Գրետա Թունբերգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գրետա Թունբերգ
շվեդ.՝ Greta Thunberg
Դիմանկար
Ծնվել էհունվարի 3, 2003(2003-01-03)[1][2][3][…] (17 տարեկան)
ԾննդավայրՍտոկհոլմ, Շվեդիա[4][2]
ՔաղաքացիությունFlag of Sweden.svg Շվեդիա
Մայրենի լեզուշվեդերեն
Ազդվել էIngmar Rentzhog?[5]
ԵրկերScenes from the Heart? և No One Is Too Small to Make a Difference?
Մասնագիտությունբնապահպան
Ծնողներհայր՝ Svante Thunberg?[6], մայր՝ Malena Ernman?[7][8]
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ոսկե տեսախցիկ[9] Ֆրիտ Օրդի պարգև[10] Rachel Carson Prize?[11] About You Awards?[12] Խղճի դեսպան մրցանակ[13] Fellow of the Royal Scottish Geographical Society?[14][15] Geddes Environment Medal?[15] «Ճիշտ կենսակերպի» մրցանակ Honorary doctor of the University of Mons?[16] 100 կին[17] Տարվա մարդ՝ ըստ Թայմ ամսագրի[18] և Nature's 10?[19]
Greta Thunberg Վիքիպահեստում

Գրետա Թինթին Էլեոնորա Էրնման Թունբերգ (շվեդ.՝ Greta Tintin Eleonora Ernman Thunberg, հունվարի 3, 2003(2003-01-03)[1][2][3][…], Ստոկհոլմ, Շվեդիա[4][2]), քաղաքական ակտիվիստ, կազմակերպում է ցույցեր, դասադուլներ կլիմայի փոփոխությունների դեմն առնելու համար[20]։ Իր առաջին դպրոցական դասադուլը կազմակերպել է 2018 թվականի օգոստոսին, Շվեդիայի խորհրդարանի շենքի մոտ։ Գրետայի օրինակին սկսեցին հետևել բազմաթիվ դպրոցականներ՝ տարբեր երկրներից։ Այդ ժամանակից ի վեր նա ելույթեր ունեցավ TED համաժողովներում, ՄԱԿ-ի կլիմայի փոփոխությունների համաժողովում և Դավոսի Համաշխարհային տնտեսական ֆորումում, ինչից հետո Շվեդիայի և Նորվեգիայի քաղաքական գործիչների մի խումբ շվեդուհի բնապահպանական ակտիվիստին ներկայացրեցին Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի[21][22][23][24][25]։

Ակտիվություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ ճանաչում է ստացել Շվեդիայում և այլ երկրներում իր կողմից կազմակերպված «դասադուլների» պատճառով, որոնց տրամաբանությունն այն է, որ ուրբաթ օրերին, դասերի փոխարեն, դպրոցականները դասադուլներ անեն՝ դրանով քաղաքական գործիչների ուշադրությունը հրավիրելով եղանակի փոփոխության խնդրին:

2018 թվականի դեկտեմբերին Գրետան հանդիպել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտեռեշի հետ: Իր ելույթում նա հարուստ երկրներին կոչ է արել ածխաթթու գազերի արտանետումները կրճատել նվազագույնը 15 տոկոսով, որպեսզի երկրագնդի ջերմաստիճանի միջին բարձրացումը պահպանվի 2 °C-ի սահմաններում: Գրետան նշել է, որ հարուստ երկրները 6–12 տարվա ընթացքում պետք է հասնեն ածխաթթու գազի արտանետման զրոյական մակարդակի: Այդ դեպքում մնացած երկրները կարող են բարձրացնել իրենց կենսամակարդակը՝ ինֆրակառուցվածք ստեղծելով արևմտյան պետությունների համար[26]:

2019 թվականի հունվարին Գրետան ներկա է եղել Դավոսյան ֆորումին, նա այնտեղ մեկնել է գնացքով՝ միակողմանի ճանապարհի վրա ծախսելով 32 ժամ, քանի որ գաղափարական մոտեցումներից ելնելով՝ ինքնաթիռ չի նստում[27]: Գրետան քաղաքական գործիչներին և գործարարներին կոչ է արել վճռական գործողություններ ձեռնարկել. «Կա՛մ մենք կանխարգելում ենք ջերմաստիճանի բարձրացման 1,5 °C-ը, կա՛մ՝ ոչ: Կա՛մ մենք խուսափում ենք մարդկային վերահսկողությունից դուրս գտնվող անխուսափելի շղթայական ռեակցիայի առաջացումից, կա՛մ մենք դա չենք անում... Ես ուզում եմ, որ դուք ձեզ այնպես պահեք, կարծես մեր տունը կրակի մեջ է: Որովհետև դա այդպես էլ կա» [28]:

ԱՄՆ-ում բնակվող ռուս գրող, լրագրող Մաշա Գեսենը դեռևս 2018 թվականի հոկտեմբերին նշել է, որ Թունբերգն իրեն հիշեցնում է խորհրդային այլախոհի[29]:

«Ուրբաթները հանուն ապագայի» շարժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրետա Թունբերգի՝ 2019 թվականի մարտի 15-ի գործողությունները սատարելու վերաբերյալ տեսահոլովակ

Գրետա Թունբերգի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է դպրոցականների համաշխարհային շարժում՝ եղանակի պաշտպանության համար՝ Fridays For Future («Ուրբաթները հանուն ապագայի»): Շարժման կայքում ասվում է, որ Գրետան սովորողներին խնդրում է մոտակա քաղաքապետարաններում եղանակի համար ուրբաթ օրերին դասադուլներ անել, դրանց լուսանկարները տեղադրել համացանցում հեշթեգներով՝ #Fridaysforfuture և #Climatestrike: Շարժման գաղափարախոսությունն այն է, որ, չնայած երեխաները պարտավոր են դպրոց հաճախել, սակայն եղանակի վատթարացման դեպքում գիտելիք ստանալն անիմաստ է դառնում. «Ինչու՞ սովորել առանց ապագայի, որը հնարավոր է՝ չլինի: Ինչու՞ կրթված մարդ դառնալու համար շատ ջանք գործադրել, եթե մեր կառավարությունները կրթվածներին չեն լսում»։

2019 թվականի մարտի 15-ին ամբողջ աշխարհում աշակերտները եղանակի համար դասադուլներ են արել. բոլոր աշխարհամասերի 123 երկրներում պլանավորվել են 2 000 գործողություններ՝ ներառյալ Անտարկտիդայում[30]: Ռուսաստանում գործողությունները նախատեսված են եղել Մոսկվայում, Նովոսիբիրսկում, Կիրովում, Յարոսլավում, Իժևսկում [31]:

Մարտի 15-ի գործողությանն ընդառաջ Դյուսելդորֆ քաղաքից նկարիչ Ժակ Տիլին շարժմանն է նվիրել պապիե-մաշեից պատրաստված Գրետայի տիկնիկը: Քանդակն իրենից ներկայացնում է մռայլված Գրետային, որն օդում բռնել է երկու անձի՝ կնոջ և տղամարդու ականջներից, հետևյալ գրւթյամբ. «Սերնդեսերունդ»: Տիկնիկի վրա գրված է. «Վերջապես ինչ-որ բան արեք եղանակային աղետի դեմ»[32][33]:

Քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր գործունեության համար ակտիվորեն քննադատվում է շատ մարդկանց կողմից: Նրա ելույթները կտրուկ են և զգացմունքային (չհաշված բովանդակությունը), այսպես, հայտնել է, որ ցանկանում է, որպեսզի մարդիկ խուճապահար լինեն «եղանակային ճգնաժամի» պատճառով: 2019 թվականին սկանդալային դեպք է տեղի ունեցել. կանաչների մեկ այլ խմբի կողմից՝ առանց Գրետային և ընտանիքին իրազեկելու, օգտագործել են Գրետայի պատկերը:

Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր, իրավաբան Դրիո Գոդեֆրիդին քննադատել է Գրետայի մտահղացումը՝ հանդիպել նավթային ընկերությունների ներկայացուցիչների հետ, և նրանց մեղադրել մարդկության դեմ կատարող հանցագործությունների համար[34]:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մայրը օպերային երգչուհի Մալենա Էրնմանն է, հայրը՝ դերասան Սվանտե Թունբերգը, որն աղջկա ազդեցությամբ բուսակեր է դարձել: Գրետան ունի նաև քույր՝ Բիատան:

Ընտանիքն ակտիվորեն օգտագործում է Գրետայի հայտնիությունը (համատեղ գրել են իրենց կյանքի մասին գիրք և այլն), Գրետան տառապում է Ասպերգերի համախտանիշով:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Lobbe A. À 15 ans, elle remet les dirigeants mondiaux à leur place! (фр.) — 2018.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Munzinger Archiv (գերմ.) — 1913.
  3. 3,0 3,1 Большая датская энциклопедия (դան.)
  4. 4,0 4,1 4,2 Lobbe A. À 15 ans, elle remet les dirigeants mondiaux à leur place! — 2018.
  5. https://www.zdf.de/nachrichten/heute/interview-ingmar-rentzhog-glaube-dass-greta-deutlich-mehr-kritik-bekommt-100.html
  6. 6,0 6,1 Greta Thunberg
  7. 7,0 7,1 7,2 Gretas hälsa blev starten för Ernmans klimatkamp (швед.)Stockholm: Schibsted, 1884. — ed. size: 185600 — ISSN 1101-2412
  8. 8,0 8,1 8,2 Dagens Nyheter (швед.) / P. Wolodarski, G. Herlitz, T. LarssonBonnierkoncernen, 1864. — ISSN 1101-2447
  9. Sonderpreis für Klimaaktivistin Greta Thunberg
  10. Greta Thunberg vil bruke prispenger til søksmål mot NorgeAftenposten.
  11. Greta Thunberg hedres med miljøprisNorwegian Broadcasting Corporation.
  12. Heidi schweigt – Greta bekommt den nächsten Preis
  13. Climate activists Greta Thunberg and the Fridays for Future movement honoured with top Amnesty International awardAmnesty International.
  14. Honorary FellowshipRoyal Scottish Geographical Society.
  15. 15,0 15,1 Greta wins prestigious Scottish award // The Herald — 2019. — ISSN 0965-9439
  16. Greta Thunberg wird Dr. h.c.Deutschlandfunk Nova.
  17. BBC 100 Women 2019: Who is on the list this year? // BBC News Online — 2019.
  18. Greta Thunberg is Time's 2019 Person of the YearCBS News, 2019.
  19. (unspecified title)doi:10.1038/D41586-019-03749-0
  20. Yle (Финляндия): 16-летняя шведская активистка по борьбе с изменением климата участвовала в крупных саммитах, но не видит перемен // Yle (Финляндия), перевод ИноСМИ 03.03.2019
  21. «Шведская школьница Грета Тунберг номинирована на Нобелевскую премию мира»։ www.spletnik.ru։ Վերցված է 2019-03-19 
  22. ru.euronews.com https://ru.euronews.com/2019/03/14/ru-nobel-prize-greta-thunberg-nominated։ Վերցված է 2019-03-19 
  23. Welle (www.dw.com) Deutsche։ «Шведская экоактивистка Грета Тунберг выдвинута на Нобелевскую премию мира | DW | 14.03.2019»։ DW.COM (ru-RU)։ Վերցված է 2019-03-19 
  24. Greta Thunberg om nomineringen till Nobels fredspris // Aftonbladet, 13.3.2019
  25. 16-летная шведская школьница Грета Тунберг выдвинута на Нобелевскую Премию мира // Эхо Москвы, 14.03.2019
  26. Речь Греты Тунберг Генеральному секретарю ООН Антониу Гутерреш // Medium.com, 21.12.2018
  27. 16-летняя девочка из Швеции выступила с научным докладом на Всемирном экономическом форуме в Давосе // Комсомольская правда, 28.01.2019
  28. 'Our house is on fire': Greta Thunberg, 16, urges leaders to act on climate // The Guardian, 25.01.2019
  29. Masha Gessen. The Fifteen-Year-Old Climate Activist Who Is Demanding a New Kind of Politics // The New Yorker, 2 October 2018
  30. 123 countries now involved in the climate strike // CNN, 15.03.2019
  31. Школьники устроили всемирную забастовку против изменений климата // Радио Свобода, 15.03.2019
  32. Tilly verschenkt Karnevalswagen an "Fridays for Future" // WDR, 15.03.2019
  33. „Fridays for Future“ mit Rosenmontagswagen // Aachener-nachrichten.de, 15.03.2019
  34. https://www.eurotopics.net/ru/211145/протест-греты-тунберг-не-всё-так-просто

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]