Երևանի 2800-ամյակի այգի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox plant.png
Երևան 2800-ամյակի այգի
GCD 1.jpg
ՏեսակՀանրային
ԵրկիրFlag of Armenia.svg Հայաստան
ՎարչատարածքԿենտրոն վարչական շրջան
Բացվել էՄայիսի 10, 2019
Մակերես1.5 հեկտար
Անվանված էԵրևանի 2800-ամյակ
ՍեփականատերԵրևանի քաղաքապետարան
Կառավարում«Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամ
Կարգավիճակըբաց է ամբողջ տարին
Կոորդինատներ: 40°10′30.800000099189″ հս․ լ. 44°30′25.900000098413″ ավ. ե. / 40.17522222224977213° հս․. լ. 44.50719444447177864° ավ. ե. / 40.17522222224977213; 44.50719444447177864
Երևանի 2800-ամյակի այգիը գտնվում է Հայաստանում
Երևանի 2800-ամյակի այգի

Երևանի 2800-ամյակի այգի, հանրային զբոսայգի Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում, որը բացվել է 2019 թվականի մայիսի 10-ին: Այն բարերարներ Միքայել և Կարեն Վարդանյանների նվերն է Երևան քաղաքի հիմնադրման 2800-ամյակի առթիվ[1]:

Այգին շրջապատված է Իտալիայի, Բեյրութի, Խորենացու և Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փողոցներով: Այն սկիզբ է առնում Ստեփան Շահումյանի հուշարձանի դիմացից և ավարտվում Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանի մոտ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այգու ներկայիս տարածքը ժամանակին եղել է Անգլիական այգու կազմի մեջ՝ գտնվելով վերջինիս եզրային հատվածում: 2002 թվականին՝ Իտալիայի փողոցի կառուցումից հետո, այս տարածքը որոշակի իմաստով կղզիացավ։ Տարածքի անբարեկարգ վիճակն ու խնամքի բացակայությունը հաշվի առնելով՝ այն հանրությանն այլևս չէր ծառայում որպես զբոսայգի:Այդ ժամանակ այգու ծառերը հիվանդ էին, ծերացած և փտած[2], նստարանները մաշված և վնասված էին, իսկ շատրվանները՝ ավերված և չգործող: Քաղաքի հենց այս հատվածում էլ 2018 թվականի սկզբին սկսվել և 2019 թվականին ավարտվել է Երևանի 2800-ամյակի այգու կառուցումը: Այգու նախագծման աշխատանքները շարունակվել են շուրջ կես տարի, իսկ կառուցման գործընթացը մեկուկես տարի: Համաձայն նոր ճարտարապետական նախագծի՝ կառուցման ընթացքում այգում փոխվել է ամեն ինչ: Ամբողջությամբ փոխարինվել է անգամ այգու հողը:

Այգու բացման պաշտոնական արարողությունը տեղի է ունեցել 2019 թ. մայիսի 10-ին: Բացմանը ներկա են եղել ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը[3], Երևանի քաղաքապետ Հայկ Մարությանը, բազմաթիվ այլ հյուրեր: Երևանի 2800-ամյակի այգին ամբողջությամբ կառուցվել է «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամի միջոցներով բոլոր գործընթացների անմիջական վերահսկողությամբ: Նախագծի հեղինակն է բարերար Կարեն Վարդանյանը: [4]: Նախագծի ամբողջական իրականացման համար ընդհանուր առմամբ ծախսվել է 5 մլն 300 հազար ԱՄՆ դոլար:

Զբոսայգու կառուցապատումից բացի` 2019 թվականից սկսած 99 տարվա ընթացքում «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամն իր միջոցների հաշվին հոգալու է նաև այգու խնամքի ու պահպանության ծախսերը:[5][6]:

Պատկեր:Yerevan Park.jpg
«Վարդանյան Ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամի հուշաքար

Կանաչ տարածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այգու կանաչ տարածքն ընդհանուր առմամբ կազմում է 7500 ք/մ[7]: Այգում կան 70 տեսակի 369 ծառեր: Այգում տնկելու համար ներմուծվել են 250 ծառեր, որոնք Հայաստանի համար առանձնահատուկ և էկզոտիկ են և հատուկ ընտրվել են Հայաստանի Հանրապետության բնակլիմայական պայմաններին համապատասխան, այդ թվում՝ Hamamelis'Ruby Glow, Fagus sylvatica Purpurea Tricolor, Oxydendrum arboreum, Magnolia acuminata, Stewartia pseudocamellia, Pterostyrax hispida, Heptacodium miconioide և այլն: Այգում կան նաև բազմագույն գեղեցիկ ծաղկանոցներ: Այգին երկու կողմից շրջապատված է Ligustrum Vulgare տեսակի թփերից բաղկացած բուսական ցանկապատով: Կանաչ տարածքները ոռոգվում են ավտոմատացված կաթիլային և ցնցուղային ավտոնոմ համակարգով: Այգու այցելուներին անհարմարություն չպատճառելու համար ոռոգումն իրականացվում է բացառապես գիշերային ժամերին:

Շատրվաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այգու շատրվանների գործարկումը սկսվում է յուրաքանչյուր տարի ապրիլի սկզբին և դադարում հոկտեմբերի վերջին՝ կախված եղանակային պայմաններից[8]: Ամեն օր բոլոր շատրվանները միանում են ժամը 11:00-ին և գործում մինչև ժամը 24:00-ն, ապրիլին և հոկտեմբերին՝ մինչև ժամը 21:00-ն: Շատրվանների լույսերն ավտոմատ միանում են երեկոյան՝ մթնելիս, և անջատվում ժամը 24:00-ին:

Այգում կան հինգ տեսակի բազմագույն լուսավորությամբ գրանիտապատ ավազանով շատրվաններ՝ հետիոտնային, վերասլաց ջրաշիթերով, պտուտաձև, փրփրացող և կամարաձև: Այգու բոլոր շատրվանների ավազանները կառուցված են երկու գույնի գրանիտե սալերով: Գրանիտե սալերի վրա փորագրված են հայկական ավանդական զարդանախշեր:

Շատրվանային համալիրը բաղկացած է երկու կողմից հնգական ավազան և 2800 ջրաշիթեր ունեցող շատրվաններից, որոնք զարդարված են հայկական նախշերով՝ պատրաստված ալյումինից: Համալիրի երկու ծայրերում տեղադրված են ցայտաղբյուրներ: Տաս ավազանից յուրաքանչյուրի գրանիտե և ալյումինե նախշերի դիզայնն ինքնատիպ է և չկրկնվող:

Այգու կենտրոնական հատվածում տեղադրված է վարդագույն կվարցիտից պատրաստված քարտեզ, որի վրա փորագրված են Երևանի 12 վարչական շրջանների անվանումները: Քարտեզը շրջապատված է շատրվաններով:

Այգում կառուցվել է նաև 30 շիթով ջրային կամար: Այցելուների կողմից հյուսված հավատալիքների համաձայն՝ կամարաձև շատրվանի տակով անցնելն առողջացնում է[9]:

Այգում ստեղծվել է նաև փոքրացված մասշտաբով Երևանի իրական քարտեզի տեսքով փորագիր հրապարակ` 45 վերասլաց ջրաշիթերով շատրվանով: Այն համալրված է չորս սենսորներով, որոնց միջոցով հպումով հնարավոր է փոխել շատրվանի դինամիկան: Երեկոյան ժամերին հրապարակը շրջապատվում է գետնի մակերեսից պարբերաբար դուրս եկող և գույնզգույն լուսավորմամբ մառախուղի շղարշով: Քարտեզի վրա ներկայացված է նաև կապույտ գրանիտից պատրաստված Հրազդան գետն իր չորս կամուրջներով:

Ի տարբերություն սովորական շատրվանների՝ Երևանի 2800-ամյակի այգու շատրվանների գեղեցիկ տեսքը և այցելուների հարմարավետությունն ու անվտանգությունն ապահովելու նպատակով կառուցվել է ստորգետնյա գերհզոր կառույց՝ շատրվանների տեխնիկական սպասարկման համար՝ իր ավազաններով, խողովակների ու պոմպերի գերժամանակակից համակարգերով:

Սալահատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այգու 5420 քմ ընդհանուր մակերես ունեցող սալահատակը պատրաստված է 10 սմ երկարությամբ, 10 սմ լայնությամբ և 5 սմ հաստությամբ թվով 500 հազար հատ 7 տեսակի գրանիտե սալիկներով[10]: Սալահատակի տակ՝ ողջ մակերեսով, տրվել է բետոնային հատուկ ամրացում՝ դրենաժային համակարգով: Այգու սալահատակի նախշազարդերը գրեթե ամբողջությամբ կրկնօրինակված են հին ավանդական հայկական գորգերի նախշազարդերից, իսկ նախշերի փոքր մասն արտապատկերում է Էրեբունի ամրոցի ուրարտական ժամանակաշրջանի նախշազարդերը:

Սալահատակի կենտրոնական հատվածում պատկերված է հայկական գորգարվեստի նախշերով զարդարված ուղեգորգ: Ուղեգորգն ունի երկարավուն ու նեղ կառուցվածք, որի հիմքում շեղանկյունազարդ խոշոր հորինվածքների իրար կցված շարանով բնորոշվող գորգերի գեղազարդման համակարգն է: Այս դեպքում խոսքը գնում է «Ճարտար» գորգերի գեղազարդման համակարգի մասին է: Ներկայացված է «Խնձորեսկ» տիպի ուշ շրջանի վիշապագորգերի հիմնական հորինվածքը, որը բաղկացած է բարու և չարի հավերժական պայքարնը ներկայացնող արևի խորհրդանշանից ու դրան շրջապատող վիշապի ութ ոճավորումներից: Բարու հաղթանակն ու կյանքի հավերժության գաղափարը պատկերում են արևի խորհրդանշանից սկիզբ առնող «կենաց ծառ» նախշազարդերը: Խոշոր շեղանկյունազարդի կենտրոնում տեղակայված է 1680 թվականին գործված «Գուհար» վիշապագորգի կենտրոնական վարդակի գծայնացված տարբերակը, իսկ անկյունները զարդարված են «Մասյացոտն» տիպի ուշ շրջանի վիշապագորգերին հատուկ ոճավորված վիշապապատկերներով ու «Ճարտար» տիպի գորգերին բնորոշ աստիճանաեզր շեղանկյունազարդերով:

Արձաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այգու տարածքում տեղադրված են 7 բրոնզաձույլ արձաններ[11], որոնք պատվիրված և պատրաստված են հենց Երևանի 2800-ամյակի այգու համար: Այգու սկզբնական մուտքի հատվածում տեղադրված են Էրեբունի պատմական ամրոցի որմնանկարների նմանությամբ քանդակված ցլի և առյուծի բրոնզաձույլ արձաններ: Երևանի հատակագծի տեսքով շատրվանի չորս անկյուններում առկա են ավազանների մեջ տեղադրված են երեխաների չորս բրոնզաձույլ ջրային արձաններ («Հոգատարություն», «Երևակայություն», «Երջանկություն», «Անաղարտություն»), ինչպես նաև նավակով երեխայի արձան («Մանկություն»), որը գտնվում է Երևանյան լիճը պատկերող հատվածում:

Արձանները խորհրդանշում են 1970-1980-ականների Երևանի մանուկների կերպարները:

Այգու տարածքում տեղադրված արձանները պատրաստել է քանդակագործների խումբ, որը գլխավորել է Արմեն Սամվելյանը:

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Այգու տարածքում տեղադրված են հատուկ այս այգու համար պատրաստված յուրահատուկ դիզայնով 76 նստարան, 62 աղբաման, 126 լուսասյուն: Հայաստանում 1 քմ հաշվարկով ամենաշատ ծառատեսակները, լուսասյուները, աղբամաններն ու նստարանները Երևանի 2800-ամյակի այգում են:
  • Այգում գտնվող ճարտարապետական տարրերի գրանիտե մակերեսների վրա առկա զարդաքանդակներն ու ալյումինե նախշերը պատրաստվել են Ալեքսանդր Թամանյանի,Ջիմ Թորոսյանի, Ռաֆայել Իսրայելյանի, և Ստեփան Քյուրքչյանի Մարկ Գրիգորյանի ստեղծած հայտնի ճարտարապետական կոթողների նախշերի նմանությամբ:
  • Այգու վերջնամասում տեղակայված է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանը, որի քանդակագործն է Արա Շիրազը, իսկ ճարտարապետը՝ Ջիմ Թորոսյանը։ Հուշարձանը կանգնեցվել է 1980 թվականին: Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանային համալիրը Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայության տակ գտնվող Երևանի 2800-ամյակի այգու հետ որևէ կապ չունի։ Հուշարձանային համալիրը գտնվում է ՀՀ մշակույթի նախարարության պահպանության ներքո:
  • Շատրվանների համար այգում տեղադրված է քամու սենսոր, որի միջոցով, քամու ուժգնությունից կախված, կամարաձև շատրվանն անջատվում է, իսկ մնացած շատրվանների ջրային շիթերը ցածրանում են՝ այցելուներին չջրցողելու նպատակով:
  • Այգում տեղադրված է նաև Էրեբունի ամրոցի և Երևան քաղաքի խորհրդանիշներով զարդարված հուշաքար, որի վրա առկա չորս լեզվով առկա է այգու մասին համառոտ տեղեկություն:
  • Բարերարներ Միքայել և Կարեն Վարդանյանների կողմից Երևանի քաղաքապետարանին ներկայացված գլխավոր նախապայմանն այն է, որ զբոսայգին մնա Երևան համայնքի սեփականություն, և այգու տարածքում արգելվում է որևէ ձեռնարկատիրական գործունեություն:
  • Այգու մուտքն անվճար է:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Երեւանի 2800 ամյակին նվիրված այգի կհիմնվի»։ armenpress.am (հայերեն)։ Վերցված է 2019-07-18 
  2. «Երևանի 2800 ամյակի այգու պատմությունը (ֆոտո)»։ news.am (հայերեն)։ Վերցված է 2019-07-08 
  3. «PM attends inauguration of Yerevan-2800 Park - Press releases - Updates - The Prime Minister of the Republic of Armenia»։ www.primeminister.am (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-07-18 
  4. «Երևանի 2800 ամյակի այգու պատմությունը» 
  5. «Երևանում բացվեց 2800-ամյակի այգին․ ֆոտոշարք»։ www.civilnet.am (հայերեն)։ Վերցված է 2019-07-18 
  6. editor (2019-05-10)։ «Երևանի 2800-ամյակի այգին - evnmag»։ Medium (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-07-18 
  7. «Երևանի 2800 ամյակի այգու կանաչ տարածքը» 
  8. «Երևանի 2800 ամյակի այգու շատրվանները» 
  9. «Երևանի 2800 ամյակի այգու շատրվանները»։ Առավոտ։ Հունիս 27, 2019։ Վերցված է 05․07․2019 
  10. «Երևանի 2800-ամյակի այգու սալահատակը» 
  11. «Երևանի 2800 ամյակի այգու արձանները»