Ջոզեֆ Բայդեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջոզեֆ Բայդեն
անգլ.՝ Joe Biden
Official portrait of Vice President Joe Biden.jpg
 
Կուսակցություն՝ Դեմոկրատական կուսակցություն
Կրթություն՝ Դելավերի համալսարան[1], Syracuse University College of Law?[1], Archmere Academy?[1] և Սիրաքյուսի համալսարան
Գիտական աստիճան՝ Բակալավր և Իրավագիտության դոկտոր
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ և փաստաբան
Դավանանք կաթոլիկություն
Ծննդյան օր նոյեմբերի 20, 1942(1942-11-20)[2][3][4][5][6] (77 տարեկան)
Ծննդավայր Սքրենտոն, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ
Քաղաքացիություն Flag of the United States.svg ԱՄՆ
Ի ծնե անուն անգլ.՝ Joseph Robinette Biden
Հայր Ժոզեֆ Բայդեն
Ամուսին Ջիլ Բայդեն և Նելիլա Հանթեր
Զավակներ Ջոզեֆ Բո Բայդեն և Հանթեր Բայդեն
 
Կայք՝ joebiden.com
 
Ինքնագիր Joe Biden signature.svg
 
Պարգևներ

Երեք աստղերի շքանշան երկրորդ աստիճանի, Ազատության նախագահական շքանշան, Hilal-e-Pakistan?, Էլիս Այլընդ պատվո մեդալ, Մարիայի երկրի խաչի առաջին կարգի շքանշան, Սուրբ Գեորգիի հաղթանակի շքանշան, Ազատության շքանշան և Բոյակայի շքանշան

Ջոզեֆ Ռաբինետտ «Ջո» Բայդեն (անգլ.՝ Joseph Robinette «Joe» Biden, նոյեմբերի 20, 1942(1942-11-20)[2][3][4][5][6], Սքրենտոն, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, Դեմոկրատական կուսակցության անդամ և ԱՄՆ 47-րդ փոխնախագահն է։ 2009 թվականի հունվարի 20-ին Բարաք Օբամայի հետ միաժամանակ ստանձնել է պաշտոնը։ Մինչ փոխնախագահ դառնալը, նա եղել է սենատոր Դելավեր նահանգից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1942 թվականի նոյեմբերի 20-ին Փենսիլվանիա նահանգի Սքրանթոն քաղաքում: Հայրը Ժոզեֆ Ռոբինետ Բայդեն ավագն է (Joseph Robinette Biden Sr., 1915-2002) [7], իսկ մայրը՝ Յուջին «Ջին» Ֆինեգանը (Catherine Eugenia «Jean» Finnegan, 1917–2010)[8]: Նա կաթոլիկ ընտանիքի չորս երեխաներից[9] առաջինն էր, մայրական կողմից ըստ տարբեր աղբյուրների Իռլանդիայի Հանրապետության[10] Լաութ կոմսությունից կամ Դերի շրջանից (այժմ՝ Հյուսիսային Իռլանդիա)[11][12]։ Նրա հոր նախապապը՝ Ուիլյամ Բայդենը Փենսիլվանիայի Սենատի անդամ էր[13]։ Ունի երկու եղբայր՝ Ջեյմս Բրայանը և Ֆրանսիսը (James Brian Biden և Francis W. Biden) և քույր՝ Վալերի Օուենսը (Valerie (Biden) Owens)[14]։

Ժոզեֆ Բայդենը հաճախել է Ուիլմինգթոնի Սբ. Ելենայի դպրոցում։ Հետագայում սովորել է Դելավեր նահանգի Կլեյմոնտ քաղաքի Արչմեր համալսարանում, որն ավարտել է 1965 թվականին՝ ստանալով պատմության և քաղաքագիտության բակալավրի աստիճան: 1968 թվականին Բայդենն ավարտել է Նյու Յորքի նահանգի Սիրակուզի համալսարանի իրավաբանական դպրոցը: Նույն թվականին իրավագիտության ոլորտում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը[15]։

1972 թվականի վերջին Ջո Բայդենի առաջին կինը՝ Նելիան, և նրանց դուստր Նաոմին մահացել են ավտովթարի հետևանքով: Որդիները՝ Բոն և Հանթերը, նույնպես մեքենայի մեջ էին և լուրջ վնասվածքներ են ստացել, բայց փրկվել են, և Բայդենի համար նրանց խնամքը դարձել է առաջնային:

1973-2008 թվականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1973 թվականին 30 տարեկան հասակում Ժոզեֆ Բայդենը սենատոր է ընտրվել (Միացյալ Նահանգներում սենատոր դառնալու նվազագույն տարիքը, նույնիսկ ընտրվել է 30-ամյակից առաջ) և հետագայում վերընտրվել է Դելավեր նահանգի կողմից: 1974 թվականին «Time» ամսագրի խմբագիրները սենատոր Բայդենին ներառել են «Ապագայի 200 անձինք, որոնք կկերտեն պատմություն» շարքում[15]։

1987-1995 թվականներին ղեկավարում էր Սենատում գտնվող դատական հանձնաժողովը:

1988 թվականին Բայդենը ախտորոշվել է ուղեղային երկու անոթների անևրիզմով, ծանր վիճակում տեղափոխել են հիվանդանոց, որտեղ ենթարկվել է շտապ վիրահատության: Յոթ ամիս անց Բայդենը կարողացել է վերադառնալ Սենատ:

Բայդենը հաճախ գործում էր հայկական լոբբիի շահերից ելնելով, իսկ 1995-2007 թվականներին ԱՄՆ Կոնգրեսում հայկական հարցերով հանձնախմբի անդամ էր[16]: Նա կողմ է քվեարկել 907 հակաադրբեջանական փոփոխության ընդունման և 1992-2008 թվականներին Հայաստանին և Արցախի Հանրապետությանը ամերիկյան ֆինանսական օգնություն տրամադրելու օգտին[16]։

Երեք անգամ (2001-2003 և 2007-2009 թվականներին) դարձել է Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ:

2001 թվականի դեկտեմբերին Ջորջ Բուշի կողմից 1972 թվականի խորհրդային-ամերիկյան ABM պայմանագրից դուրս գալու համար սկսված քարոզչության հակառակորդներից մեկն էր, այն անվանել է «աստվածաբանական առաքելություն», որի դրդապատճառը «գաղափարական հակումներն ու պարտականություններն էին», ինչը հանգեցրել է «ամբողջական խելագարության»[17][18]։

2007 թվականի սեպտեմբերի 26-ին ԱՄՆ Սենատում ընդունված Իրաքում դաշնային կառավարությանը սատարելու մասին օրինագծի հեղինակն է. երեք շրջանների դաշնություն՝ քրդական, սունիի և շիական ֆեդերացիա[19]:

2009 թվականից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2008 թվականին Բայդենն ամենափորձառու սենատորներից մեկն էր՝ 35 տարի զբաղեցնելով Դելավերի ներկայացուցչի պաշտոնը: 2008 թվականի նախագահական ընտրություններից առաջ Բայդենը պայքարում էր իր դեմոկրատական առաջադրման համար, բայց հունվարի 3-ին դուրս է եկել նախնական ընտրություններից և կենտրոնացել Դելավերից Սենատի նոր ընտրությունների վրա: Երբ Բարաք Օբաման դարձել է Դեմոկրատական կուսակցության թեկնածու՝ 2008 թվականի օգոստոսի 23-ին Ժոզեֆ Բայդենին ընտրել է որպես փոխնախագահի թեկնածու: Այնուհետև Բայդենը շարունակել է իր Սենատի քարոզարշավը:

2008 թվականի նոյեմբերի 4-ին դեմոկրատները (Օբամա-Բայդեն) շահել են քվեարկությունը. նույն օրը Բայդենը ընտրվել է նաև Դելավեր քաղաքից սենատոր՝ նոր ժամկետով: Երդմնակալությունից հինգ օր առաջ՝ 2009 թվականի հունվարի 15-ին Բայդենը հրաժարական է տվել Սենատից, իսկ Դելավերի նահանգապետն իր առաջին երկու տարիների ընթացքում նշանակել է կուսակցության մեկ այլ ներկայացուցիչ Թեդ Քաուֆմանին:

2012 թվականի վերընտրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվականին ԱՄՆ-ի Դեմոկրատական կուսակցությունը Բայդենին 2012 թվականի ընտրություններին մասնակցելու համար (զուգահեռ գործող նախագահ Օբամայի հետ) կրկին առաջադրել է փոխնախագահի պաշտոնում: Օբամա-Բայդեն զույգը հաղթել է ընտրություններում և երկուսն էլ վերընտրվել են երկրորդ ժամկետով:

2017 թվականից սկսած[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2017 թվականին նախկին փոխնախագահը Փենսիլվանիայի համալսարանում որոշել է ուսանողներին դասավանդել միջազգային դիվանագիտություն: Նաև Ջո Բայդենը ղեկավարելու է նոր կենտրոնի, որը հիմնականում կկենտրոնանա դիվանագիտության, արտաքին քաղաքականության և ազգային անվտանգության վրա: Այնուամենայնիվ, Բայդենը չի բացառում 2020 թվականին առաջադրվելու հնարավորությունը[20]։

2019 թվականի մարտի վերջին Լյուսի Ֆլորեսը, որը նախկինում Նևադայի ժողովի անդամ էր, հրապարակել է 2014 թվականին Բայդենի հետ հանդիպման մասին հիշողություններ, երբ նա գրկել է Լյուսիի ուսերը, «շնչել է մազերի բույրը» և համբուրել ծոծրակը: CNN-ին տված հետագա հարցազրույցում Լյուսին այս պահվածքն անվանել է նախագահի թեկնածուի համար «որակազրկող»: 2019 թվականի ապրիլի 1-ին Դեմոկրատական կուսակցության ապարատի աշխատակից Էմի Լապոսը «Ասոշիեյթիդ պրես» գործակալությանը տված հարցազրույցում ասել է, որ 2009 թվականին, երբ միջոցներ էր հավաքում Հարթֆորդում (Կոնեկտիկուտ), Բայդենը սեղմել է նրան դեմ և իր քթով քսվել քթին:

Լապոսը Բայդենին մեղադրում է անձնական տարածքի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի մեջ: Միևնույն ժամանակ հայտնի է դարձել, որ Բայդենի օգնականները համարվում են Բայդեն Սթեյսի Աբրամսի համար հնարավոր արշավում փոխնախագահի պաշտոնում թեկնածու, որը 2018 թվականին անհաջող փորձ էր կատարել՝ Ջորջիայի նահանգապետ ընտրվելու համար և քննադատները նման ծրագրերը համարել են սևամորթ կնոջ պաշտպանելու փորձ, որն ունակ է ինքնուրույն պայքարել նախագահության համար: Բացի այդ, պահպանողական մամուլը հիշեցրել է Բայդենի և նրա որդի Հանթերի կապերը ուկրաինական գազային օլիգարխի, շրջակա միջավայրի նախկին նախարարի, ինչպես նաև «Burisma Holdings»-ի սեփականատիրոջ՝ Նիկոլայ Զլոչևսկու հետ[21]:

Ըստ The New York Times ամսագրի՝ 2016 թվականի մարտին Ուկրաինա կատարած այցի ընթացքում Բայդենը սպառնացել է հետաձգել Ուկրաինային վարկի տրամադրման ԱՄՆ-ի երաշխիքների տրամադրումը 1 միլիարդ դոլարի չափով, եթե գլխավոր դատախազը մեղադրվի հակակոռուպցիոն դաշտում անգործության մեջ, որի պատասխանատվության շրջանակը ներառել է «Burisma Holdings»-ի գործունեության մեջ հնարավոր հանցանքներ (գլխավոր դատախազ Շոկինը աշխատանքից հեռացվել է 2016 թվականի ապրիլի 3-ին):

2019 թվականի ապրիլի 24-ին հայտնի է դարձել, որ պարոն Բայդենը մտադիր է մտնել նախագահական մրցավազք:

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման փոխնախագահ Բայդենին պարգևատրել է նախագահական «Ազատության մեդալով»

Ամերիկյան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Էլիս կղզու Պատվո մեդալ (1992)[22][23],
  • Նախագահի Ազատության պատվավոր մեդալ (2017)[24]։ ԱՄՆ Պետական քաղաքացիական մրցանակ[25]

Արտասահմանյան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մարիամի երկրի խաչի I կարգի շքանշան (2004, Էստոնիա)[26],
  • Պակիստանի աստղով շքանշան (2009, Պակիստան) (2009, Պակիստան)[27][28],
  • Սուրբ Գեորգիի անվան Հաղթանակի շքանշան (2009, Վրաստան)[29][30][31],
  • Երեք աստղերի II աստիճանի շքանշան (2011, Լատվիա) [32],
  • Իրաքի պարտավորությունների մեդալ (2011, Իրաք)[33][34],
  • Ազատության շքանշան (2017, Ուկրաինա)[35]։

Հուշագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ջո Բայդեն «Խոստացիր ինձ, հայրիկ» (2017)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=B000444
  2. 2,0 2,1 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  3. 3,0 3,1 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 Munzinger-Archiv — 1913.
  6. 6,0 6,1 Brockhaus Enzyklopädie
  7. «Joseph Biden Sr., 86, father of the senator» (fee required)։ The Philadelphia Inquirer։ 2002-09-03։ էջ B4 
  8. Chase, Randall (2010-01-08)։ «Vice President Biden's mother, Jean, dies at 92»։ Houston Chronicle։ Associated Press։ Վերցված է 2010-01-08 (չաշխատող հղում)
  9. «Timeline of Biden's life and career»։ San Fransisco Chronicle։ Associated Press։ August 23, 2008։ Վերցված է September 6, 2008 
  10. Joe Biden’s Irish Roots | HuffPost
  11. «Profile: Joe Biden»։ BBC News։ Վերցված է October 24, 2008 
  12. «Number two Biden has a history over Irish debate»։ The Belfast Telegraph։ November 9, 2008։ Վերցված է January 22, 2008 
  13. Krawczeniuk, Borys (August 24, 2008)։ «Remembering his roots»։ The Times-Tribune։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-04-06-ին։ Վերցված է January 21, 2009 
  14. «Joe Biden Biography»։ 4Biden.com - Joe Biden For President 2008։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-21-ին։ Վերցված է August 19, 2008 
  15. 15,0 15,1 Биография Байдена (չաշխատող հղում — պատմությունկրկնօրինակ)
  16. 16,0 16,1 Галстян А. С. Армянское лобби в США: формирование и основные направления деятельности (1915—2014 гг.). Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — Томск, 2015. — С. 237—238. Режим доступа: http://www.tsu.ru/science/disadvice/announcement_of_the_dissertations_in_the_tsu.php
  17. Известия. Ру: Техасский покер или русская рулетка?
  18. «Я думаю, что не нужно быть никаким экспертом, чтобы понять: если одна сторона хочет, либо будет иметь над собой „зонтик“ от всяческих угроз, то тогда у неё возникает иллюзия, что ей всё можно, и тогда агрессивность её действий будет многократно возрастать, а угроза глобальной конфронтации достигнет очень опасного уровня» (Владимир Путин, май 2009 года).
  19. РСПП: Статьи
  20. «Джо Байден нашел новую работу»։ USA.one 
  21. David Smith (2019-04-02)։ «Joe Biden's very bad week: has his White House run failed before it begins?» (անգլերեն)։ The Guardian։ Վերցված է 2019-04-02 
  22. «Hon. Joseph Biden»։ Национальная этническая коалиция организаций[en]։ Վերցված է 5 октября 2017 
  23. «Congrats to 1992 EIMoH recipient VP Joe Biden on receiving the Presidential Medal of Honor from President Obama»։ Национальная этническая коалиция организаций[en]։ Վերցված է 5 октября 2017 
  24. «Remarks by the President and the Vice President in Presentation of the Medal of Freedom to Vice President Joe Biden»։ Белый дом։ 12 января 2017։ Վերցված է 5 октября 2017 
  25. Kevin Liptak, Allie Malloy, (13 января 2017)։ «Biden awarded presidential Medal of Freedom»։ CNN։ Վերցված է 5 октября 2017 
  26. «Joseph R. Biden. Maarjamaa Risti I klassi teenetemärk»։ Президент Эстонии։ 5 февраля 2004։ Վերցված է 5 октября 2017 
  27. «Biden Holds Talks With Pakistani Leaders»։ CBS News։ 9 января 2009։ Վերցված է 5 октября 2017 
  28. «Hilal-i-Pakistan conferred on US VP-elect»։ The Nation[en]։ 10 января 2009։ Վերցված է 5 октября 2017 
  29. «Biden’s visit to Tbilisi: no promising the moon»։ The Georgian Times[en]։ 23 июля 2009։ Վերցված է 5 октября 2017 
  30. «ჯოზეფ ბაიდენი პრეზიდენტის სასახლეში ქართველ ხელოვანთა კონცერტს დაესწრო»։ Первый канал[en]։ 23 июля 2009։ Վերցված է 5 октября 2017 
  31. «ჯოზეფ ბაიდენი თბილისში»։ Радио Свобода։ 23 июля 2009։ Վերցված է 5 октября 2017 
  32. «Baidens pateicas Valsts prezidentam par Latvijas partnerību Afganistānas drošības veicināšanā»։ Президент Латвии։ 1 апреля 2011։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-10-06-ին։ Վերցված է 5 октября 2017 
  33. «Iraqi Government honors commitment of American service members»։ DVIDS[en]։ 1 декабря 2011։ Վերցված է 5 октября 2017 
  34. «Iraqi government honors commitment of American service members»։ Центральное командование военно-воздушных сил США[en]։ 1 декабря 2011։ Վերցված է 5 октября 2017 
  35. «Указ Президента України від 23 серпня 2017 року № 250/2017 «Про відзначення державними нагородами України громадян іноземних держав»»։ Президент Украины։ 23 августа 2017։ Վերցված է 5 октября 2017 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]