Պիտեր Պաուլ Ռուբենս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox artiste.png
Պիտեր Պաուլ Ռուբենս
Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg
Ծնվել է հունիսի 28, 1577
Ծննդավայր Զիգեն[1]
Վախճանվել է մայիսի 30, 1640({{padleft:1640|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})[2][3] (62 տարեկանում)
Մահվան վայր Անտվերպեն[4]
Քաղաքացիություն Իսպանական Նիդերլանդներ
Մասնագիտություն դիվանագետ, նկարիչ, դիմանկարիչ և պալատական նկարիչ
Ոճ Ֆլամանդական բարոկկո նկարչություն
Ժանր պատմական գեղանկարչություն, դիմանկար, դիցաբանական գեղանկարչություն, բնանկար, կրոնական նկարչություն և նյու
Ուշագրավ աշխատանքներ Անիծվածների անկումը, Վագրի որս, Ինքնանկար Իզաբելա Բրանտի հետ, The Three Graces, The Garden of Love, The Rape of the Daughters of Leucippus և Portrait of Susanna Lunden
Ուսուցիչ Տոբիաս Վտրհախտ, Ադամ վան Նոորտ և Օտտո վան Վեեն
Աշակերտներ Անտոնիս վան Դեյք, Յան վան դեր Բերգ, Մատիաս Յանշ վան դեր Բերգ, Յան Բոկհորստ, Աբրահամ վան Դիպենբեկ, Յուստուս վան Էգմոնտ, Լուկաս Ֆրանխոյս Կրտսեր, Ջորջ Ջեյմսոն, Ուիլլեմ Պանեելս, Էրազմ Կվելին Կրտսեր, Կորնելիս Սխյուտ, Թեոդոր վան Տյուլդեն և Ֆրանս Վոուտերս
Անդամակցություն Անտվերպենի Սուրբ Ղուկասի գիլդիա
Հայր Յան Ռուբենս
Մայր Մարիա Պիպելինքս
Եղբայր Ֆիլիպ Ռուբենս
Քույր Քրիստինա ֆոն Դից
Ամուսին Իզաբելլա Բրանտ և Հելենա Ֆուրման
ստորագրություն
Rubens autograph.png
Peter Paul Rubens Վիքիպահեստում

Պիտեր Պաուլ Ռուբենս (հոլ.՝ Peter Paul Rubens) (հունիսի 28, 1577, Զիգեն[1] - մայիսի 30, 1640[2][3], Անտվերպեն[4]), ֆլամանդացի գեղանկարիչ։

Ծնողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պիտեր Պաուլ Ռուբենսը ծնվել է Ֆլանդրիայից տարագրված իրավաբանի ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Յան Ռուբենսը, դուքս Ալբայի տիրապետության ժամանակ Անտվերպենի ավագանու կազմում էր։ Յան Ռուբենսը Ռեֆորմացիային հարելու համար հետապնդվում է և ստիպված փախչում արտասահման։ Քյոլնում Վիլհելմ Օրանացու կնոջ հետ սիրային կապի պատճառով, բանտարկվում է, հետո աքսորվում Զիգեն՝ այնտեղ էլ 1577 ծնվում է ապագա գեղանկարիչը։

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուբենսի մանկական տարիները անցել են Զիգենում, ապա Քյոլնում, միայն 1587 թվականին հոր՝ Յան Ռուբենսի մահվանից հետո ընտանիքը իրավունք է ստանում վերադառնալ Անտվերպեն։ Դրա համար Ռուբենսի մայրը կրկին կաթոլիկություն է ընդունում[5]։ 1589 թվականին տեղափոխվել է Անտվերպեն, ուր ստացել է բազմակողմանի հումանիտար կրթություն։ 11 տարեկանում մեծ եղբոր՝ Ֆիլիպի հետ ընդունվում է լատինական դպրոց իրավական կրթություն ստանալու համար։ Ճիզվիտների կոլեգիան ավարտելուց հետո Ֆիլիպը ստանում է քաղաքացիական և կանոնիկական իրավունքի դոկտորի աստիճան և դառնում Անտվերպենի քաղաքապետարանի քարտուղար։ Իսկ Ռուբենսը ծառայում է կոմսուհի դե Լյալենի մոտ, որպես մանկլավիկ։

Ուսուցիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուբենսը գեղանկարով սկսել է զբաղվել շատ վաղ" Նրա գեղանկարի ուսուցիչներից էին Տոբիաս Վեևհահտը, Ադամ վան Նորտը՝ իր հեռավոր ազգականները և Օտտո վան Վենիուսը (Օտտո վան Վեն)[6], ով պալատական նկարիչ էր։ Վերջինիս բազմակողմանի հետաքրքրությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել Ռուբենսի անձի ձևավորման վրա։ Լինելով պատմության և անտիկ դիցաբանության մեծ գիտակ, վան Վենիուսը իտալական Վերածննդի ազդեցության տակ էր, ինչն էլ լիովին փոխանցվեց իր աշակերտին։ Բացի բուն գեղանկարչությունից վան Վենիուսը գեղանկարչության մասին փիլիսոփայական տրակտատի հեղինակ էր, նկարազարդել էր Հորացիուսի բանաստեղծությունները, նաև գրքերի սյուժեներով փորագրանկարներ էր անում։ Ռուբենսը իր ուսուցչից փոխառել է հետաքրքրությունների լայն շրջանը, ընթերցանության միջոցով նա բազմակողմանի զարգացել է, ով կարողանում էր հիասքանչ կողմնորոշվել հին հունական փիլիսոփայության մեջ, այլև անտիկ գլիպտիկայում։

Մանտուայի շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չորս տարի Օտտո վան Վենիուսի մոտ սովորելուց հետո, 1598 թվականին 1598 թվականին ընդունվում է Անտվերպենի սրբ. Ղուկասի գիլդիա, որպես ազատ վարպետ։ 1600 թվականին ըստ նիդերլանդական նկարիչների ընդունված կարգի մեկնում է Իտալիա ավարտելու գեղարվեստական կրթությունը։ 1600-1608 թվականներին Իտալիայում (Հռոմ, Մանտուա, Ճենովա) ուսումնասիրում է Միքելանջելոյի, Ռաֆայելի, Տիցիանի և Կարավաջոյի, ստեղծագործությունները։ Անտիկ շրջանի և Վերածննդի վարպետների լավագույն գործերի ուսումնասիրությունը և պատճենումը, օգնել են Ռուբենսին ամրացնել նախապես ունեցած գիտելիքը, մշակել վարպետությունը, սեփական ոճը, որը հետագայում ճանաչելի է դառնում նկարչի բոլոր գործերում։ 1601 թվականից՝ Իտալիայում գտնվելու ողջ ընթացքում, նա ծառայում է Մանտուայի հերցոգ Վինչենցո Գոնզագիի արքունիքում։

Ստեղծագործական շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Գերոն և Լեանդրը» Ռեմբրանդտի հավաքածուից (նմանակում Տինտորետտոյին), մոտ. 1605

Վաղ շրջանի աշխատանքներում նկատելի է մաներիզմի ազդեցությունը, սակայն առանձին երկերում արդեն առկա է Ռուբենսի հասուն ոճի նորարարական ոգին (Դուքս Լերմի դիմանկարը, 1603, կոմսուհի Վալդելագրավի հավաքածու, Մադրիդ)։ Վերադառնալով Անտվերպեն՝ Ռուբենսը զբաղեցրել է Ֆլանդրիայի կառավարչուհի Իզաբել Ավստրուհու պալատական գլխավոր նկարչի պաշտոնը։ Հայրենիքում ստեղծված առաջին իսկ նկարներում զուգակցվում են իտալական Վերածննդի գեղանկարչության տպավորություններն ու ազգային արվեստի ռեալիստական ավանդները (Պիտեր Բրեյգել Ավագ և ուրիշներ)։ Չխախտելով բարոկկոյի հասուն ոճի սկզբունքները, Ռուբենսը իր ստեղծագործության հիմնական բովանդակությունը դարձրեց կյանքի տարերքի փառաբանումը; Ռուբենսի՝ դեկորատիվ թափով աչքի ընկնող կոմպոզիցիաները անհամաչափ են, անհանգիստ, բարդ ռիթմով, լայնորեն օգտագործվում են լուսաստվերային հակադրությունները։ Անտվերպենում ապրած առաջին տարիներին (1608-1612) Ռուբենսը միաժամանակ ստեղծել է կրոնական թեմաներով մոնումենտալ նկարներ («Խաչից իջեցնելը», մոտ 1611-1614, Օնզելիվե Վռաուեկերկ տաճար, Անտվերպեն), դիմանկարներ (ինքնադիմանկար առաջին կնոջ՝ Իզաբել Բրանտի հետ, 1609, Հին պինակոտեկա, Մյունխեն) և դիցաբանական պատկերներ Այս նկարների մեծ մասին բնորոշ են պաճուճանքը, կոլորիտի գունագեղությունը՛ 1612-1620 թվականին Ռուբենսը ստեղծել է իր լավագույն երկերից շատերը․ («Պերսևս և Անդրոմեդա», մոտ 1620-21, էրմիտաժ, Լենինգրադ, «Ահեղ դատաստանի» երկու տարբերակ, մոտ 1615-1616 և մոտ 1618-1620, Հին պինակոտեկա, Մյունխեն)։ Ռուբենսի բնանկարները («Քար փոխադրողներ», մոտ 1620 էրմիտաժ) մասամբ մտացածին բնույթ ունեն, սակայն ներթափանցված են բնության տարերքի ոգեշունչ ուժով, մարդու և միջավայրի կապով։ 1611-1618-ին Ռուբենսը հանդես է եկել նան որպես ճարտարապետ (Ռուբենսի շքեղ թատերականացված տունը Անտվերպենում, ուր տեղավորված էր նկարչի նկարների և անտիկ արվեստի հուշարձանների հավաքածուն)։ 1615-1620 թվականին Ռուբենսը լայն ճանաչում է ձեռք բերում։ 1617 թվականին Ռուբենսի արվեստանոցը նկարչի էսքիզներով կատարել է մոնումենտալ-դեկորատիվ կոմպոզիցիոն պատկերաշարեր («Մարիա Մեդիչիի պատմությունը», մոտ 1622-1625, Լուվր, Փարիզ և այլն) Պատվերների կատարմանը մասնակցել են Ռուբենսի բազմաթիվ աշակերտներն ու օգնականները (Ա․ վան Դեյք․ 6ա Յորղանս, Ֆ Սնայղերս և ուրիշներ)։ 1620 ական թվականների դիմանկարները աչքի են ընկնում կենսալիությամբ, հուզական անսովոր հագեցվածությամբ («Մարիա Մեդիչի», մոտ 1622-1625, Պրադո, Մադրիդ, «Նիդերլանդների կառավարչուհի արքայադուստր Իզաբելի սենեկապանուհին», մոտ 1625, էրմիտաժ) 1625 թվականից Ֆլանդրիայի կառավարչուհու հանձնարարությամբ Ռուբենսը կատարել է դիվանագիտական մի շարք կարևոր հանձնարարություններ մեկնել է Հոլանդիա (1627), Իսպանիա (1628-1629), Անգլիա (1629-1630)։ 1630-ական թվականներին Ռուբենսի նկարները աչքի են ընկնում առավել անհատականացված կերպարային կառուցվածքով, գեղանկարչական զուսպ հնարքներով, ներքին ջերմությամբ։ Ռուբենսի ուշ շրջանի ստեղծագործության կենտրոնական դեմքը Հելեն Ֆոուրմենն է, նկարչի երկրորդ կինը, որին նա պատկերել է դիցաբանական և աստվածաշնչային կոմպոզիցիաներում («Բերսաբե», մոտ 1635, Դրեզդենի պատկերասրահ), ինչպես նաև դիմանկարներում («Մուշտակ», մոտ 1638-1640, Գեղարվեստա-պատմական թանգարան, Վիեննա), ուր նկարիչը հրաժարվելով արտաքին պաճուճանքներից, ուշադրությունը սևեռել է կենսալի, ծաղկող գեղեցկության պատկերման վրա։ Զվարթությամբ ու տոնականությամբ են համակված ժողովրդական կյանքի պատկերները («Կերմեսսա», մոտ 1635-1636, Լուվր, Փարիզ)։ Ռուբենսը իր լավագույն բնանկարները («Ծիածանով բնանկար», մոտ 1632-1635, էրմիտաժ, և այլն) ստեղծել է 1630-ական թվականներին։ Ռուբենսի բազմաթիվ էսքիզներ աչքի են ընկնում գեղանկարչական վիրտուոզ կատարումով, իսկ գծանկարները՝ նուրբ դիտողականությամբ, դեկորատիվ բծերի ու գծերի բարդ համադրումով։ Ռուբենսի ստեղծագործությունը հսկայական նշանակություն է ունեցել ֆլամանդական և եվրոպական գեղանկարչության զարգացման համար։ Հայաստանի ազգային պատկերասրահում է գտնվում Ռուբենսի «Սիլենոսի երթը» նկարը։

Հայաստանի պատկերասրահում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուբենսի մի քանի կտավներ պահվում են Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահում։


Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Jaffé, Michael (1977). Rubens and Italy. Cornell University Press. ISBN 0-8014-1064-9. (անգլ.)
  • Belkin, Kristin Lohse (1998). Rubens. Phaidon Press. ISBN 0-7148-3412-2. (անգլ.)
  • Vlieghe, Hans. Flemish Art and Architecture 1585—1700. Yale University Press, Pelican History of Art, New Haven and London, 1998. (անգլ.)
  • Письма, М․– Л․, 1933 (ռուս.)
  • Лазарев В․ Н․, Рубенс, в его кн․։ Старые европейские мастера, М․, 1974, с․ 9–54 (ռուս.)
  • Варнавская М․, Картины Ру бенса в Эрмитаже, Л․, 1975 (ռուս.)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Record #11860354X // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 10-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 Record #11860354X // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  3. 3,0 3,1 3,2 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  4. 4,0 4,1 4,2 Record #11860354X // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է օգոստոսի 14-ին 2015:
  5. «Отрывок из протоколов магистрата города Антверпена: По поводу прошения госпожи Марии Пейпелинкс, вдовы господина Яна Рубенса.»։ 1589-11-24։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-04-17-ին։ Վերցված է 2013-04-16 
  6. Հայկական Սովետական Հանրագիտարան

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]