Արաբկիր (վարչական շրջան)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Արաբկիր (այլ կիրառումներ)
Երևանի վարչական շրջան
Արաբկիր
Նոր Արաբկիր
American University of Armenia (neighborhood view).jpg
Կոորդինատներ: 40°12′28″ հս․ լ. 44°30′21″ ավ. ե. / 40.20778° հս․. լ. 44.50583° ավ. ե. / 40.20778; 44.50583
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Քաղաք Երևան
Ղեկավար Արամ Դանիելյան
Հիմնադրված է 1925 թ.
Մակերես 12 կմ²
ԲԾՄ 1150 մ
Բնակչություն 117 704 մարդ (2017)
Ազգային կազմ Հայեր
Տեղաբնականուն արաբկիրցի
Ժամային գոտի UTC+4
Պաշտոնական կայք yerevan.am/index.php?page=arabkir
##Արաբկիր (վարչական շրջան) (Հայաստան)
Red pog.png
##Արաբկիր (վարչական շրջան) (Երևան)
Red pog.png

Արաբկիր, Երևանի վարչական շրջանների մեկը, որը քաղաքի հյուսիսային մասում գտնվող խոշոր ու բարգավաճող թաղամասերից մեկն է։ Այն հիմնադրվել է 1925 թվականի նոյեմբերի 29-ին ու սկիզբ է դրել Երևանի մոտակայքում նոր ավանների կառուցմանը։ Արաբկիր վարչական շրջանի ներկայիս ղեկավարն է Արամ Դանիելյանը՝ նշանակվել է 2018 թ. հոկտեմբերի 27-ից[1]:

Հիմնադրման որոշումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Արաբկիրի գլխավոր պլան։ Հեղինակ՝ Ալեքսանդր Թամանյան

Նոր Արաբկիր թաղամասը կառուցվում է Երևանի Քաղգավգործկոմի ու «Ամերիկահայ Արաբկիրցիների Միության» միջև ստորագրած պայմանագրի արդյունքում։ Ըստ այդ պայմանագրի՝ նոր թաղամասը որոշվում է կառուցել Երևանի, Քանաքեռի, Գետառ ու Հրազդան գետերի միջև ընկած տարածքում՝ շուրջ 610 դեսյատին, որոնցից 210 դեսյատինը պետք է օգտագործվեր բնակելի շենքերի կառուցման, իսկ 400 դեսյատինը օժանդակ զբաղմունքի, շերամապահության, այգեգործության համար, և այլն։ Տեղը ընտրվել է մի շարք պատճառներով. Այստեղով էր անցնում Երևանը սնող Քառասնակ աղբյուրից եկող խողովակաշարը։ Միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 1200 մետր ու օդը ավելի մաքուր է։ Արևելքից ու արևմուտքից Արաբկիրում անցնում էր Գետառ ու Հրազդան գետերը։

Նոր Արաբկիրի հիմնադրման արարողություն

Թաղամասը հիմնադրվում է 1925 թվականի նոյեմբերի 29-ին։ Հիմնադրման արարողությանը ներկա էին Անդրկովկասի Ժողկոմխորհրդի նախագահի տեղակալ Սարգիս Լուկաշինը, Վրաստանի Կենտգործկոմի քարտուղար Թոդրիան, Երևանի Գավգործկոմի քարտուղար Ա. Կոստանյանը, Հայկենտգործկոմի նախագահ Ա. Կարինյանը, ՀՕԿ-ի արտասահմանյան ներկայացուցիչ Ե. Կարիկյանը, Ժողկոմխորհի նախագահ Ս. Համբարձումյանը, և այլք։

Ծագումնաբանությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արաբկիր անունը գալիս է Արևմտյան Հայաստանից։ Մինչև 1915 թվականի ապրիլյան եղեռնը Արաբկիրը իր արվարձաններով ուներ քսան հազար հայ։ Արևմտահայ մյուս հայաբնակ վայրերի նման Արաբկիրն էլ ենթարկվեց ցեղասպանության արհավիրքին։ Կենդանի մնացածները ստիպված եղան աքսորի ճամփան բռնել, իհարկե, առանց գիտենալու, թե ուր են գնում։ Կենդանի մնացածներից մի մասը տարբեր կողմերից գաղթեց Հայաստան, իսկ մի մասն էլ՝ արտասահմանում բնակություն հաստատեց և ի հիշատակ իրենց հայրենի Արաբկիրի, հիմնեցին Հայրենակցական կամ Վերաշինական միություններ։ Արաբկիրցիների անձնվեր աշխատանքով ու օժանդակությամբ Արաբկիրը վերափոխվեց։ Այնտեղ կառուցվեցին բազմաթիվ տներ, ստեղծվեցին ծառազարդ փողոցներ, աղբյուրներ։ Արաբկիրում հիմնվեցին ոչ մեծ գործարաններ՝ փայտամշակման, հագուստի, կոշիկի և այլ ձեռնարկություններ։ Բայց հետագայում, երբ Երևանի սահմանները ընդարձակվեցին Արաբկիրը մտավ քաղաքի մեջ։ Այն մեծացավ, բարեկարգվեց, վերափոխվեց ու դարձավ Երևանի ամենաբազմամարդ թաղերից մեկը։

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արաբկիրը Երևանի ամենախիտ բնակեցված վարչական շրջաններից է։ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով, շրջանում բնակվում է 117.704 մարդ (Երևանի բնակչության 11.1%-ը): Ըստ 2017թ. պաշտոնական հաշվարկների` թաղամասի բնակչությունը կազմում է 117.704 մարդ (Երևանի վարչական շրջաններում 6-րդ տեղը): 2018թ․-ին Արաբկիրում բացվեց Արաբկիրի Սբ․ Խաչ եկեղեցին։ Մեկ ուրիշ հայտնի եկեղեցին, որը հայտնի է որպես Սրբոց Թարգմաչաց, նախատեսվում է բացել 2020թ․-ին։

Արաբկիրն ունի մոլոկանների փոքր համայնք։ Մոլոկան ընտանիքներից շատերը Հայաստանի հյուսիսային շրջաններից տեղափոխվոցին Երևան՝ հիմնականում Արաբկիր։

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արաբկիրում գործում է բազմաթիվ հանրային գրադարաններ, այդ թվում 1943թ․-ին բացված ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարանը[2]։ № 5 գրադարանը (բացված 1950թ․-ին), Նորարության և ձեռներեցության ազգային կենտրոնը (1963թ․), №6 գրադարանը (1976թ․)[3]։ Ավետիք Իսահակյանի անվան կենտրոնական գրադրանի մասնաճյուղը №29 (1951թ․)։ Երեխաների համար №33 (1947թ․) և №36 (1958թ․) գրադրանները։

Կոնստանտին Սարաջյանի անվան երաժշտական դպրոցը և Ալեքսեյ Հեքիմյանի անվան երաժշտական դպրոցը գործում են 1952թ. և 1982թ.-ից։

Թանգարաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հովհաննես Կարապետյանի Երկրաբանական թանգարան (1937 թ․)
  • Հայաստանի բժշկական պատմության թանգարան (1978 թ․)
  • Գալենցի թանգարան (2010 թ․)
  • Փոքրիկ Էյնշտեյնի ինտերակտիվ գիտական թանգարանը (2016 թ․)

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բարեկամություն մետրոյի կայարան

Արաբկիրը մնացած թաղամասերի հետ հիմնականում կապված է Կոմիտասի պողոտայով, Կիևյան փողոցով, Բարեկամության մետրոյով և այլն։ Արաբկիր թաղամասի հիմնական տրանսպորտային միջոցներն են տրոլոյբուսները, ավտոբուսները և մետրոն։ Արաբկիրում է գտնվում «Բարեկամություն» մետրոյի կայարանը։


2006 թ.-ի դրությամբ թաղամասը ունեցել է՝

  • 40 հեկտար փողոցներ և ճանապարհներ,
  • 553 հեկտար շենքեր, հրապարակներ և բակեր,
  • 385 հեկտար այլ տարածքներ:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արդյունաբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայումս Արաբկիրը Երևանում առևտրային կենտրոն է։ Այնուամենայնիվ խորհրդային ժամանակաշրջանում թաղամասի հյուսիսում բացվեցին բազմաթիվ խոշոր արդյունաբերական գործարաններ` ստեղծելով բավականին մեծ արդյունաբերական տարածք: 1936 թ. տարածքում բացվեց Սևան Հրազդան Կասկադի Քանաքեռի ՀԷԿ-ը[4]: Ալյումինե մածուցիկ նյութի գործարանը (որը հայտնի է որպես Ռուսալ Արմենալ 2000 թվականից), բացվել է 1950 թվականին: Հետագայում 1964 թ. բացվել է «Էրեբազ» ավտոմոբիլային գործարանը, որին հաջորդում է 1966թ.-ին Երևանի էլեկտրական լամպերի գործարանը (հայտնի է որպես «Մեծ օր» 2000 թվականից): 1967 թ-ին բացվեց Ուրարտուի հաց և հացամթերք արտադրող գործարան:

Կոմիտասի շուկա

Անկախությունից հետո Արաբկիրում բացվել են բազմաթիվ նոր ձեռնարկություններ, ինչպիսիք են 2000 թ. «Էլնոր» կարագի գործարանը, 2002 թ. «ՌԱՍՍԻ» կոշիկի գործարանը, 2008 թ. «ՍԱՓԻՐՈՆԻ» լիմոնադի գործարանը, 2009 թ. «Գոլդշին» տանիքի արտադրության գործարանը։

Ծառայություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արաբկիրում գործում են խոշոր առևտրային կենտրոններ և մանրածախ առևտրի կենտրոններ: Կոմիտաս պողոտան և նրա խաչմերուկները մեծ քանակությամբ մանրածախ խանութներ ունեն: «Երևան Սիթի» հիպերմարկետը շրջանի խոշորագույն առևտրի կենտրոնն է: Արաբկիրում գտնվում է «Ռիո մոլ» առևտրի և ժամանցի կենտրոնը, «Երևան Էքսպո» ցուցահանդեսի կենտրոնը գտնվում է Արաբկիրի Մերգելյան կենտրոնում:

Թաղամասում գտնվում է նաև բազմաթիվ բժշկական կենտրոններ, ինչպիսիք են՝ Արաբկիրի մանկական բժշկական կենտրոնը, Սերգեյ Միքայելյանի ինստիտուտը, Արաբկիրի համատեղ բժշկական կենտրոնը, Սլավմեդ բժշկական կենտրոնը, Ռուսաստանի ռազմական հիվանդանոցը և այլն:

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շենքեր Կոմիտասի պողոտայում

2016-17-ի դրությամբ թաղամասը ունի 21 հանրակրթական դպրոց, ինչպես նաև 6 մասնավոր դպրոց, որոնց թվում են «Այբ» ավագ դպրոցը: Թաղամասում գործում են 2 մասնագիտական դպրոցներ:

Թաղամասում գործում են բազմաթիվ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ, այդ թվում`

  • Երևանի կառավարման համալսարան,

1881 թվականին հիմնադրված Երևանի պետական հումանիտար քոլեջը ժամանակակից Հայաստանում ամենահին հետազոտական և ուսումնական հաստատություններից է: Ներկայումս այն գտնվում է Արաբկիրում[5]:

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արաբկիրում է գտնվում հետևյալ մարզական դպրոցները՝

  • Արաբկիրի մանկապատանեկան սպորտային դպրոցը, բացվել է 1954 թվականին, մասնագիտացել է բասկետբոլի, վոլեյբոլի, ֆուտբոլի և շախմատի բնագավառներում,
  • Արաբկիրի մանկական և երիտասարդական համալիր մարզադպրոցը, բացվել է 1970թ., մասնագիտացել է բասկետբոլի, ֆուտբոլի, վոլեյբոլի, բոքսի, սեղանի թենիսի, կարատեի, տեքվոնդոյի և գեղարվեստական մարմնամարզությունում,
  • 1984 թ. բացված Երևանի մանկապատանեկան մանկապատանեկան սպորտային դպրոցը մասնագիտացած է օլիմպիական, սեղանի թենիս, շախմատ, տեքվոնդոն, ֆուտբոլային և սպորտային պարեր,
  • Արաբկիրի մանկապատանեկան և երիտասարդական միասնական մարտավարական դպրոցը, որը բացվել է 1985 թվականին, մասնագիտացել է ձյուդոյի, սամբոյի և օլիմպիական ըմբշամարտում,
  • Երևանի Սպորտային մարզահամերգային համալիրը, որը հիմնադրվել է 2010 թվականին,
  • Արաբկիրի մանկապատանեկան և երիտասարդական շախմատի դպրոցը՝ բացվել է 2015 թվականին,
  • 2004 թ.-ից Արաբկիրում գործում է նաև «Գոլդ Ջիմ» միջազգային ֆիտնես կենտրոնի մասնաճյուղը[6]:

Փողոցներ, հրապարակներ, զբոսայգիներ, կամուրջներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետաքրքիր վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արաբկիրում է գտնվում տարածաշրջանի ամենաերկար և աշխարհում միակ Զիփլայնը, որն անցնում է կամրջի տակով: Այն գտնվում է Նոր Արաբկիր զբոսայգում: Զիփլայնը հնարավորություն է տալիս թռչել Հրազդանի կիրճի վրայով: Առաջին գծի երկարությունը մոտ 870 մետր է: Երկրորդ գծի երկարությունը 650 մետր է: Այն կարող է զարգացնել մինչև 150կմ/ժ արագություն: Զիփլայնը Արաբկիր համայնքը միացնում է Աջափնյակ համայնքին:[7]

Միջազգային հարաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արաբկիրի ղեկավարությունը մի շարք պաշտոնական համաձայնագրեր է կնքել եվրոպական բազմաթիվ քաղաքապետերի հետ, ներառյալ`

Պանորամա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արաբկիրի համայնապատկեր

Պատկերներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «yerevan.am | ՔԱՂԱՔԱՊԵՏԻ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐ»։ www.yerevan.am։ Վերցված է 2018-10-29 
  2. Fundamental Scientific Library in Yerevan
  3. Libraries of Yerevan
  4. «ՀԷԿ» 
  5. Yerevan State Humanitarian College history
  6. Gold's Gym Armenia
  7. «Քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանն աշխատանքային շրջայց է կատարել Արաբկիր վարչական շրջանում»։ https://www.yerevan.am։ Վերցված է 2018-07-23 
  8. Le Plessis-Robinson commune website

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]