Երևանի 2800-ամյակի այգի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox plant.png
Երևան 2800-ամյակի այգի
GCD 1.jpg
ՏեսակՀանրային
ԵրկիրFlag of Armenia.svg Հայաստան
ՎարչատարածքԿենտրոն վարչական շրջան
Հիմնվել է2019
Բացվել էՄայիսի 10, 2019
Մակերես1.5 հեկտար
Անվանված էԵրևանի 2800-ամյակ
ՍեփականատերԵրևանի քաղաքապետարան
Կառավարում«Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամ
Կարգավիճակըբաց է ամբողջ տարին
Կոորդինատներ: 40°10′30.800000099189″ հս․ լ. 44°30′25.900000098413″ ավ. ե. / 40.17522222224977213° հս․. լ. 44.50719444447177864° ավ. ե. / 40.17522222224977213; 44.50719444447177864
Երևանի 2800-ամյակի այգիը գտնվում է Հայաստանում
Երևանի 2800-ամյակի այգի

Երևանի 2800-ամյակի այգի, հանրային զբոսայգի Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում, որը բացվել է 2019 թվականի մայիսի 10-ին: Այն բարերարներ Միքայել և Կարեն Վարդանյանների նվերն է Երևան քաղաքի հիմնադրման 2800-ամյակի առթիվ[1]։

Այգին շրջապատված է Իտալիայի, Բեյրութի, Խորենացու և Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փողոցներով: Այն սկիզբ է առնում Ստեփան Շահումյանի հուշարձանի դիմացից և ավարտվում Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանի մոտ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամի հուշաքար

Այգու ներկայիս տարածքը ժամանակին եղել է Անգլիական այգու կազմի մեջ՝ գտնվելով վերջինիս եզրային հատվածում: 2002 թվականին՝ Իտալիայի փողոցի կառուցումից հետո, այս տարածքը որոշակի իմաստով կղզիացավ։ Տարածքի անբարեկարգ վիճակն ու խնամքի բացակայությունը հաշվի առնելով՝ այն հանրությանն այլևս չէր ծառայում որպես զբոսայգի։ Այդ ժամանակ այգու ծառերը հիվանդ էին, ծերացած և փտած[2], նստարանները մաշված և վնասված էին, իսկ շատրվանները՝ ավերված և չգործող: Քաղաքի հենց այս հատվածում էլ 2018 թվականի սկզբին սկսվել և 2019 թվականին ավարտվել է Երևանի 2800-ամյակի այգու կառուցումը: Այգու նախագծման աշխատանքները շարունակվել են շուրջ կես տարի, իսկ կառուցման գործընթացը մեկուկես տարի: Համաձայն նոր ճարտարապետական նախագծի՝ կառուցման ընթացքում այգում փոխվել է ամեն ինչ: Ամբողջությամբ փոխարինվել է անգամ այգու հողը։

Այգու բացման պաշտոնական արարողությունը տեղի է ունեցել 2019 թ. մայիսի 10-ին։ Բացմանը ներկա են եղել Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը[3], Երևանի քաղաքապետ Հայկ Մարությանը, բազմաթիվ այլ հյուրեր: Երևանի 2800-ամյակի այգին ամբողջությամբ կառուցվել է «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամի միջոցներով և բոլոր գործընթացների անմիջական վերահսկողությամբ: Նախագծի հեղինակն է բարերար Կարեն Վարդանյանը: [4]: Նախագծի ամբողջական իրականացման համար ընդհանուր առմամբ ծախսվել է 5 մլն 300 հազար ԱՄՆ դոլար։

Զբոսայգու կառուցապատումից բացի` 2019 թվականից սկսած 99 տարվա ընթացքում «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամն իր միջոցների հաշվին հոգալու է նաև այգու ամբողջական խնամքի ու պահպանության ծախսերը:[5][6]:

Կանաչ տարածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այգու կանաչ տարածքն ընդհանուր առմամբ կազմում է 7500 ք/մ[7]: Այգում կան 70 տեսակի 369 ծառեր։ Այգում տնկելու համար ներմուծվել են 250 ծառեր, որոնք Հայաստանի համար առանձնահատուկ և էկզոտիկ են և հատուկ ընտրվել են Հայաստանի Հանրապետության բնակլիմայական պայմաններին համապատասխան, այդ թվում՝ Hamamelis'Ruby Glow, Fagus sylvatica Purpurea Tricolor, Oxydendrum arboreum, Magnolia acuminata, Stewartia pseudocamellia, Pterostyrax hispida, Heptacodium miconioide և այլն: Այգում կան նաև բազմագույն գեղեցիկ ծաղկանոցներ։ Այգին երկու կողմից շրջապատված է Ligustrum Vulgare տեսակի թփերից բաղկացած բուսական ցանկապատով: Կանաչ տարածքները ոռոգվում են ավտոմատացված կաթիլային և ցնցուղային ավտոնոմ համակարգերով: Այգու այցելուներին անհարմարություն չպատճառելու համար ոռոգումն իրականացվում է բացառապես գիշերային ժամերին։

Շատրվաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կվարցիտե քարտեզ, որի վրա փորագրված են երևանի 12 վարչական շրջանները
Գրանիտապատ ավազանով շատրվաններ
Կվարցիտե քարտեզ, որի վրա փորագրված են երևանի 12 վարչական շրջանները
Գրանիտապատ ավազանով շատրվաններ

Այգու շատրվանների գործարկումը սկսվում է յուրաքանչյուր տարի ապրիլի սկզբին և դադարում հոկտեմբերի վերջին՝ կախված եղանակային պայմաններից[8]: Ամեն օր բոլոր շատրվանները միանում են ժամը 11:00-ին և գործում մինչև ժամը 24:00-ն, ապրիլին և հոկտեմբերին՝ մինչև ժամը 21:00-ն: Շատրվանների լույսերն ավտոմատ միանում են երեկոյան՝ մթնելիս, և անջատվում ժամը 24:00-ին:

Այգում կան հինգ տեսակի բազմագույն լուսավորությամբ գրանիտապատ ավազանով շատրվաններ՝ հետիոտնային, վերասլաց ջրաշիթերով, պտուտաձև, փրփրացող և կամարաձև: Այգու բոլոր շատրվանների ավազանները կառուցված են երկու գույնի գրանիտե սալերով: Գրանիտե սալերի վրա փորագրված են հայկական ավանդական զարդանախշեր:

Շատրվանային համալիրը բաղկացած է երկու կողմից հնգական ավազան և 2800 ջրաշիթեր ունեցող շատրվաններից, որոնք զարդարված են հայկական նախշերով՝ պատրաստված ալյումինից: Համալիրի երկու ծայրերում տեղադրված են ցայտաղբյուրներ: Տաս ավազանից յուրաքանչյուրի գրանիտե և ալյումինե նախշերի դիզայնն ինքնատիպ է և չկրկնվող:

Այգու կենտրոնական հատվածում տեղադրված է վարդագույն կվարցիտից պատրաստված քարտեզ, որի վրա փորագրված են Երևանի 12 վարչական շրջանների անվանումները: Քարտեզը շրջապատված է շատրվաններով:

Երևանի քարտեզի տեսքով փորագիր հրապարակ՝ 45 վերասլաց ջրաշիթերով
Երևանի քարտեզի տեսքով փորագիր հրապարակ՝ 45 վերասլաց ջրաշիթերով

Այգում կառուցվել է նաև 30 շիթով ջրային կամար: Այցելուների կողմից հյուսված հավատալիքների համաձայն՝ կամարաձև շատրվանի տակով անցնելն առողջացնում է[9]:

Ցայտաղբյուրներ
30 շիթով ջրային կամար
Շատրվանների ընդհանուր տեսարան

Այգում ստեղծվել է նաև փոքրացված մասշտաբով Երևանի իրական քարտեզի տեսքով փորագիր հրապարակ` 45 վերասլաց ջրաշիթերով շատրվանով: Այն համալրված է չորս սենսորներով, որոնց միջոցով հպումով հնարավոր է փոխել շատրվանի դինամիկան: Երեկոյան ժամերին հրապարակը շրջապատվում է գետնի մակերեսից պարբերաբար դուրս եկող և գույնզգույն լուսավորմամբ մառախուղի շղարշով: Քարտեզի վրա ներկայացված է նաև կապույտ գրանիտից պատրաստված Հրազդան գետն իր չորս կամուրջներով:

Ի տարբերություն սովորական շատրվանների՝ Երևանի 2800-ամյակի այգու շատրվանների գեղեցիկ տեսքը և այցելուների հարմարավետությունն ու անվտանգությունն ապահովելու նպատակով կառուցվել է ստորգետնյա գերհզոր կառույց՝ շատրվանների տեխնիկական սպասարկման համար՝ իր ավազաններով, խողովակների ու պոմպերի գերժամանակակից համակարգերով:

Սալահատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այգու սալահատակը՝ հայկական ավանդական գորգերի նախշազարդերով
«Խնձորեսկ» վիշապագորգի կենտրոնական վարդակի զարդանախշ
Այգու սալահատակը՝ հայկական ավանդական գորգերի նախշազարդերով
«Գրաֆ» վիշապագորգի զարդանախշերով սալահատակ

Այգու 5420 քմ ընդհանուր մակերես ունեցող սալահատակը պատրաստված է 10 սմ երկարությամբ, 10 սմ լայնությամբ և 5 սմ հաստությամբ թվով 500 հազար հատ 7 գույնի գրանիտե սալիկներով[10]: Սալահատակի տակ՝ ողջ մակերեսով, տրվել է բետոնային հատուկ ամրացում՝ դրենաժային համակարգով: Այգու սալահատակի նախշազարդերը գրեթե ամբողջությամբ կրկնօրինակված են հին հայկական ավանդական գորգերի նախշազարդերից, իսկ նախշերի փոքր մասն արտապատկերում է Էրեբունի ամրոցի ուրարտական ժամանակաշրջանի նախշազարդերը:

Սալահատակի կենտրոնական հատվածում պատկերված է հայկական գորգարվեստի նախշերով զարդարված ուղեգորգ: Ուղեգորգն ունի երկարավուն ու նեղ կառուցվածք, որի հիմքում շեղանկյունազարդ խոշոր հորինվածքների իրար կցված շարանով բնորոշվող գորգերի գեղազարդման համակարգն է: Այս դեպքում խոսքը գնում է «Ճարտար» տիպի գորգերի գեղազարդման համակարգի մասին: Ներկայացված է «Խնձորեսկ» տիպի ուշ շրջանի վիշապագորգերի հիմնական հորինվածքը, որը բաղկացած է բարու և չարի հավերժական պայքարը ներկայացնող արևի խորհրդանշանից ու դրան շրջապատող վիշապի ութ ոճավորումներից: Բարու հաղթանակն ու կյանքի հավերժության գաղափարը պատկերում են արևի խորհրդանշանից սկիզբ առնող «կենաց ծառ» նախշազարդերը: Խոշոր շեղանկյունազարդի կենտրոնում տեղակայված է 1680 թվականին գործված «Գուհար» վիշապագորգի կենտրոնական վարդակի գծայնացված տարբերակը, իսկ անկյունները զարդարված են «Մասյացոտն» տիպի ուշ շրջանի վիշապագորգերին հատուկ ոճավորված վիշապապատկերներով ու «Ճարտար» տիպի գորգերին բնորոշ աստիճանաեզր շեղանկյունազարդերով:

Արձաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այգու մուտքի հատվածում տեղադրված առյուծի բրոնզաձույլ արձան
Այգու մուտքի հատվածում տեղադրված ցուլի բրոնզաձույլ արձան

Այգու տարածքում տեղադրված են 7 բրոնզաձույլ արձաններ[11], որոնք պատվիրված և պատրաստված են հենց Երևանի 2800-ամյակի այգու համար: Այգու մուտքի հատվածում տեղադրված են Էրեբունի պատմական ամրոցի որմնանկարների նմանությամբ պատրաստված ցլի և առյուծի բրոնզաձույլ արձաններ: Երևանի հատակագծի տեսքով շատրվանի չորս անկյուններում առկա ավազանների մեջ տեղադրված են երեխաների չորս բրոնզաձույլ ջրային արձաններ («Հոգատարություն», «Երևակայություն», «Երջանկություն», «Անաղարտություն»), ինչպես նաև նավակով երեխայի արձան («Մանկություն»), որը գտնվում է Երևանյան լիճը պատկերող հատվածում:

Արձանները խորհրդանշում են 1970-1980-ականների Երևանի մանուկների կերպարները:

Այգու տարածքում տեղադրված արձանները պատրաստել է քանդակագործների խումբ, որը գլխավորել է Արմեն Սամվելյանը:

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այգու տարածքում տեղադրված լուսասյուներ
Շատրվանների ալյումինե նախշեր
Այգու տարածքում տեղադրված նստարաններ
  • Այգու տարածքում տեղադրված են հատուկ այս այգու համար պատրաստված յուրահատուկ դիզայնով 76 նստարան, 62 աղբաման, 126 լուսասյուն: Հայաստանում 1 քմ հաշվարկով ամենաշատ ծառատեսակները, լուսասյուները, աղբամաններն ու նստարանները Երևանի 2800-ամյակի այգում են:
  • Այգում գտնվող ճարտարապետական տարրերի գրանիտե մակերեսների վրա առկա զարդաքանդակներն ու ալյումինե նախշերը պատրաստվել են Ալեքսանդր Թամանյանի,Ջիմ Թորոսյանի, Ռաֆայել Իսրայելյանի, Ստեփան Քյուրքչյանի և Մարկ Գրիգորյանի ստեղծած հայտնի ճարտարապետական կոթողների նախշերի նմանությամբ:
  • Այգու վերջնամասում տեղակայված է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանը, որի քանդակագործն է Արա Շիրազը, իսկ ճարտարապետը՝ Ջիմ Թորոսյանը։ Հուշարձանը կանգնեցվել է 1980 թվականին: Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանային համալիրը Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայության տակ գտնվող Երևանի 2800-ամյակի այգու հետ որևէ կապ չունի։ Հուշարձանային համալիրը գտնվում է ՀՀ մշակույթի նախարարության պահպանության ներքո:
  • Շատրվանների համար այգում տեղադրված է քամու սենսոր, որի միջոցով, քամու ուժգնությունից կախված, կամարաձև շատրվանն անջատվում է, իսկ մնացած շատրվանների ջրային շիթերը ցածրանում են՝ այցելուներին չջրցողելու նպատակով:
  • Այգում տեղադրված է նաև Էրեբունի ամրոցի և Երևան քաղաքի խորհրդանիշներով զարդարված հուշաքար, որի վրա առկա չորս լեզվով առկա է այգու մասին համառոտ տեղեկություն:
  • Բարերարներ Միքայել և Կարեն Վարդանյանների կողմից Երևանի քաղաքապետարանին ներկայացված գլխավոր նախապայմանն այն է, որ զբոսայգին մնա Երևան համայնքի սեփականություն, և այգու տարածքում արգելվում է որևէ ձեռնարկատիրական գործունեություն:
  • Այգու մուտքն անվճար է:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]