Արտավազդ Բ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արտավազդ Բ Արտաշեսյան
Մեծ Հայքի արքա
Հայոց տիրակալության արքայից արքա
Artavasdes II of the Great Armenia.png
Արտաշես Բ-ի բրոնզեձույն մետաղադրամը պեղված Հայաստանի տարածքից
Իշխանություն մ․թ․ա․ 55–մ․թ․ա․ 34
Թագադրում Մ․թ․ա․ 55 թվական, Տիգրանակերտ
Հանձնում Մ․թ․ա․ 34 թվական (մահվան կապակցությամբ)
Լրիվ անուն Արտավազդ Բ Արտաշեսյան
Ծնվել է՝ մ․թ․ա․ 1 հազարամյակ
Ծննդավայր Մեծ Հայք
Մահացել է՝ մ. թ. ա. 31 կամ մ. թ. ա. 34[1]
Վախճանի վայր Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս[1]
Ազգություն հայ
Հարստություն Արտաշեսյանների թագավորություն Արտաշեսյանների թագավորություն
Նախորդ Տիգրան Մեծ
ժառանգական իշխանություն (որդուց որդի) ավագ որդի
Հաջորդող Արտաշես Բ
Տոհմ Արտաշեսյաններ
գերիշխան
Հայր Տիգրան Մեծ
Մայր Կլեոպատրա Պոնտացի
Երեխաներ Տիգրան Գ, Արտաշես Բ և Արտավազդ Գ
Կրոնական հավատքներ Հայկական դիցաբանություն

Արտավազդ Արտաշեսյան կամ Արտավազդ Բ (հին հուն․՝ Αρταβάσδης της Αρμενίας, մ․թ․ա․ 1 հազարամյակ, Մեծ Հայք - մ. թ. ա. 31 կամ մ. թ. ա. 34[1], Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս[1]), Մեծ Հայքի արքա Արտաշեսյանների հարստությունից, կառավարել է մ․թ․ա․ 55 - մ․թ․ա․ 34 թվականներին։ Հաջորդել է հորը՝ Տիգրան Մեծին, որն էլ ոչ հեռավոր անցյալում հայոց պետականությունը հասցրել էր իր հզորության գագաթնակետին։ Հորից ժառանգել է կայացած աշխարհակալ տերություն՝ զարգացած տնտեսությամբ և ենթակառուցվածքներով, ինչպես նաև մարտունակ բանակով։

Արտավազդ Բ-ն հայոց գահին բազմել է պատմական բավականին խառնակ ժամանակաշրջանում, երբ Հռոմեական հանրապետությունը և Պարթևստանի հարաբերությունները գտնվում էին ծայրահեղ իրավիճակում, իսկ Մեծ Հայքը գտնվում էր վերջիններիս մարտերի կիզակետում։ Արտաշեսյան այս արքան Տիգրան Մեծի օրինակով վարել է երկդիմի բարդ քաղաքականություն՝ պահպանելով հայոց պետականության հզորությունն ու անկախությունը։ Այնուամենայնիվ, իր կառավարման սկզբնական ժամանակահատվածում ունեցել է հռոմեամետ կողմնորոշում՝ Արտաշատի պայմանագրի դրույթներից ելնելով։ Մ․թ․ա․ 54 թվականին Արտավազդը դաշինք է կնքել Հռոմի եռապետ Մարկոս Կրասոսի հետ, սակայն վերջինիս ոչ հեռահար քաղաքականության և սեփական երկրի արտաքին պաշտպանության հանգամանքներից ելնելով Մեծ Հայքը հրաժարվել է կատարել իր դաշնակցային պարտավորությունները։ Արդյունքում՝ Հայքի արտաքին քաղաքականությունը շրջադարձային կերպով թեքվում է դեպի արևելք և ամրապնդվում հայ-պարթևական դաշինքով։ Սրան հաջորդում է հայ-պարթևական միացյալ ուժերի առաջին ռազմական խոշոր հաջողությունը հռոմեական բանակի նկատմամաբ՝ ի դեմս Խառանի ճակատամարտի։ Արտավազդ Բ-ի ճկուն արտաքին քաղաքականության շնորհիվ Հայքը հաջորդ տասնամյակում ևս Պարսթևստանի հետ դաշնակցային հարաբերությունների պայմաններում կարողանում է պահպանել հայրենիքի անկախությունն ու տարածաշրջանային կարևորությունը։

Մ.թ.ա. 37 թվականին Արտավազդի դաշնակից Որոդես II-ի դավադրական սպանությունից, ինչպես նաև Ատրպատականի թագավոր Արտավազդի ու պարթևաց նոր արքա Հրահատ IV–ի հակահայկական դաշինքի կնքումից հետո, հայ-պարթևական հարաբերությունները դառնում են թշնամական։ Արդյունքում՝ Արտավազդ Բ-ն օժանդակում է Ատրպատական ներխուժող Հռոմի նոր եռապետ Մարկոս Անտոնիոսի կայազորներին, որոնք սակայն Փրասպայի պարիսպների տակ ջախջախվում են պարթևների կողմից։ Հռոմի առջև արդարանալու նպատակով Անտոնիոսն արշավանքի ձախողման պատճառ է հայտարարում Արտավազդի դիրքորոշումը։ Վրեժխնդիր լինելու նպատակով Անտոնիոսը քանիցս փորձում է խարդախորեն ձերբակալել Արտավազդին, որը սակայն չի հաջողվել։ Մ․թ․ա․ 34 թվականին Մարկոս Անտոնիոսի ղեկավարած հռոմեական լեգեոնները ներխուժում են հայոց տիրակալության տարածք, իսկ Արտավազդը սպասվելիք ավերածություններն ու արյունահեղությունը կանխելու նպատակով գնում է ինքնազոհողության։ Տեղափոխվելով Ալեքսանդրիա՝ մ․թ․ա․ 34 թվականին Եգիպտոսի թագուհի Կլեոպատրայի հրամանով Արտավազդն ու իր ընտանիքը գլխատվում են՝ հավատարիմ մնալով նախնյաց ուխտին և Արտաշեսյան արքաների սուրբ պատգամներին։

Հայկական սկզբնաղբյուրներն ու օտարալեզու գրվածքները հավաստում են այն մասին, որ Արտավազդը ստացել է ժամանակաշրջանի լավագույն կրթությունը։ Նա անթաքույց կերպով հետաքրքրություն էր տածում հելլենիստական մշակույթի նկատմամբ՝ փայլուն տիրապետելով հունարենի։ Ըստ Պլուտարքոսի` հայոց արքան գիտեր նաև այլ օտար լեզուներ, «հորինում էր ողբերգություններ, գրում ճառեր ու պատմական երկասիրություններ», որոնք, սակայն մեզ չեն հասել:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]