Կոնդ

Կոնդ
Երկիր	Հայաստան
Մասն է	Կենտրոն վարչական շրջան
Կարգավիճակ	պատմական թաղամաս
Մտնում է	Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի մեջ
ԲԾՄ	1027 ± 1 մետր
Տարածք	0,237 կմ²
Հիմնադրված է	մոտ 17-րդ դար թ.
	Կոնդ Վիքիպահեստում

Կոնդ, Երևանի պատմական թաղամասերից մեկը։ Այն գտնվում է ժամանակակից Կենտրոն վարչական շրջանի սահմաններում` Լեոյի, Սարյանի և Պարոնյանի փողոցների հարևանությամբ։ Նրա արևմտյան սահմանը պատմականորեն եղել է Հրազդան գետը, իսկ հյուսիսային սահմանը՝ Կոզեռնի գերեզմանատունը։

Մեր օրերում թաղամասը գրեթե կորցրել է իր ինքնատիպությունը ու գտնվում է անհետացման եզրին` անկանոն կառուցապատման, հին շինությունների քանդման և նոր բազմաբնակարան շենքերի կառուցման պատճառով։

Անվանում

Անվանումը տրվել է իր բարձր դիրքի պատճառով, քանի որ «կոնդ» հայերեն նշանակում է երկարաձիգ կամ բոլորակ բլուր^[1]։ Պարսկական տիրապետության ժամանակ այդ թաղի անունը փոխվել է և կոչվել «թափաբաշ», որը և Կոնդ բառի թարգմանությունն է^[2] ։

Պատմություն

Կոնդի առաջին հիշատակումը թվագրվում է 1655 թվականին։ Այն 17-րդ դարից ի վեր Երևանի երեք սկզբնական թաղամասերից մեկն էր՝ Շահարի (Հին թաղ) և Դեմիր-Բուլաղի (Քարահանք) հետ միասին: Ի սկզբանե բնակեցված լինելով հայերով, պարսկական տիրապետության ժամանակ Կոնդը դարձել է բազմազգ` բնակեցված լինելով նաև պարսիկներով, թաթարներով, թուրքերով և բոշաներով։

1915 թվականից հետո Կոնդում ապաստան են գտել ցեղասպանությունից մազապուրծ եղած բազմաթիվ հայ փախստական ընտանիքներ։

Խորհրդային տարիներին, Երևանի վերակառուցման պատճառով, բազմաթիվ հին թաղամասեր քանդվեցին՝ լայն պողոտաներ և նոր շենքեր կառուցելու նպատակով։ Սակայն Կոնդը խուսափեց այդ ճակատագրից՝ պահպանելով իր յուրօրինակ պատմական տեսքը և միջնադարյան հատակագիծը։

2000-ականների սկզբից ի վեր պարբերաբար ի հայտ են եկել Կոնդի վերակառուցման նոր ներդրումային նախագծեր և նախաձեռնություններ: Քննարկվել են տարբեր գաղափարներ՝ սկսած հին շենքերի լիակատար քանդումից` ժամանակակից բնակելի համալիրների և բիզնես կենտրոնների (Հյուսիսային պողոտայի օրինակով) կառուցման համար, մինչև տարածքը զբոսաշրջային միջավայրի վերածելը՝ պահպանելով դրա պատմական նշանակությունը:

Հուշարձաններ

Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի

Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին կառուցվել է 15-րդ դարում՝ Կոնդի հյուսիսային ծայրում: 1679 թվականի հզոր երկրաշարժից վնասվելուց հետո այն վերակառուցվել է 1710 թվականին մեծահարուստ Մելիք-Աղամալյանների ընտանիքի կողմից:

Պարսկական մզկիթ

Մզկիթը հավանաբար կառուցվել է 1687 թվականին` Սեֆյան արքայատոհմի օրոք: 1920 թվականին, Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո, մզկիթը դարձել է արխիվ, ապա՝ ապաստան Հայոց ցեղասպանությունից տուժած փախստականների համար: Այսօր մզկիթը ծառայում է որպես թանգարան և գինու համտեսի կենտրոն:

Մելիք Աղամալյանների առանձնատուն

Մելիք Աղամալյանների տունը հայտնի Աղամալյանների տոհմի շքեղ առանձնատուն է, որը կառուցված է հիմնականում սև տուֆից: Մելիք Աղամալյանների ընտանիքը Երևանի ամենահարուստ ընտանիքներից մեկն էր և հայտնի էր իր բարեգործությամբ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ: Նրանց ընտանիքի ժառանգները տուժել են ստալինյան բռնաճնշումներից, և ազնվական ընտանիքի վերջին անդամը՝ Ալեքսանդր Աղամալյանը, այդ ժամանակ վտարվել է տնից:

Մեր օրերում առանձնատունը գտնվում է անմխիթար վիճակում։