Արա Սարգսյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Արա Սարգսյան
Արա Սարգսյան .png
Ի ծնե Արա Միհրանի Սարգսյան
Ծնվել է ապրիլի 7, 1902({{padleft:1902|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})
Ծննդավայր Կոստանդնուպոլիս (Թուրքիա)
Մահացել է հունիսի 13, 1969({{padleft:1969|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:13|2|0}}) (67 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Երևան (ՀԽՍՀ)
Քաղաքացիություն Ottoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg ԽՍՀՄ
Ազգություն հայ
Ժանր(եր)ը քանդակագործություն
Մասնագիտություն քանդակագործ
Գործունեությունը քանդակագործ
Քաղաքական կուսակցություն ԽՄԿԿ
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան, «Պատվո նշան» շքանշան և «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
Ara Sargsyan Վիքիպահեստում

Արա Միհրանի Սարգսյան (ապրիլի 4, 1902, Կ.Պոլիսհունիսի 6, 1969, Երևան), հայ խորհրդային քանդակագործ, Հայաստանում առաջին՝ Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտի հիմնադիր, այդ ինստիտուտի առաջին ռեկտոր, մանկավարժ, ազգային-հասարակական գործիչ, Նեմեսիս ծրագրի մասնակից[1]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արա Սարգսյանը ծնվել է 1902 թվականի ապրիլի 4-ին Պոլսից ոչ հեռու գտնվող Մաքրի գյուղում՝ Միհրան և Կատարինե Սարգսյանների ընտանիքում։

Ուսման տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախնական անհրաժեշտ գիտելիքները ստանում է տեղի Տատյան ուսումնարանում, այնուհետև 1914 թվականին, երբ ընտանիքը տեղափոխվում է Պոլիս՝ Բերա թաղամաս, ուսումը շարունակում է Եսայան սանոց վարժարանում։ Արայի հորեղբայրը՝ Սարգիս Սարգսյանը, Կոստանդնուպոլսի հայտնի ճարտարապետներից էր, նրա խորհրդով Արան խորանում է արվեստի մեջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Արան թողնում է ուսումն ու սկսում զբաղվել պատահական աշխատանքով՝ գոյության միջոցներ վաստակելու նպատակով։ Նա զբաղվում է գրագրությամբ, գծագրությամբ, անգամ՝ էլեկտրիկ է աշխատում։ Պատերազմից հետո նա սովորում է նախ Կ.Պոլսի Գեղարվեստի վարժարանում (1919–1921), որտեղ հանդես է եկել ինքնուրույն դիմաքանդակներով, հայկական կոտորածների և առաջին համաշխարհային պատերազմի ազդեցությամբ՝ ողբերգական թեմաներ պատկերող կոմպոզիցիաներով, ապա շարունակել է Վիեննայի Գեղարվեստի ակադեմիայի բարձրագույն դպրոցում (1921-1924), դիմաքանդակներով մասնակցել տեղի նկարիչների ցուցահանդեսներին։ Այս շրջանի դիմաքանդակները հասուն արվեստագետի ստեղծագործություններ են՝ հոգեբանական խառնվածքների շեշտված դրսևորումներով, որոշ դեպքերում թեթևակի հակումով դեպի իմպրեսիոնիզմը։ Կոմպոզիցիոն ստեղծագործություններում շարունակել է ողբերգական սյուժեները՝ Ռոդենյան ոճի պլաստիկական լուծումներով։ Գեղարվեստի վարժարանի քառամյա ուսումը նա գերազանց ավարտում է երկու տարում։ 1921 թվականին ավարտելով Գեղարվեստի ուսումնարանը որոշում է մեկնել Հռոմ։ Եսայան վարժարան հովանավորում է Արայի ուսումն արտասահմանում։ Այնուհետև կյանքի սղության պատճառով տեղափոխվում է Վիենա և ընդունվում է այսպես կոչված «Վարպետների դպրոց»։ Այստեղ նրա առաջին ղեկավարն էր պրոֆեսոր Է. Հելմերը, ապա Մյուլները։ Մասնագիտանում է հատկապես դիմաքանդակի ժանրում և Վիեննայի նկարիչների միության ցուցահանդեսին ներկայացնում է երաժիշտ, պրոֆեսոր Ռիխարդ Ռոբերտի պորտրեն։

Հայաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիենայում 1924 թվականին ընդունում է խորհրդային քաղաքացիություն և 1925 թվականի ապրիլի 26-ին ժամանում Երևան՝ դնելով հայկական պրոֆեսիոնալ քանդակագործության սկիզբը։ 1925-ից 1930 թվականերին Երևանյան գեղարվեստական տեխնիկումում բացում է քանդակագործության բաժինը և սկսում դասավանդել այնտեղ։ 1930-ական թվականներին Արա Սարգսյանը փորձում է միացնել Հայաստանի նկարիչներին՝ համատեղ սեմինարներ, ցուցահանդեսներ կազմակերպելու նպատակով։ 1932 թվականին Գաբրիել Գյուրջյանի, Միքայել Արուտչյանի, Արա Սարգսյանի ջանքերով հիմնադրվում է Հայաստանի նկարիչների միությունը, իսկ առաջին քարտուղար միաձայնորեն ընտրվում է հենց Արա Սարգսյանը, որը գլխավորում է մինչև 1937 թվականը։ Սարգսյանի մանկավարժական գործնեությունն առավել լայն ծավալ ու նշանակություն է ստացել 1945 թվականից, երբ նրա գխավորությամբ հիմնադրվել է Երևանի գեղարվեստական ինստիտուտը։ 1973 թվականին Երևանում բացվել է Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի համատեղ տուն-թանգարանը։[2]:

Արա Սարգսյանի հուշարձանը համանուն թանգարանի հարևանությամբ
Արա Սարգսյանի հուշատախտակը Երևանի Իսահակյան փողոցում
Արա Սարգսյանի դիմաքանդակը Հայաստանի նկարիչների միության շենքի մուտքի մոտ

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոմպոզիցիաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Քաղց», գիպս, 1919,
  • «Հուսահատություն», գիպս, 1920,
  • «Տառապանք», կավ, 1922,
  • «Լուռ վիշտ», մարմար, 1923,
  • «Բարձրուքի գրավումը», փայտ, 1942։

Դիմաքանդակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Կառլ Վայգել», գիպս, 1922,
  • «Ռիխարդ Ռոբերտ», գիպս, 1922,
  • «Հեղինե Զատեյան», գիպս, 1923,
  • «Սարգիս Խաչատության», գիպս, 1924,
  • «Վահան Թոթովենց», գիպս, 1926,
  • «Մանուկ Աբեղյան», գիպս, 1926,
  • «Հրաչյա Աճառյան», գիպս, 1926,
  • «Միքայել Նալբանդյան», Գիպս, 1933,
  • «Հակոբ Պարոնյան», գիպս, 1933,
  • «Սուրեն Սպանդարյան», մարմար, 1927։

Մոնումենտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://www.youtube.com/watch?v=0epqSInAGiI «Նեմեսիսի» հերոսներից մեկի՝ Արա Սարգսյանի մահվան պատճառն այդպես էլ անհայտ մնաց։
  2. https://www.youtube.com/watch?v=beJmulj6JmE Ինչո՞ւ են վաճառվում Արա Սարգսյանի քանդակները

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]