Հայաստանի ազգային պատկերասրահ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հայաստանի ազգային պատկերասրահ
Armenia Museum of Art and History.jpg
Տեսակ պատկերասրահ
Երկիր Հայաստան
Տեղագրություն Երևան
Հասցե 375010, Արամի փ. 1 (մուտքը Հանրապետության հրապարակից)
Հիմնադրված է 1921
Այցելուներ 65 000
Տնօրեն Արման Ծատուրյան
Կոորդինատներ: 40°10′43.5″ հս․ լ. 44°30′51.0″ ավ. ե. / 40.178750° հս․. լ. 44.514167° ավ. ե. / 40.178750; 44.514167
Կայք http://www.gallery.am/
Հայաստանի ազգային պատկերասրահը գտնվում է Հայաստանում
Հայաստանի ազգային պատկերասրահ
National Gallery of Armenia Վիքիպահեստում

Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, Երևանի գլխավոր պատկերասրահը, գտնվում է Երևանի Հանրապետության Հրապարակում։ Հիմնադրվել է 1921 թվականին։ Հավաքածուի ֆոնդերում ներկայումս պահպանվում են շուրջ 25,000 կտավներ, ներկայացնելով հիմնականում հայկական և եվրոպական գեղանկարչությունը։ Պատկերասրահում ցուցադրվում են այնպիսի աշխարահռչակ արվեստագետներ, ինչպիսիք են Տինտորետտոն, Օգյուստ Ռոդենը, Պիտեր Պաուլ Ռուբենսը, Գուստավ Կուրբեն, Մարկ Շագալը, հայ նկարիչներից Հովհաննես Այվազովսկին, Մինաս Ավետիսյանը, Մարտիրոս Սարյանը, Հարություն Կալենցը, Էդուարդ Իսաբեկյանը և այլն։

Անդամակցում է Կերպարվեստի թանգարանների համաշխարհային ընկերակցությանը։

Ամեն տարի պատկերասրահի դահլիճում կայանում է «Ազգային պատկերասրահ» միջազգային երաժշտական փառատոնը[1]։

2008 թվականին պատկերասրահն ունեցել է 65 հազար այցելու[2]։ Դիլիջան և Հրազդան քաղաքներում են գտնվում ազգային պատկերասրահի մասնաճյուղերը[3]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահը հիմնադրվել է 1921 թվականին Խորհրդային Հայաստանի կառավարության որոշումով՝ որպես Հայաստանի պետական թանգարանի արվեստի բաժին։ Թանգարանի գեղարվեստական բաժնի կազմավորումը կապված է եղել լուրջ բարդությունների հետ, քանի որ այդ տարիներին Երևանում չեն եղել ո՛չ պետական, ո՛չ էլ մասնավոր հավաքածուներ, որոնք կարող էին դառնալ նրա հիմքը։ Ցուցանմուշների առաջին խումբը կազմեցին հայ նկարիչների մի քանի տասնյակ աշխատանքներ, որ գնվեցին կառավարության կողմից նույն տարի օգոստոսին Երևանում կազմակերպված կերպարվեստի ցուցահանդեսից։

Բաժնի կայացման գործում վճռորոշ էին Հայաստանի Մշակույթի տան (նախկին Լազարյան ճեմարան, Մոսկվա) հարուստ հավաքածուի փոխանցումը և հայ արվեստագետների նվիրատվությունները վերջինիս։ Արդեն 1925 թվականին արվեստի բաժնի 6 սրահներում ցուցադրված էին հայ, ռուս և եվրոպացի վարպետների 400 ստեղծագործություններ։

1925 թվականին Լենինգրադից հրավիրվում է արվեստաբան Ռուբեն Դրամբյանը։ Նրա՝ ավելի քան քառորդդարյա գործունեության օրոք ձևավորվում է Պատկերասրահի դեմքը։

1935 թվականին բավականաչափ ընդլայնված բաժինը դարձավ ինքնուրույն կերպարվեստի թանգարան, 1947 թվականից այն վերանվանվել է Հայաստանի պետական պատկերասրահ, 1991 թվականից կրում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահ անվանումը։ Պատկերասրահի հավաքածուն, որը ստեղծվել է շատ ու շատ մարդկանց ջանքերի, անձնուրաց ծառայության, մեր հայրենակիցների նվիրվածության, օտարազգի բարեկամների ջերմ վերաբերմունքի արդյունքում, ներկայումս ընդգրկում է շուրջ 26.000 թանգարանային առարկա, որի մի մասը ներկայացվում է մշտական ցուցադրության 56 սրահներում, ինչպես նաև ժամանակավոր ցուցահանդեսների տեսքով։ Հավաքածուի համալրման գործում մեծ դեր են խաղացել նվիրատվությունները[4]։

Հայկական մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայեր, ովքեր առանձին աշխատանքներով և կամ ամբողջական հավաքածուներով հարստացրել են սրահը՝ Հակոբ Էքիզլեր (Էքիզլյան, Մոսկվա), Ռուբեն Քաթանյան (Մոսկվա), Վարվառա Քանանյան (Մոսկվա), Գրիգոր Զամբախչյան (Ռումինիա), Վարդան Բարաքյան (Ռումինիա), Տիգրան Խանքելեքյան (Ֆրանսիա-ԱՄՆ), Վահան Վահանյան (Թիֆլիս), Հայկ Աղաբեկյան (Ֆրանսիա), Ռաֆայել Խերումյան (Ֆրանսիա), Աբրահամ Ջինջյան (Ֆրանսիա), Աղասի և Ազգանուշ Դարբինյաններ (Ֆրանսիա) և շատ ուրիշներ։ Հայաստանի ազգային պատկերասրահի ցուցադրության զգալի մասը ներկայացնում է հայ արվեստը, որն ընդգրկում է հին և միջնադարյան արվեստի ուրարտական որմնանկարների, Գառնու տաճարին կից բաղնիքի հատակի խճանկարի և միջնադարյան որմնանկարների ու մանրանկարչության բարձրարվեստ վավերագրական կրկնօրինակներ, 17-19-րդ դարերի եկեղեցական գեղանկարչություն, ձեռագիր մատյանների արծաթե պահպանակ կազմեր, խաչեր և այլն։ Ցուցադրությունը շարունակվում է հայ գեղանկարչության դասական (Հ. Հովնաթանյան, Հ. Այվազովսկի, Գ. Բաշինջաղյան, Փ. Թերլեմեզյան, Վ. Սուրենյանց, Ե. Նազարյանց, Վ. Մախոխյան և այլն) և 20-րդ դարի (Մ. Սարյան, Գ. Յակուլով, Վ. Գայֆեջյան, Ե. Թադևոսյան, Հ. Կոջոյան, Հ. Գյուրջյան, Է. Շահին, Հ. Զարդարյան, Է. Իսաբեկյան, Գ. Խանջյան, Մ. Ավետիսյան և այլն) մեծանուն վարպետների աշխատանքների ներկայացմամբ։

Ռուսական մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանի ազգային պատկերասրահում նշանակալից է ռուս արվեստի հավաքածուն։ Այստեղ տեղ են գտել 16-17-րդ դարերի սրբապատկերներ և 18-20-րդ դարերի նշանավոր արվեստագետների (Ֆ. Ռոկոտով, Ի. Արգունով, Ֆ. Շուբին, Ի. Ռեպին, Վ. Սերով, Մ. Գոնչարովա, Ի. Մաշկով, Ս. Կոնենկով, Վ. Կանդինսկի, Մ. Շագալ և այլն) աշխատանքներ։

Այլ մշակույթներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտասահմանյան արվեստի սրահներում ցուցադրությունը սկսվում է հին աշխարհի Եգիպտոսի և Հունաստանի մշակույթից։ Այստեղ ներկայացված են 14-20-րդ դարերի իտալական, հոլանդական, ֆլամանդական, ֆրանսիական դպրոցների հայտնի արվեստագետների (Ֆ. Գվերչինո, Յան վան Գոյեն, Պ. Կլաս, Էթիեն Մորիս Ֆալկոնե, Ժ.-Բ. Գրյոզ, Թ. Ռուսսո, Ա. Մոնտիչելլի և այլն) ստեղծագործություններ։ Արևելքի արվեստը ներկայացված է իրանական, չինական, ճապոնական դեկորատիվ-կիրառական արվեստի բարձրարվեստ նմուշներով (նախշազարդ ճենապակյա և հախճապակյա սպասք, քարե, ոսկրե, մետաղյա առարկաներ, քանդակազարդ կահույք), հայ նկարիչ Սարգիս Խաչատրյանի կողմից արված հնդկական միջնարդարյան որմնանկարների բարձրարժեք պատճեններով և 19-րդ դարի իրանական գեղանկարչական աշխատանքներով։

Հայաստանի ազգային պատկերասրահն իր հավաքածուների առանձին գործերով մասնակցում է միջազգային ցուցահանդեսների, կազմակերպում է հայ արվեստի պատկերահանդեսներ աշխարհի տարբեր երկրներում՝ մեծապես նպաստելով ազգային կերպարվեստի ճանաչմանը, իր դահլիճներում ընդունում է միջազգային ցուցահանդեսներ։ Յուրաքանչյուր տարի այստեղ մեկնարկում է «Ազգային պատկերասրահ» միջազգային երաժշտական փառատոնը։ Պատկերասրահն ակտիվորեն մասնակցում է «Թանգարանների գիշեր» և «Եվրոպական ժառանգություն» ակցիաներին, որոնց շրջանակներում անցկացվող բազմաբովանդակ և նպատակային միջոցառումները պատկերասրահ են բերում հազարավոր այցելուներ։ Պատկերասրահում գործում են գիտական բաժիններ, հաշվառման և պահպանության բաժին, վերականգնման և կոնսերվացման արվեստանոց, ցուցահանդեսային, հրատարակչական, հուշաձեռագրային բաժիններ, գրադարան, կինոդահլիճ, հուշանվերների և գրքերի վաճառասրահ, սրճարան, գործում է նաև պատկերասրահի ինտերնետ կայքը։ Հայաստանի ազգային պատկերասրահը մասնաճյուղեր ունի Երևանում (Հ. Կոջոյանի և Ա. Սարգսյանի տուն-թանգարան, Ջոտտոյի (Գ. Գրիգորյան) արվեստանոց-թանգարան), Էջմիածնում (Էջմիածնի պատկերասրահ, Մ. Աբեղյանի թանգարան), Հրազդանում (Հրազդանի պատկերասահ), Ջերմուկում (Ջերմուկի պատկերարսահ), Սիսիանում (Սիսիանի պատկերասրահ, Զաքար Խաչատրյանի և Արտաշես Հովսեփյանի տուն-թանգարան), Ալավերդիում (Ալավերդու պատկերասրահ), Եղեգնաձորում (Եղեգնաձորի պատկերերասրահ), Գավառում (ակադեմկոս Հ. Բունիաթյանի անվան Գավառի պատկերարսահ), Մարտունիում (Մարտունու պատկերասրահ) և Ջաջուռում (Մ. Ավետիսյանի թանգարան)։ Տարբեր տարիներին պատկերասրահը ղեկավարել են Ռուբեն Դրամբյանը (1925-1951), Ռուբեն Պարսամյանը (1952-1962), Արմեն Չիլինգարյանը (1962-1967), Էդուարդ Իսաբեկյանը (1967-1986), Ալեքսանդր Տեր-Գաբրիելյանը (1986-1990), Շահեն Խաչատրյանը (1991-2002), Փարավոն Միրզոյանը (2002-2015)։

Արևմտաեվրոպական գեղանկարչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևմտաեվրոպական գեղանկարչության բաժնի սրահներից մեկը

Հին Եգիպտոս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Եգիպտոսի շրջանից պատկերասրահում ներկայացված են բազմաթիվ դիմակներ, փոքրիկ արձանիկներ։ Հատկապես հետաքրքրական են դիմակները, լայն բացված աչքերով, որոնք խորհրդանշում են հոգու դռները։ Ներկայացված են նաև աստվածների արձանիկների օրինակներ, սարկոֆագի մասունքներ և այլն։

Հին Չինաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Գրաֆիկա
  2. Փորագրություն
  3. Քանդակ
  4. Հոգևոր արվեստ

Պատկերասրահի տնօրեններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]