Սադդամ Հուսեյն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սադդամ Հուսեյն
արաբ․՝ صدام حسين عبد المجيد التكريتي‎‎
Iraq, Saddam Hussein (222).jpg
Սադդամ Հուսեյնը 2000 թ-ին
Դրոշ
(5-րդ) Իրաքի նախագահ
հուլիսի 16, 1979 - ապրիլի 17, 2003
Նախորդող Ահմեդ Հասան ալ-Բաքր
Հաջորդող Ջալալ Տալաբանի
Դրոշ
(57-րդ) Իրաքի վարչապետ
հուլիսի 16, 1979 - մարտի 23, 1991
Նախորդող Ահմեդ Հասան ալ-Բաքր
Հաջորդող Սաադուն Համմադի
(61-րդ) Իրաքի վարչապետ
մայիսի 30, 1994 - ապրիլի 17, 2003
Նախորդող Ահմեդ Հուսեյն աս-Սամարրայի
Հաջորդող Իբրահիմ ալ-Ջաֆարի
 
Քաղաքացիություն՝ Flag of Iraq (2004-2008).svg Իրաք
Կուսակցություն՝ Բաաս
Կրթություն՝ Կահիրեի համալսարան
Մասնագիտություն՝ Փաստաբան
Ազգություն Արաբ
Դավանանք Սուննի իսլամ
Ծննդյան օր 1937 ապրիլի 28
Ծննդավայր Ալ-Աուջա, Սալահ-էդ-Դին, Իրաքի թագավորություն
Վախճանի օր դեկտեմբերի 30, 2006(2006-12-30) (տարիքը 69)
Վախճանի վայր Բաղդադ, Իրաք Իրաք
Թաղված Ալ-Աուջա
Հայր Հուսեյն ատ-Տիկրիտի
Մայր Սաբհա Տուլֆախ
Ամուսին 1) Սադջիդա Տուլֆախ
2) Սամիրա Շախբանդար
3) Նիդալ ալ-Համդանի
4) Իման Խուվեյշ
Զավակներ 2 որդի, 3 դուստր
 
Ինքնագիր Saddam Hussein Signature.svg
 
Պարգևներ

Սադդամ Հուսեյն Անդ ալ-Մադջիդ ատ-Տիկրիտի (արաբ․՝ صدام حسين عبد المجيد التكريتي‎‎; ապրիլի 28, 1937({{padleft:1937|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[2][3], Ալ-Աուջա, Saladin Governorate, Իրաք - դեկտեմբերի 30, 2006({{padleft:2006|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})[1][2][3], Բաղդադ, Baghdad Governorate, Իրաք), իրաքցի պետական և քաղաքական գործիչ, Իրաքի նախագահը (1979 - 2003 թթ.), Իրաքի վարչապետ (1979 - 1991 և 1994 - 2003), Բաաս կուսակցության գլխավոր քարտուղար։ 1980 թ-ին Սադդամը պատերազմ հայտարարեց Իրանին, որտեղ նա պարտություն կրեց։ 2003 թ-ին օտար միջամտության հետևանքով հեռացվեց իշխանությունից և մի քանի տարի անց Իրաքի գլխավոր դատարանի կողմից դատապարտվեց մահվան: Մարշալ է դարձել 1979 թվականին:

Սադդամը ձևականորեն նախագահ է դարձել 1979 թվականին, թեև նա արդեն դեֆակտո Իրաքի առաջնորդն էր մի քանի տարի: Բոլոր քաղաքական հակառակորդներին չեզոքանցելուց հետո, ձախակողմյան ուղղվածությանը, կոմունիստներին և ստանալով դիկտատուրա արդյունքով համտեղելով բոլոր բարձրագույն պաշտոնները պատերազմ սկսեց Իրանի հետ, որը շարունակվեց 8 տարի (1980—1988): Պատերազմական շրջանում Սադդամ Հուսեյնը կարգադրեց իրականացնել «Անֆալ» գործողությունը ընդդեմ իրաքյան քրդերի, որի արդյունքում իրաքյան զորքերը օգտագործեցին քիմիական զենք, միաժամանակ ճնշում կիրառվեց հակազինվորական ցուցարարների վրա, մեծ մասամբ Շիա իսլամիստ համայնքների վրա: Պատերազմը խոշոր մարդկային կորուստների պատճառ դարձավ, դառնալով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո տեղի ունեցած ամենամեծ կոնֆլիկտը, հանգեցնելով տնտեսության բոլոր ոլորտների անկմանը և երկու երկրներում բնակչության կենսամակարդակի կտրուկ նվազմանը: Բացի այդ օտարերկրյա վարկավորումները չվճարելու պատճառով Իրաքը հայտնվեց ծանր տնտեսական ճգնաժամի մեջ: Պատերազմից երկու տարի անց 1990 թվականին, Սադդամի նախաձեռնությամբ տեղի ունեցավ Իրաքի ներխուժումը Քուվեյթ, որը հայտնի է որպես Իրաք-քուվեյթյան պատերազմ, որի արդյունքում իրաքյան զորքերը սկզբում դուրս եկան Քուվեյթի սահմաններից, իսկ հետո ամբողջությամբ ջախջախվեցին Իրաքում: Երկիրը կրեց ծանր տնտեսական և մարդկային կորուստներ: Իրաքի պարտության պատճառով 1991 թվականին տեղի ունեցան շիաների և քրդերի կոշտ բռնաճնշումներ, որի արդյունքում մահացավ ավելի քան 100 000 մարդ[4]: Իրաքը կորցրեց հսկողությունը մի քանի քրդական շրջանների վրա և օդային տրանսպորտի մեծ մասը: Բայց հիմնական վնասը հասցվեց տնտեսական պատժամիջոցների միջոցով, գրեթե պարալիզացնելով Իրաքի տնտեսությունը, որը 90-ականներին հիմնավծ էր էներգակիրների վաճառքի վրա: Այս պարտությունից հետո Իրաքը կորցրեց ազդեցությունը և տնտեսությունը և այդպես էլ չկարողացավ վերականգնել:

2003 թվականի ապրիլին միջազգային կոալիցիոն ուժերը ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ ներխուժեցին Իրաք և տապալեցին Սադդամի ռեժիմը: Իրաքի առաջնորդին մեղադրեցին միջազգային ահաբեկչությանը աջակցելու և Զանգվածային ոչնչացման զենք ստեղծելու ու օգտագործելու մեջ, ինչը չուներ ոչ մի իրական հիմնավում[5]: Սադդամը ձեռփակալվել է 2006 թվականի դեկտեմբերի 30-ին ամերիկացի զինվորականների կողմից և Իրաքի Գերագույն դատարանի կողմից դատապարտվել մահապատժի:

Սադդամը («Սադդամ» նշանակում է «հակադիր») չուներ եվրոպական թարգմանությամբ ազգանուն:

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկություն, պատանեկություն, երիտասարդություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սադդամ Հուսեյնը ծնվել է Ալ-Աուդջա գյուղում (որը գտնվում է Տիկիրտ քաղաքից 13 կիլոմետր հեռավորության վրա), հողազուրկ քրիստոնիայի ընտանիքում: Նրա մայրը՝ Սաբհա Թուլֆան ալ-Մուսսալաթը նորածնին անվանեց «Սադդամ»:

Սադդամ Հուսեյնը երեք տարեկան հասակում (1940)

Նրա հայրը՝ Հուսեյն Աբն ԱԼ-Մադջիդը, տարբերակներից մեկի համաձայն կորել է նրա ծնվելուց 6 ամիս առաջ, մյուս տարբերակի համաձայն մահացել է, կամ լքել ընտանիքը: Կան խոսակցություններ, որոնց համաձայն Սադդամը անօրինական ծնունդ է և հայրը ուղղակի մտացածին է: Համենայն դեպս Սադդամը 1982 թվականին մահացած մոր համար կառուցեց ահռելի մեծության դամբարան: Հոր հանդեպ նա այդպիսի վերաբերմունք ցույց չտվեց[6]:

Իրաքի ապագա ղեկավարի մեծ եղբայրը 12 տարեկանում մահացել է քաղցկեղից: Ծանր դեպրեսիայի մեջ գտնվող մայրը փորձել է ընդատել հղիությունը և նույնիսկ վերջ տալ կյանքին: Դեպրեսիան խորացավ այնչափ, որ երբ ծնվեց Սադդամը, նա չցանկացավ տեսնել նորածնին: Մորեղբայրը՝ Հեյրալլահը բառացիորեն փրկում է զարմիկի կյանքը, վերցնելով նրան մոր ձեռքից, որից հետո երեխան որոշ ժամանակ ապրում է նրա ընտանիքում: Այն բանից հետո երբ մորեղբայրը ակտիվ մասնակցություն է ունենում հակաբրիտանական աբստամբությանը և նրան բանտ ուղարկեցին, Սադդամը ստիպված եղավ վերադառնալ մոր մոտ: Հաջորդող տարիներին նա շատ է հարցրել մորը, թե որտեղ է իր մորեղբայրը և ստացել նույն պատասխանը. «Մորեղբայր Հեյրալլահը բանտում է»: Այդ ժամանակ Սադդամի հորեղբայրը՝ Իբրահիմ Ալ-Հասանը ամուսնացավ նրա մոր հետ և այս ամուստնությունից ծնվեցին Սադդամի երեք եղբայրները ու երկու քույրերը[7]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]