարապետության պատմության մեջ, ներկայացրել հայերի ճարտարապետության ծագումը և զարգացման շրջանները։ 20-րդ դարի սկզբին Թ. Թորամանյանի ջանքերով Զվարթնոցի ավերակները դուրս բերվեցին հողի դարավոր շերտերի տակից։ Թորամանյանի մանրամասն ուսումնասիրությունները վերականգնեցրին տաճարի իսկական պատկերը։ Հայտնի դարձավ, որ տաճարը եղել է բոլորակ, եռահարկ, հայկական թմբուկով, գմբեթաշեն մի ինքնատիպ կոթող։ Երբ պեղումների ժամանակ հայտնաբերվեց Գագիկ թագավորի արձանը՝ Գագիկաշեն սբ.Գրիգոր տաճարի մանրակերտը ձեռքին, հաստատվեց, որ Թ.Թորամանյանին հաջողվել էր Զվարթնոցի հատակագծի ուսումնասիրությամբ ճշգրտորեն հայտաբերել շինության տեսքն ու ձևը, քանի որ համաձայն պատմիչի Գագիկաշենը լինելու էր Զվարթնոցի կրկնությունը։

1921 թ.-ին ԵՊՀ-ում դասախոսություններ է կարդացել հին Հայաստանի ճարտարապետության պատմությունից։

Թորամանյանը մահացել է 1934 թվականին Երևանում։ Թաղված է Հրազդան գետի ափին։

Հայաստանում սահմանված է Թորոս Թորամանյանի անվան մրցանակ։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել]

  • «Զվարթնոց եկեղեցին» (1905),
  • «Էջմիածնի տաճարը» (1909),
  • «Տեկորի տաճարը» (1911)։

Թ. Թորամանյանի ստեղծած նյութերով՝

  • Յո. Ստրժիգովսկի. «Հայերի ճարտարապետությունը և Եվրոպան»,
  • Կ. Ղաֆադարյան. «Նյութեր հայկական ճարտարապետության պատմության»։

Գրականություն Թորամանյանի մասին[խմբագրել]


Թորոս Թորամանյանին նվիրված հուշարձանը, 1985, քանդակագործ՝ Ռուզան Քյուրքչյան, Երևան, Պուշկին փողոց
Թորոս Թորամանյանի գերեզմանը Կոմիտասի անվան պանթեոնում

Մեջբերումներ Թորոս Թորամանյանի մասին[խմբագրել]

Aquote1.png Ահա վեր է կացել հայ ճարտարապետ պ. Թորամանյանը, ցույց է տալիս Եվրոպային ու ամբողջ աշխարհին, թե գոյություն է ունեցել հայկական ինքնուրույն ճարտարապետություն և հայկական ինքնուրույն ճարտարապետությունը ազդել է թե՛ հարևան և թե՛ հեռավոր ազգերի ճարտարապետությունների վրա, ստիպում է ազգերի արվեստների պատմության մեջ նոր գլուխ բաց անել «հայոց ճարտարապետությունը» վերնագրով։ Aquote2.png
Aquote1.png Եթե ճարտարապետությունը քարացած երաժշտություն է,ապա Թորոս Ճարտարապետը այդ քարացածը վերածել է կենդանի երգի։ Նա մեր հոյակապ ավերակների ու հուշարձանների, նույնքան հոյակապ երգիչն է։ Aquote2.png
Aquote1.png Տիտանական ջանքերի, մտքի ու զգացմունքների լարման գնով, համաշխարհային և հայ կուլտուրայի իմացության հողից ելնելով, նա թափանցել էր ժամանակի խորքերը և բյուրեղյա մաքրությամբ դուրս հանել այն մարգարիտները, որոնք զուտ ազգային են։ Ողջ աշխարհին ապացուցեց հայկականը... Aquote2.png


Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են