Մարկ Շագալ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Շագալ
Picto infobox artiste.png
Մարկ Շագալ
Chagall France 1921.jpg
Ծնվել է հուլիսի 7, 1887({{padleft:1887|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1]
Ծննդավայր Վիտեբսկ[2]
Վախճանվել է մարտի 28, 1985({{padleft:1985|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[1] (97 տարեկանում)
Մահվան վայր Սեն Պոլ դը Վանս
Ազգություն Lithuanian Jews
Քաղաքացիություն Flag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Flag of France.svg Ֆրանսիա
Flag of Belarus.svg Բելառուս
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Կրթություն School Yehuda Pen in Vitebsk
Մասնագիտություն նկարիչ, արվեստների գործիչ[3] և նկարիչ-փորագրող
Ոճ էքսպրեսիոնիզմ
Ուշագրավ աշխատանքներ Տան ետևում, Ապոլիների մեծարանք և Ես և գյուղը
Պարգևներ Carnegie Prize, Yakir Yerushalayim, Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ, Էրազմի պարգև և Wolf Prize in Arts
Անդամակցություն Նկարիչների իրավունքների հասարակություն, Comité national de l'estampe և Թագավորական գեղարվեստական ակադեմիա
Ամուսին Բելլա Ռոզենֆելդ և Վալենտինա Բրոդսկայա
Զավակներ Դևիդ Մաքնեիլ[4]
Marc Chagall Վիքիպահեստում

Մարկ Շագալ (ֆր.՝ Marc Chagall, իդիշ՝ מאַרק שאַגאַל, 7 հուլիսի 7, 1887[1], Վիտեբսկ[2] - մարտի 28, 1985[1], Սեն Պոլ դը Վանս), ֆրանսիացի նկարիչ։ Ազգությամբ հրեա։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1907-09 թվականներին սովորել է Պետերբուրգում։ 1910-14 թթ. ապրել է Փարիզում, ուր կրել է կուբիզմի ազդեցությունը, մասնակցել է «Անկախների» և «Աշնանային» սալոններին, ապա Բեռլինում բացել անհատական մեծ ցուցահանդես։ 1914-22 թթ. Շագալը Ռուսաստանում էր, 1917-ից՝ Վիտեբսկի Արվեստի դպրոցի ղեկավար։ 1922-23 թթ. արտագաղթել է նախ Բեռլին, ապա՝ Փարիզ։ Մոդեռնիզմի նշանավոր ներկայացուցիչ Շագալի արվեստին բնորոշ է իրականության ստեղծած սուբյեկտիվ ընկալումը։ Նրա ստեղծագործությունների մեծ մասի սկզբնաղբյուրը իր մանկությունն է, հրեական կենցաղը, որոնցից քաղված պատկերները մեկնաբանում է խորհրդանշական և միստիկ ոգով։ Շագալի նկարներում առարկաները անիրական տարածությունում ոչ տրամաբանական դասավորություն ունեն, գծանկարը էսքիզային է ու անորոշ, գունաշարը վառ ու ֆանտաստիկ ("Ես և գյուղը", 1911, Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Երևան), Նյու Յորք)։ Շագալը նկարազարդել է Գոգոլի "Մեռած հոգիները" (օֆորտ, 1923-27), Աստվածաշունչը (վիմագրություն, 1931-36)։ Հեղինակ է մի շարք դեկորատիվ աշխատանքների՝ Ստրավինսկու "Հազարան բլբուլ" բալետի ձևավորումը (1944-45), Մեցի տաճարի վիտրաժների էսքիզները (1958)։

1973 թ., իր անհատական ցուցահանդեսի կապակցությամբ այցելել է ԽՍՀՄ։ Շագալի աշխատանքները գտնվում են աշխարհի տարբեր երկրների թանգարաններում, այդ թվում՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1907–09 թվականներին Շագալը Սանկտ Պետերբուրգում աշակերտել է հայտնի բեմանկարիչ Լեոն Բակստին, ստեղծել «Ննջեցյալ» (1908 թ.), «Սև ձեռնոցներով հարսնացուն» (1909 թ.) նկարները։ 1910–14 թվականներին Փարիզում մասնակցել է «Անկախների» և «Աշնանային» սալոնների ցուցահանդեսներին, շփվել ավանգարդիստ արվեստագետների հետ, կատարելագործել է իր ինքնատիպ գեղարվեստական տեխնիկան, ստեղծել «Ես և գյուղը» (1911 թ.), «Ինքնանկար», «Ջութակահար» (երկուսն էլ՝ 1912 թ.) և այլ գործեր։

1914 թ-ին Բեռլինում բացել է իր առաջին անհատական ցուցահանդեսը, արժանացել մեծ ճանաչման։ Նույն թվականին Շագալը Վիտեբսկում կազմակերպել է ցուցահանդեսներ, բացել թանգարան, իսկ 1917 թ-ից ղեկավարել է Վիտեբսկի արվեստի դպրոցը։ Այս շրջանի լավագույն գործերից են «Րաբբին Վիտեբսկից» (1914 թ.), «Կրկնակի դիմանկար՝ մեկ բաժակ գինով» (1917 թ.), «Ծննդյան օրը» (1913–23 թթ.) և այլն։

1922 թ-ին նկարիչն ապրել է Բեռլինում, 1923 թ-ից՝ Փարիզում, որտեղ հրատարակիչ Ամբրուազ Վոլլարի պատվերով պատկերազարդել է Նիկոլայ Գոգոլի «Մեռած հոգիներ» վեպը, Ժան դը Լաֆոնթենի «Առակները», նաև Աստվածաշունչը։ 1941–48 թթ-ին Շագալը բնակվել է ԱՄՆ-ում, որտեղ ստեղծել է «Փետուրներ և ծաղիկներ» (1943 թ.), «Նրա շուրջը» (1945 թ.), «Հարսանեկան մոմեր» (1945 թ.), «Նոկտյուռն» (1947 թ.) և այլ գործեր։ 1945 թ-ին Նյու Յորքում ձևավորել է Իգոր Ստրավինսկու «Հրեղեն հավք» բալետի բեմադրությունը։

1948 թ-ին Շագալը վերադարձել է Ֆրանսիա, հաստատվել է Ռիվերայում։ 1953–56 թթ-ի ստեղծագործության մեջ գերակշռում են Փարիզը և Վիտեբսկը պատկերող կտավները։ 1958 թ-ին նկարիչը ձևավորել է Մորիս Ռավելի «Դափնիս և Քլոե» բալետի բեմադրությունը։ Շագալը հեղինակ է նաև մի շարք դեկորատիվ գործերի (Մոսկվայի հրեական կամերային թատրոնի պաննոն, Մեցի կաթոլիկական տաճարի և Երուսաղեմի բժշկական կենտրոնի մի քանի խճանկարներ ու վիտրաժներ)։

1964 թ-ին Շագալը մշակել է Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի շենքի ճակատի ապակեպատ հատվածը և Փարիզի «Գրանդ օպերա» թատրոնի ներքին ձևավորման նոր նախագիծը, 1966 թ-ին ավարտել Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն» օպերային թատրոնի որմնանկարները։ 1967 թ-ին «Մետրոպոլիտենում» ձևավորել է Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Կախարդական սրինգ» օպերայի բեմադրությունը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png