Երևանի մետրոպոլիտեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Երևանի մետրոպոլիտեն
Yerevan Metro.svg
Yerevan-metro.jpg
Տեսակ մետրոպոլիտեն
Երկիր Flag of Armenia.svg Հայաստան
Քաղաք Երևան
Բացման տարեթիվ մարտի 7, 1981
Գծերի երկարություն 12,1 կմ
Կայարանների քանակ 10
Գծերի քանակ 1
Ուղևորահոսքը մեկ օրում 40000
Ուղևորահոսքը մեկ տարում 14929100
Անվանված է Կարեն Դեմիրճյան
http://www.yermetro.am/
Underground of Yerevan Վիքիպահեստում

Երևանի Մետրոպոլիտեն (պաշտոնապես՝ Կարեն Դեմիրճյանի անվան Երևանի Մետրոպոլիտեն), Երևանի մետրոյի ցանցն է։ Կառուցումն սկսվել է 1972 թվականին, գործարկվել է 1981 թվականին և ընդլայնվել մինչև 1996 թ.։ Գտնվում է Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայության տակ։ Աշխատողների թիվը 2005 թվականի տվյալներով կազմել է 1.129 մարդ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորհրդային Միությունում մետրոպոլիտեն ունենալու հնարավորությունը խիստ սահմանափակ էր և շուրջ 16 խոշոր քաղաքներ մերժում էին ստացել մետրոյի շինարարություն սկսելու հարցում:


Միջազգային պրակտիկայում ընդունված էր մետրո կառուցել 1 մլն. և ավելի բնակչություն ունեցող քաղաքներում: Այդ չափանիշով Երևանում ընդհանրապես մետրո չէր կառուցվի: Այստեղ անհրաժեշտ էին բոլորովին այլ մոտեցումներ, հիմնավորումներ, փաստարկներ: Եվ այդ փաստարկները գտնվեցին․ մայրաքաղաքի փողոցների ծանրաբեռնվածությունը տրանսպորտով, խցանումները, քաղաքի ընդլայնման հեռանկարները, բարդ ռելիեֆը` խոր իջվածքներով, բնական խոչընդոտների առկայությունը, բնակլիմայական պայմանները և այլն: Կարեն Դեմիրճյանի հանձնարարությամբ «Հայպետտրանս» նախագծային ինստիտուտը տնօրեն Վլադիմիր Դանդուրովի գլխավորությամբ` (նա Միությունում մեծ ճանաչում ունեցող լավագույն մասնագետներից էր) պատրաստեց «ստորգետնյա արագընթաց» տրամվայի փոխարեն մետրոպոլիտեն կառուցելու անհրաժեշտությունը հիմնավորող փաստաթղթերը։ Կարեն Դեմիրճյանին հաջողվեց Մոսկվայում ստորգետնյա տրամվայի որոշումը վերափոխել մետրոյի շինարարության որոշման: Նա կոտրում է միջազգային պրակտիկայում ընդունված կարծրատիպը, ապացուցելով, որ Երևանում ստորգետնյա տրանսպորտի կարիքն ավելի շատ է և կառուցումը անհրաժեշտ, քան 1 մլն և ավելի ազգաբնակչություն ունեցող քաղաքներում: Այդպիսի դժվարությամբ ձեռք բերվեց Մոսկվայի համաձայնությունը, և 1977թ. հոկտեմբերի 6-ին հրապարակվեց ԽՍՀՄ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն կառավարության որոշումը Երևանի մետրոպոլիտենի շինարարության մասին: Ստորգետնյա տրանսպորտի շինարարությունը սկսվել էր դեռևս Անտոն Քոչինյանի օրոք` որպես ստորգետնյա տրամվայ, նաև որպես քաղաքացիական պաշտպանության օբյեկտ` տեղական բյուջեյով: Կառուցվել էր թունել «Բարեկամություն» և «Մարշալ Բաղրամյան» կայարանների միջև: Սակայն ֆինանսների բացակայության պատճառով շինարարությունը դադարել էր:

Բուն շինարարությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1978թ. հունվարից սկսվեց Երևանի մետրոյի շինարարությունը, այն իրականացնում էր «Հայթունելշին վարչությունը Լիոնիդ Հարութունյանի գլխավորությամբ: Մետրոյի շինարարությունը մի ամբողջ հերոսական էպոպեա էր, աննախադեպ սխրագործություն: Հեշտ չէր ճեղքել Երևանի ընդերքը առատորեն հոսող ստորգետնյա ջրերի առկայության պայմաններում:Այն համամիութենական և ինտերնացիոնալ կառույց էր համարվում: 1977 թվականին կոմունիստական կուսակցությունը որոշում կայացրեց սովետական այլ քաղաքներից (Մոսկվա, Լենինգրադ, Մինսկ, Թբիլիսի) օգնության կանչել նման աշխատանքների փորձ ունեցող մասնագետների։ Երևան գործուղվեցին Միության 7 քաղաքների լավագույն մասնագետները, մետրոշինարարները:

Լենինգրադի մետրոշինարար, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Միխայիլ Տիխանովիչն այս ոլորտում ռեկորդ էր սահմանել` մեկ ամսում 1000 մ հորատանցում կատարելով: Նա շատ զարմացավ Երևանում իր ցույց տված արդյունքի վրա, մեկ ամսում հորատանցում էր ընդամենը 30 մետր: Երևանի մետրոյի շինարարությունը հազիվ թե հաջողվեր իրականացնել, եթե հանրապետության ղեկավարությունը այդքան նվիրվածությամբ ձեռնամուխ չլիներ այդ հզոր կառույցի իրականացման գործում:

Կարեն Դեմիրճյանը, Ֆադեյ Սարգսյանը, Մուրադ Մուրադյանը, Լ. Ներսիսյանը միշտ այցելում էին շինարարություն: Ղեկավար անհատի հեղինակությունը որոշիչ դեր էր կատարում: Կարեն Դեմիրճյանի պահանջկոտությունը և կազմակերպչական բարձր ունակությունները, բանիմացությունը, առաջարկություններն ու հիմնավորումները ընդունելի էին բոլորի կողմից: Մետրոյի շինարարությունը լարված գործ էր, բայց հետաքրքիր: Ես այդ շինարարությունում գործնականում լինում էի ամեն օր, պատահում էր` նաև գիշերը»,- իր հարցազրույցում ասել է Կարեն Դեմիրճյանը:

Բացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մետրոպոլիտենը բացվեց 1981 թ. մարտի 7-ին։ Հետագա տարիների ընթացում այն ընդլայնվեց դեպի քաղաքի հարավային մասերը։ Մետրոպոլիտենի կառուցումն ու ընդլայնումը կատարվել է Կարեն Դեմիրճյանի ղեկավարության օրոք և նրա անմիջական հովանավորությամբ։ Վերջին կայարանը (Չարբախ) շահագործման է հանձնվել 1996 թ.։ 1999 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Երևանի մետրոպոլիտենը կոչվեց հոկտեմբերի 27-ին Ազգային ժողովում ահաբեկչական գործողության ժամանակ սպանված Կարեն Դեմիրճյանի անունով։

Կառուցման բարձր որակի շնորհիվ մետրոպոլիտենը 1988-ի կործանարար երկրաշարժի ժամանակ չկրեց որևէ լուրջ վնաս, և շարունակեց գործել արդեն իսկ հաջորդ օրը։ Սակայն երկրաշարժը դարձավ մետրոպոլիտենի ընդլայնման աշխատանքների դադարեցման գլխավոր պատճառներից մեկը՝ դադարեցվեցին Աջափնյակ և Դավիթաշենի թաղամասերում մետրոյի կայարանների կառուցման աշխատանքները, քանի որ հանրապետության ամբողջ շինարարական ռեսուրսները ուղղվել էր ավերված շրջանների վերականգմանը։

1990-ականների սկզբի ճգնաժամի ընթացքում հասարակական տրանսպորտի միակ տեսակն էր, որ չէր դադարեցրել իր աշխատանքը։

Ժամանակագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հատվածը Բացման ամսաթիվը
Բարեկամություն - Սասունցի Դավիթ 1981 թ. Մարտի 7
Հանրապետության Հրապարակ 1981 թ. Դեկտեմբերի 26
Սասունցի Դավիթ - Գործարանային 1983 թ. Հուլիսի 11
Գործարանային - Շենգավիթ 1985 թ. Դեկտեմբերի 26
Շենգավիթ - Գարեգին Նժդեհի Հրապարակ 1987 թ. Հունվարի 1
Զորավար Անդրանիկ 1989 թ. Դեկտեմբերի 2
Շենգավիթ - Չարբախ 1996 թ. Դեկտեմբերի 26

N.B Շենգավիթ-Չարբախ երթուղին գործում է որպես առանձին ծառայություն։

Վերանվանումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1992-ին՝ Հայաստանի անկախացումից և ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո վերանվանվանվել են Երևանի մետրոպոլիտենի կայարաններից մի քանիսը։

Կայարանը Նախկին անունը Տարիներ
Մարշալ Բաղրամյան Սարալանջի 1981-1982
Հանրապետության Հրապարակ Լենինի Հրապարակ 1981-1992
Գարեգին Նժդեհի Հրապարակ Սպանդարյան Հրապարակ 1987-1992
Զորավար Անդրանիկ Հոկտեմբերյան 1989-1992

Թվեր և փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1981-ի դրությամբ տարեկան 14 միլիոն մարդ էր օգտվում մետրոյից, 1987 թ. այդ թիվն արդեն հասնում էր 31 միլիոնի (որը կազմում էր բոլոր տրանսպորտային միջոցներով կատարվող ուղևորահոսքի 9 %-ին)։ 2001-ին այդ թիվը կազմում էր 15,5 միլիոն երթևեկող։ 2008-ին մետրոն 18 միլիոն ուղևոր է տեղափոխել, 2011-ին՝ 17 միլիոն։ Ներկայումս մետրոյից օրական օգտվում է 50-ից 60 հազար մարդ։
  • Երևանի մետրոյի ուղիների ընդհանուր երկարությունը 12,1 կմ է, գործում է 10 կայարան։ Կայարաններից երեքը՝ Սասունցի Դավիթ, Գործարանային և Չարբախ կայարանները վերգետնյա են, մնացած յոթը՝ ստորգետնյա։

Կայարանները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Yerevan Metro logo.png Երևանի մետրոպոլիտեն
Դավիթաշեն (մետրոյի կայարան)
Դավիթաշեն
Նազարբեկյան (մետրոյի կայարան)
Նազարբեկյան
Աջափնյակ (մետրոյի կայարան)
Աջափնյակ
Բարեկամություն (մետրոյի կայարան)
Բարեկամություն
Մարշալ Բաղրամյան (մետրոյի կայարան)
Մարշալ Բաղրամյան
Երիտասարդական (մետրոյի կայարան)
Երիտասարդական
Հանրապետության հրապարակ (մետրոյի կայարան)
Հանրապետության հրապարակ
Զորավար Անդրանիկ (մետրոյի կայարան)
Զորավար Անդրանիկ
BSicon LDER.svg Սասունցի Դավիթ (մետրոյի կայարան) BSicon .svg
Սասունցի Դավիթ  +ե/ու
BSicon KBSTaq.svg
BSicon .svg
«Սասունցի Դավիթ» ՏՍԿ
Գործարանային (մետրոյի կայարան)
Գործարանային
Շենգավիթ (մետրոյի կայարան) BSicon tBHF.svg BSicon .svg
Շենգավիթ
Գարեգին Նժդեհի հրապարակ (մետրոյի կայարան) BSicon tABZgr.svg BSicon .svg
Գարեգին Նժդեհի հրապարակ
BSicon .svg
Շենգավիթ (էլեկտրոդեպո)
Շենգավիթ դեպո
Չարբախ (մետրոյի կայարան)
Չարբախ
Լուսանկար Կայարանի անունը Մուտքը/ելքը Խորությունը Շահագործման հանձնելու ամսաթիվը
Yeritasardakan station3.jpg
Բարեկամություն Բարեկամության հրապարակ 1981 թ. Մարտի 7
Marshal Baghramyan Metro Station (1).jpg
Մարշալ Բաղրամյան[1] Մարշալ Բաղրամյան պողոտա, Սիրահարների այգի 1981 թ. Մարտի 7
Yeritasardakan 2.JPG
Երիտասարդական Իսահակյան և Աբովյան փողոցների խաչմերուկ 1981 թ. Մարտի 7
Republic Square station3.jpg
Հանրապետության հրապարակ[2] Կառավարության 3-րդ մասնաշենք 1981 թ. Դեկտեմբերի 26
Zoravar Andranik station.jpg
Զորավար Անդրանիկ[3] Տիգրան Մեծի պողոտա, Խորենացու և Ագաթանգեղոսի փողոցներ 1989 թ. Դեկտեմբերի 2
Sassuntsi Davit station.jpg
Սասունցի Դավիթ Երկաթուղային կայարան Վերգետնյա 1981 թ. Մարտի 7
Gortsaranayin Metro Station (1).jpg
Գործարանային 1-ին մաս Վերգետնյա 1983 թ. Հուլիսի 11
Shengavit station.jpg
Շենգավիթ Շենգավիթ 1985 թ. Դեկտեմբերի 26
Garegin Nzhdeh station.jpg
Գարեգին Նժդեհի հրապարակ[4] Գարեգին Նժդեհի հրապարակ 1987 թ. Հունվարի 1
Charbakh Metro Station.jpg
Չարբախ Չարբախ Վերգետնյա 1996 թ. Դեկտեմբերի 26
  • Կայարանների կառամատույցներն ունեն մոտ 100 մ երկարություն, ինչը հնարավորություն է տալիս օգտագործել մինչև հինգ վագոնից կազմված գնացքներ։ Ներկայումս օգտագործվում է 81-717 տիպի երկու վագոններով 13 գնացք (12-ը հիմնական ուղու վրա և մեկը՝ Չարբախ-Շենգավիթ գծի վրա)։ 81-714 տիպի վագոնները չեն կիրառվում 2000-2001 թթ. տնտեսական պատճառներով։
  • Գնացքների երթևեկության հաճախականությունը բանուկ ժամերին մոտ հինգ րոպեն մեկ է, իսկ այլ ժամերի՝ մինչև 15 րոպեն մեկ, գնացքների շարժման միջին արագությունն է 35 կմ/ժ։
  • Երևանի մետրոլոպիտենի տարեկան բյուջեն 2002-ին կազմել էր 1 միլիարդ 440 միլիոն ՀՀ դրամ։ Այդ գումարից 800 միլիոնը տրամադրվել է պետության կողմից, իսկ մնացած մասը գոյացել է տոմսերի վաճառքից, այլ առքուվաճառքից և գովազդից։
  • Տոմսի գինը 2011 թ. հուլիսի 1-ից 100 դրամ է (մինչ այդ եղել է 50 դրամ)։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Մինչև 1982 թ.՝ Սարալանջի
  2. Մինչև 1992 թ.՝ Լենինի հրապարակ
  3. Մինչև 1992 թ.՝ Հոկտեմբերյան
  4. Մինչև 1992 թ.՝ Սպանդարյան Հրապարակ

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]