Շենգավիթ (վարչական շրջան)

Շենգավիթ
Երկիր	Հայաստան
Կարգավիճակ	Երևանի վարչական բաժանում
Մտնում է	Երևան
Ներառում է	Ներքին Շենգավիթ, Վերին Շենգավիթ, Ներքին Չարբախ, Վերին Չարբախ, Նորագավիթ, Աերացիա, Նոր Խարբերդ թաղամասերը
Ղեկավար	Տիգրան Գաբրիելյան
Հիմնական լեզու	հայերեն
Պաշտոնական լեզուներ	հայերեն
Բնակչություն	138 600 մարդ (2015)
Տարածք	40,9 կմ²
Ժամային գոտի	UTC+4
	Lua error in Մոդուլ:Wikidata at line 790: assign to undeclared variable 'coord_mod'.
	Շենգավիթ Վիքիպահեստում

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շենգավիթ (այլ կիրառումներ)

Շենգավիթ, Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի վարչական շրջաններից մեկը։ Ընդգրկում է Ներքին Շենգավիթ, Վերին Շենգավիթ, Ներքին Չարբախ, Վերին Չարբախ, Նորագավիթ, Աէրացիա, Նոր Խարբերդ թաղամասերը։ Սահմանակից է էրեբունի, Մալաթիա-Սեբաստիա և Կենտրոն համայնքներին և Արարատի մարզին^[2]։

Պատմություն

Հնագույն ժամանակաշրջան

Շենգավիթի պատմության առանցքը Շենգավիթ հնագիտական հուշարձանն է, որը հանդիսանում է Կուր-Արաքսյան մշակույթի ամենանշանավոր կենտրոններից մեկը։ Բնակատեղին հիմնադրվել է մոտ Ք․ա․ 4-րդ հազարամյակում և գոյատևել է ավելի քան 1000 տարի՝ մինչև Ք․ա․ 3-րդ հազարամյակի կեսերը։ Այն եղել է պարսպապատված քաղաքատիպ բնակավայր՝ կլոր և քառակուսի կացարաններով, նեղ փողոցներով ու ստորգետնյա անցուղիով, որը տանում էր դեպի Հրազդան գետ։

Միջնադար

Միջնադարում Շենգավիթի տարածքը հայտնի էր որպես Երևանի արվարձանային գոտի՝ հարուստ այգիներով և բերրի հողերով։ Շրջանի կարևորագույն պատմական կենտրոններից է Նորագավիթը, որը հիշատակվում է որպես հնագույն բնակավայր։ Այստեղ պահպանվել են միջնադարյան ճարտարապետության նմուշներ, որոնցից ամենանշանավորը Սուրբ Գևորգ եկեղեցին է (IV–VII դդ. հիմքերով, վերակառուցված XVII դարում)։

Խորհրդային ժամանակաշրջան

Խորհրդային տարիներին Շենգավիթը (նախկին Սպանդարյան շրջան) հանդիսացել է Հայկական ԽՍՀ խոշորագույն արդյունաբերական հանգույցը: Այստեղ են տեղակայված եղել համամիութենական նշանակության ձեռնարկություններ, ինչպիսիք են «Նաիրիտ» գիտարտադրական միավորումը (կաուչուկի արտադրություն), Երևանի ջերմաէլեկտրակենտրոնը, «Հայէլեկտրոմեքենա» գործարանը, Կիրովի անվան քիմիական գործարանը և այլն:

1936 թվականին հնագետ Եվգենի Բայբուրդյանի կողմից իրականացվել Շենգավիթ բնակավայրի պեղումները և շարունակվել են տարբեր փուլերով՝ բացահայտելով մետաղագործության, հողագործության և արհեստների բարձր զարգացվածություն։

1961 թվականին շահագործման է հանձնվել Երևանյան լիճը` Արարատյան դաշտի հողերի ոռոգումն ապահովելու, Հրազդան գետի հունը կարգավորելու և քաղաքի միկրոկլիման բարելավելու նպատակով:

1983 թվականի հուլիսի 11-ին բացվել է Երևանի մետրոպոլիտենի «Գործարանային», 1985 թվականի դեկտեմբերի 26-ին «Շենգավիթ», 1987 թվականի հունվարի 4-ին «Գարեգին Նժդեհի հրապարակ» (նախկինում՝ «Սպանդարյան հրապարակ») կայարանները։

Հետխորհրդային ժամանակաշրջան

1990-ականների էներգետիկ ճգնաժամի և տնտեսական կապերի խզման հետևանքով շրջանի հսկա գործարանները կանգ առան կամ սկսեցին աշխատել նվազագույն հզորությամբ։ Նախկին գործարանների տարածքների մի մասը վերածվեց պահեստների, փոքր արտադրամասերի և առևտրի կենտրոնների (օրինակ՝ «Փեթակ» և «Սուրմալու» տոնավաճառների հարևանությամբ գտնվող տարածքները)։

1996 թվականին «Վարչատարածքային բաժանման մասին» ՀՀ օրենքով նախկին Սպանդարյան շրջանը պաշտոնապես վերանվանվեց Շենգավիթ վարչական շրջան։

Նույն թվականին բացվել է մետրոպոլիտենի «Չարբախ» կայարանը, որը կապել է Չարբախ թաղամասը Երևանի մետրոպոլիտենի ընդհանուր ցանցին։

2000-ականների սկզբից Շենգավիթ հնավայրում վերսկսվեցին պեղումները հայ-ամերիկյան արշավախմբի կողմից, ինչը նոր հետաքրքրություն առաջացրեց շրջանի պատմության նկատմամբ։

2015 թվականին Կոմիտասի անվան պանթեոնին կից բացվեց նորակառույց թանգարան-ինստիտուտը, որը դարձավ շրջանի կարևորագույն մշակութային օջախներից մեկը։