Գաբրիել Գյուրջյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox artiste.png
Գաբրիել Գյուրջյան
Ծնվել է ապրիլի 24 (մայիսի 6), 1892[1]
Ծննդավայր Արդվին, Արդվինի նահանգ, Թուրքիա
Վախճանվել է օգոստոսի 13, 1987({{padleft:1987|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:13|2|0}}) (95 տարեկանում)
Մահվան վայր Երևան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Ազգություն հայ
Քաղաքացիություն Flag of Turkey.svg Թուրքիա
Կրթություն Պենզայի գեղարվեստի ուսումնարան
Մասնագիտություն նկարիչ
Ուշագրավ աշխատանքներ «Ախթալայի տեսարանը», «Բամբակահավաք»
Ակտիվ շրջան 1923-1958
Պարգևներ
Լենինի շքանշան և Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
Զավակներ Միքայել Գյուրջյան
Գաբրիել Գյուրջյան Վիքիդարանում

Գաբրիել Միքայելի Գյուրջյան (ապրիլի 12 (24), 1892, Արդվին - օգոստոսի 13, 1987, Երևան) - հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1945)։ Խորհրդահայ կերպարվեստի սկզբնավորողներից։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Միքայել Գյուրջյանի հայրն է։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1910-1917 թթ. սովորել է Պենզայի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1920 թ. ավարտել է բարձրագույն գեղարվեստական արվեստանոցները։ 1922 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ 1923-1927 թթ. դասավանդել է ԵԳԱՏ-ում, 1930-1935 թթ.՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, 1945-1958 թթ.՝ Պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում (պրոֆեսոր՝ 1947 թվականից)։ 1951-1959 թթ. և 1968-1969 թթ.՝ Հայաստանի նկարիչների միության նախագահ։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբրիել Գյուրջյանի հուշատախտակը Աբովյան 32 շենքի պատին

Եղել է 1926 թվականին Երևանում կազմակերպված «Հեղափոխակսն Ռուսաստանի նկարիչների ասոցիացիայի» (ԱԽՌՌ) հայկական բաժանմունքի նախագահ։ Գյուրջյանը ՀԽՍՀ-ում առաջին շրջիկ արվեստանոց-ցուցահանդեսի (1939) կազմակերպիչն է (տես Հայաստանի նկարիչների շրջիկ արվեստանոց)։ 1951-1959 թվականներին և 1968-1969 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ նկարիչների միության նախագահ։ 1920-ական թվականներին ստեղծել է հայրենի երկիրը գովերգող բնանկարներ («Հրազդան գետի կամուրջը», 1923, «Ծաղկաձորի շրջակայքը», 1925, «Նավահանգիստ Սևանում», 1926)։ «Շիրակի ջրանցքի ամբարտակի կառուցումը» (1926), «Զորագէս», «Աշխատանքը թունելում» (1929), «Թունել Զորագէսում» (1930) գործերը սկզբնավորել են արդյունաբերական բնանկարի ժանրը հայ կերպարվեստում։ 1930-ական թվականներին, խորացնելով տիպականությունը բնանկարում, Գյուրջյանը հասել է բնության տեսարանների գեղարվեստական խոր ընդհանրացման՝ «Ախթալայի տեսարանը» (1933), «Սևան», «Զանգշին» (1937), «Այրիվանքի բլուրները» (1940)։ 1941-1945 թվականներին ստեղծել է հայրենասիրական թեմաներով սյուժետային պատկերներ՝ «Ֆաշիստական ռազմանավերի ոչնչացումը» (1942), «Երևանը հայրենական պատերազմի օրերին» (1942, Երևանի քաղաքայիև թանգարան), ինչպես և բնանկարներ՝ «Ջրաղացը Բյուրականում» (1941), «Գարունը Եղեգնաձորում»։ Գյուրջյանի «Ազատ գետը Գառնիի ձորում» (1945), «Արդյունաբերական բնանկար։ Ալավերդի» (1949), «Առավոտը Զանգեզուրում» (1956, Գորկի քաղաքի թանգարան), «Կոլտնտեսությունը Հայաստանի լեռներում» (1967, Հայաստանի պետական պատկերասրահ), «Զորագէսի ամբարտակը» (1930), «Բամբակահավաք» (1949, Տրետյակովյան պատկերասրահ) սովետական կերպարվեստի լավագույն գործերից են։ Գյուրջյանը հայ սովետական արվեստագիտության սկզբնավորողներից է, հոդվածների, գրքերի, արվեստագիտական ուսումնասիրությունների հեղինակ («Նկարիչ Ստեփան Աղաջանյան», 1927, «Սեդրակ Առաքելյան», 1967)։ Հետազոտություններ է կատարել նկարչական ներկերի տեխնոլոգիայի բնագավառում։ Դասավանղել է Երևանի պոլիտեխնիկական (1930-1935) և գեղարվեստա-թատերական (1945-1958, 1947 թվականից՝ պրոֆեսոր) համալսարաններում։ Եղել է ՀԽՍՀ 1, 2 և 4 գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքարնշաննեով։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնանկարներում («Արդվին։ Ինտերիեր», 1914, «Իմ ծննդավայրը», 1915, «Ղարաքիլիսայի լեռները», «Մայրամուտ», 1923, «Ժայռեր, Սևան», 1926, «Ստեփանավանի շրջակայքը», 1929, «Երեկոն Մարտունիում», 1939, «Առավոտը Գորիսում», 1954) Գաբրիել Գյուրջյանը հասել է տեսարանի գեղարվեստական ընդհանրացման։

«Շիրակի ջրանցքի ամբարտակի կառուցումը» (1926), «Արդյունաբերական բնանկար, Ալավերդի» (1949) և այլ գործերով սկզբնավորել, զարգացրել է արդյունաբերական բնանկարի ժանրը հայ կերպարվեստում։

Հեղինակ է արվեստաբանական ուսումնասիրությունների («Նկարիչ Ստեփան Աղաջանյան», 1927, «Սեդրակ Առաքելյան», 1967

Ճանաչված է նկարչության տեխնոլոգիայի գաղտնիքներին տիրապետող վարպետ[2]: Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում[3]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Երեմյան Ա․, ժողովրդական նկարիչ Գաբրիել Գյուրջյան, Թեհրան, 1951։
  • Айвазян М․, Г․ Гюрджян, М․, 1957․

Մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ռուսական մեծ հանրագիտարան Большая российская энциклопедия, 2016. — ISBN 978-5-85270-320-0
  2. Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005. 
  3. LLC Helix Consulting։ «Շտեմարան - Հավաքածու - Հայաստանի ազգային պատկերասրահ»։ www.gallery.am։ Վերցված է 2016-07-23 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png