Թալիբանի հարձակում (2021)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search


Թալիբանի հարձակում
Afghan government forces in Jowzjan Province during 2021 Taliban offensive.png
'
Թվական 2021
Հակառակորդներ
Հրամանատարներ

Թալիբանի հարձակումը (2021), Աֆղանստանի կառավարական ուժերի դեմ ակտիվ հարձակողական գործողություն, որն սկսվել է «Թալիբան» ահաբեկչական կազմակերպության զինյալների կողմից 2021 թվականի մայիսի 1-ին, կապված երկրից ամերիկյան զորքերի վերջնական հեռանալու մասին հայտարարության հետ[1]։ Օգոստոսի 14-ին թալիբները վերահսկողության տակ են վերցրել երկրի ամբողջ տարածքի 90 տոկոսը, իսկ 2021 թվականի օգոստոսի 15-ին գրավել են մայրաքաղաքը, Քաբուլը և գրավել երկրի իշխանությունը։ Աֆղանստանի նախագահ Աշրաֆ Հանին փախել է երկրից[2]։

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այն պատճառով, որ քաղաքացիական պատերազմի տարիներին թալիբները դիմակայում էին «Հյուսիսային դաշինքին», աֆղան մոջահեդները մեծ ուժեր են կենտրոնացրել հենց երկրի հյուսիսային նահանգներում[3]։

1990-ականներին Թալիբանի օրոք կյանքը հանգեցրեց կանանց դաժան ճնշմանը. նրանք ամենուրեք պարտավոր էին կրել բուրկաներ, 10-ից բարձր տարիքի աղջիկներին արգելում էին սովորել, իսկ այն կանանց, ովքեր կանոնները խախտել էին հրապարակայնորեն պատժել, իսկ երբեմն էլ մահապատժի ենթարկել[4]։

Հարձակման ընթացք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մայիս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մայիսի սկզբին թալիբները 15 շրջան են գրավել Վարդակի նահանգում[5][6][7][8]։ Զոհվել Է Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետության զինված ուժերի 405 ծառայող և 260 քաղաքացիական ծառայող[9]։

Հունիս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունիսի կեսերին թալիբները գրավեցին ևս 69 շրջան Կունդուզ և Բագլան նահանգներում[5][10][11][12][13]։ Խոշոր քաղաքը Մազարի Շարիֆը շրջապատված էր[14]։ Թալիբները էմիրության սպիտակ դրոշներ են բարձրացրել Տաջիկստանի հետ սահմանի երկայնքով բոլոր պաշտոններում։ Ավելի քան 1,5 հազար աֆղանցի սահմանապահներ փրկվել են հաշվեհարդարից՝ թաքնվելով Տաջիկստանի տարածքում[15]։

Հունիսի վերջին թալիբները մարտական գործողություններ էին սկսել Քաբուլի մոտ գտնվող Փարվան նահանգում[16][17]։

Հուլիս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուլիսի 2-ին ՆԱՏՕ-ի վերջին զինվորները լքել են Բաղրամի ավիաբազան[18]։

Հուլիսի 4-ին թալիբներն իրենց դրոշները բարձրացրել են Պակիստանի հետ սահմանին։

Հուլիսի 12-ի երեկոյան թալիբներն ամրապնդվել են ևս 55 շրջաններում (դրանով իսկ իրենց իշխանություններին ենթարկելով Աֆղանստանի տարածքի շուրջ 85 տոկոսը)[19]։ Երկրի պաշտոնական իշխանություններն, իրենց հերթին, պնդում էին, որ վերադարձրել են վերահսկողությունը բոլոր այն քաղաքների նկատմամբ, որոնց վրա նախկինում հարձակվել Էին «Թալիբան»-ի ջոկատները[20][21]։

Հուլիսի 24-ին Աֆղանստանի կառավարությունը որոշել է պարետային ժամ սահմանել հանրապետության տարածքում։ «Պարետային ժամ է սահմանվել 31 նահանգում, որպեսզի կանխվի թալիբների տեղաշարժը։ Սահմանափակումները գործելու են ժամը 22:00-ից մինչև 4:00-ն», հայտնել է Ներքին գործերի նախարարության ներկայացուցիչը։ Նրա խոսքով՝ Քաբուլի, Նանգարհարի և Փանջշերի տարածաշրջաններն առայժմ ազատված են այդ սահմանափակումներից[22]։

Հուլիսի 25-ին ԱՄՆ-ի զինված ուժերի կենտրոնական հրամանատարության ղեկավար, ամերիկացի գեներալ Քենեթ Մաքքենզին, այցով գտնվելով Քաբուլում, հայտարարել է, որ եթե թալիբները շարունակեն իրենց հարձակումը, ԱՄՆ-ն անպայման կվերականգնի դրանց օդային հարվածները[23]։

Հուլիսի 28-ին Պակիստանի վարչապետ Իմրան Խանը կասկած է հայտնել աֆղանական հարցը ռազմական ճանապարհով լուծելու հնարավորության հարցում՝ մատնանշելով փուշտունյան սեփական ցեղերը, որոնց կհետաձգի այդ հակամարտությունը[24]։ Իր հերթին, պակիստանցի թալիբները հայտարարել են Իսլամաբադին ենթակա բանակից ցեղային տարածքներն ամբողջությամբ մաքրելու ցանկության մասին[25][26]։

Օգոստոս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օգոստոսի սկզբին աֆղանցի թալիբները 417-ից գրեթե 200 շրջանային կենտրոն են պահել։ Ընդ որում, երկրի մյուս շրջաններում նույնպես նշվում է նրանց մշտական ներկայությունը[27]։ Հարավային նահանգներն արդեն զրկվել են չորս հեռուստաալիքներից և մի քանի ռադիոկայաններից ժամանակակից ենթակառուցվածքների վրա զինյալների մշտական հարձակումների պատճառով[28]։ Այդ կապակցությամբ խաղաղ բնակիչները գնալով ավելի հաճախ են ձգտում փախչել Աֆղանստանի սահմաններից դուրս քաղաքացիական պատերազմի սարսափներից[29][30]։

Քաբուլի «Կանաչ գոտի» կենտրոնում

Գյուղական տարածքների վերահսկողությունից չբավարարվելով՝ թալիբները ձեռնամուխ են եղել խոշոր քաղաքների պաշարմանը[31]։ Նրանց առաջնորդները սպառնացել են մոտ ժամանակներս վերջ տալ Աֆղանստանի նախագահ Աշրաֆ Հանիին՝ հայտարարելով, որ իր ժամանակը սպառվել է[32]։ Ի պատասխան՝ մեղադրանքներ հնչեցին չափից դուրս դաժանության համար. թալիբները փնտրում և հետապնդում էին նախկին և ներկա կառավարական պաշտոնյաներին և սպանում մարդկանց, որոնք չէին մասնակցում մարտական գործողություններին[33][34][35]։ Այսպես, օրինակ, Քաբուլի բանուկ փողոցներում ուրբաթօրյա աղոթքից հետո իր ավտոմեքենայում գնդակահարվել Է կառավարական տեղեկատվական կենտրոնի տնօրեն, լրագրող Դավա Խան Մինապալը[36][37][38]։

Օգոստոսի 3-ի երեկոյան թալիբների ջոկատը շահիդ-մոբիլներով ներթափանցել է Քաբուլի Կանաչ գոտի և հարձակվել Աֆղանստանի պաշտպանության նախարար Բիսմիլ Խանի նստավայրի վրա։ Բոլոր հարձակվողները ոչնչացվել են, նախարարի երկու թիկնապահները վիրավորվել են։ Ահաբեկչությունից տուժել են հիմնականում հասարակ անցորդները[39]։

Օգոստոսի 6-ին թալիբների հարձակման տակ ընկել են առաջին զգալի քաղաքները՝ Շիբարգանը (Մարշալ Աբդուլ Ռաշիդ Դութուման)[40][41] և Զարանջը (քաղաք իրանական սահմանին)[42][43]։ Մի քանի ժամվա ընթացքում նվաճումների ցանկին ավելացել են Կունդուզը, Սարի-փամփուշտը և Թալուկանը[44][45]։

Բ-52 ինքնաթիռը Աֆղանստանի երկնքում է

Օգոստոսի 7-ին արևմտյան երկրներն իրենց քաղաքացիներին կոչ են արել անհապաղ լքել Աֆղանստանը՝ կապված վտանգավոր իրադրության հետ[46][47]։

Օգոստոսի 7-ին Աֆղանստանի գծով ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ներկայացուցիչ Դեբորա Լայոնսը նախազգուշացրել է, որ ի«րադարձությունների հետագա զարգացումը կարող է երկիրը ներքաշել աղետի վիճակի մեջ»[48]։

Օգոստոսի 8-ին Ջոզեֆ Բայդենի ամերիկյան վարչակազմը հայտարարել Էր Աֆղանստանում ամերիկյան արշավն ավարտելու մտադրության մասին, չնայած Թալիբանի հարձակմանը[49]։

Օգոստոսի 8-ին ԱՄՆ-ի ավիացիան, գործելով Պարսից ծոցի բազաներից, հարված է հասցրել «Թալիբան»-ի ուժերին[50][51][52]։ Ռազմական գործողություններին մասնակցում են նաև նավերի ԱՄՆ Ռազմածովային ուժերի 5-րդ նավատորմի, այդ թվում՝ «Ռոնալդ Ռեյգան» ավիակիրը[53]։ Շատ հաճախ ավերված են եղել հասարակական շենքերը, ի հայտ են եկել զոհեր նաև խաղաղ բնակչության շրջանում[54]։

Օգոստոսի 11-ին ԱՄՆ-ի Ջոզեֆ Բայդենի վարչակազմը հայտարարել էր աֆղանական ուժերին աջակցելու մտադրության մասին մինչև օգոստոսի 31-ը[55]։

Իրանի Իսլամական Հանրապետության ձայնը ընկերությունը օգոստոսի 14-ին հայտարարել է այն մասին, որ թալիբները զբաղեցրել են պետության տարածքի 90 տոկոսը[56]։

Քաբուլի գրավումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օգոստոսի 15-ին հայտնի է դարձել, որ թալիբները վերահսկողության տակ են վերցրել Աֆղանստանի բոլոր սահմանային անցակետերը[57]։ Նույն օրը Թալիբան շարժման զինյալները հարձակում են սկսել Քաբուլի վրա[58]։ Al Arabia-ի տեղեկություններով՝ Քաբուլի հարավում և հյուսիսում աֆղանական բանակի և թալիբների միջև բախումներ են ընթանում։ Աֆղանստանի նախագահի աշխատակազմից հայտնել են, որ մայրաքաղաքում իրավիճակը վերահսկողության տակ է, թեև քաղաքում կրակոցներ են լսվում[59]։ Al Arabiya և Ալ-Ջազիրա հեռուստաալիքների տեղեկատվության համաձայն՝ Աֆղանստանի ՆԳՆ-ն հայտարարել է մայրաքաղաքն առանց մարտի հանձնելու և նույն օրը թալիբներին իշխանությունը փոխանցելու պատրաստակամության մասին[60]։ Al Arabiya հեռուստաալիքի տվյալներով՝ Աֆղանստանի նախագահ Աշրաֆ Հանին թալիբների հետ բանակցություններ է վարում նախագահական պալատում  կարող է օգոստոսի 15-ին պաշտոնաթող լինել[61]։ Պետության մայրաքաղաքում փակվել են բոլոր պետական հաստատությունները, ուսումնական հաստատությունները և խանութները[62]։ Խմբավորման առաջնորդները մտադիր են քաղաքը վերցնել առանց մարտերի և արգելել իրենց զինվորներին ներխուժել քաղաքի տարածք, քանի դեռ բանակցություններ են ընթանում մայրաքաղաքը «Թալիբանին» խաղաղ փոխանցելու շուրջ[63]։ Օրվա ժամին Թալիբանը հայտարարել է, որ կազմակերպությունն ամբողջությամբ վերահսկում է պետության ամբողջ տարածքը, իսկ Քաբուլում մարտեր չեն ընթանում[64]։ Ավելի ուշ հայտնի է դարձել, որ Թալիբանն ամբողջությամբ շրջապատել է մայրաքաղաքը և պատրաստվում է մտնել քաղաքային օդանավակայան[65]։ Բնակիչները մայրաքաղաքից զանգվածաբար փախչում են իրենց ավտոմեքենաներով[66]։

Ապստամբների և կառավարական զորքերի միջև մարտերն ընթանում են Քաբուլի ծայրամասերում, դրա կենտրոնական մասը և նախագահական պալատը հսկում են ամերիկյան զորքերը[67]։ Պալատ է ժամանել թալիբների պատվիրակությունը՝ իշխանության խաղաղ փոխանցման շուրջ բանակցությունների համար[68][69]։ Աշրաֆ Հանի անունով իշխանության փոխանցման պայմանները հայտնել են ՌԻԱ Նովոստին։ Հանին պնդում է, որ երկրում ընտրություններ անցկացվեն, խաղաղության մասին համաձայնագիր կնքվի և թալիբները ներկայացնեն իր պաշտոնը փոխարինողին[70]։

Աֆղանստանի անցումային կառավարության ղեկավար է դարձել Աֆղանստանի Նախկին գործերի նախարար և Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն նախկին դեսպան Ալի Ահմադ Ջալալը[71]

Աֆղանստանի նախագահ Աշրաֆ Հանին լքել է երկիրը։ Դա հաստատում են կառավարության մի քանի տարբեր աղբյուրներ։ Աբդուլլահ Աբդուլլան, որը խաղաղ բանակցություններ է վարում կառավարության կողմից, նույնպես հաստատել է դա։ Նրա հրապարակած տեսանյութում նա Հանիին նախկին նախագահ է անվանում։ Բացի այդ, Reuters գործակալությունը հաղորդել Է, որ նախագահը փախել է հարևան Տաջիկստան[72]։

Ըստ Associated Press-ի, թալիբները մտադիր են հռչակել Աֆղանստան Իսլամական Էմիրության ստեղծումը (փաստացի վերածնունդը 20 տարի անց)[73]։

Հյուպատոսությունների աշխատակիցների և քաղաքացիների տարհանում

Թալիբները խոստացել են թույլ տալ օտարերկրացիներին, որոնք հայտնվել են երկրի մայրաքաղաքում այն գրավելու պահին, անարգել լքել քաղաքը[64]։ Պակիստանի դեսպանը հայտարարել է աֆղան լրագրողների և նրանց ընտանիքների համար երկիր այցագրերի ձևակերպման գործընթացը հեշտացնելու պատրաստակամության մասին[74]։ Բարձր կարգի մի քանի պաշտոնյաներ, այդ թվում՝ Աֆղանստանի նախագահի խորհրդականը, լքել են երկիրը։ Պետական ծառայողների նշանակման վայրն անհայտ է[75]։ Մինչև օգոստոսի 16-ը Գերմանիայի կառավարությունը մտադիր է Քաբուլից տարհանել իր բոլոր քաղաքացիներին, ինչպես նաև գերմանացիների հետ աշխատող աֆղանցիներին[76]։ ԱՄՆ-ն մտադիր է մինչև օգոստոսի 17-ը Քաբուլից ամբողջությամբ տարհանել ամերիկյան հյուպատոսության աշխատակիցներին[77]։

16 Օգոստոս։ ԶԼՄ-ների տեղեկություններով՝ Քաբուլի օդանավակայանը մնում Է Աֆղանստանի մայրաքաղաքի միակ օբյեկտը, որը վերահսկում են ամերիկյան բանակն ու նրա դաշնակիցները։ Օդանավակայանում տարհանում են օտարերկրացիներին, ինչպես նաև աֆղանցիներին, որոնք ցանկանում են հեռանալ երկրից։ ԱՄՆ-ն դեսպանատան ամբողջ կազմը տեղափոխել է օդանավակայան։

17 Օգոստոս։ Աֆղանստանում Ռուսաստանի դեսպան Դմիտրի Ժիրնովը հայտնել է, որ Քաբուլում հանդիպում է ունեցել «Թալիբան» շարժման ներկայացուցիչների հետ։ Դրանք քաղաքում թալիբների ավագ օղակի ներկայացուցիչներ էին։ Հանդիպումը դրական և կառուցողական է անցել։ Թալիբանի ներկայացուցիչներն ասել են, որ «Թալիբան» շարժումն ունի Ռուսաստանի նկատմամբ ամենաբարեկեցիկ, ամենալավ մոտեցումը։ Նրանք մեզ հաստատել են դեսպանատան անվտանգության երաշխիքները,  ասել է դեսպանը «Ռոսիա 24» հեռուստաալիքի եթերում[78]։

Քաբուլի անկումից հետո դիմադրության շարունակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2021 թվականի օգոստոսի 17-ին երկրում մնացած Աֆղանստանի փոխնախագահ Ամրուլա Սալեհն իրեն հայտարարել է պետության գործող ղեկավար և երկրի բնակչությանը կոչ է արել միանալ «Թալիբանի» դիմադրությանը[79]։ Հյուսիսային դաշինքի նախկին առաջնորդ Ահմադ Շահ Մասուդի որդին՝ Ահմադ Մասուդ կրտսերը, սկսել է կառավարական ուժերի մնացորդները հավաքել Փանջշերի հյուսիսային նահանգում՝ թալիբներին դիմադրություն կազմակերպելու նպատակով[80]։ Դիմադրությունը խլել է Փարվան նահանգի Չարենցի շրջանը՝ կտրելով Քաբուլ-Մազարի-Շարիֆ ճանապարհը[81][82]։

Օգոստոսի 18-ին Նանգարհար նահանգի Ջելալաբադում ցույցը գնդակոծվել է «Թալիբանի» կողմից, 2-ը՝ սպանվել, 8-ը ՝ վիրավորվել[83]։

Միջազգային արձագանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • {{{2}}} Արգենտինա Արտաքին գործերի նախարարությունը կոչ է արել բոլոր կողմերին կարգուկանոն հաստատել և երկխոսություն սկսել, միևնույն ժամանակ, նա Թալիբանին կոչ է արել հարգել մարդու իրավունքները։ ԱԳՆ-ն նաև թալիբներին կոչ է արել թույլ տալ նրանց, ովքեր ցանկանում են լքել Աֆղանստանը, դա անել և թույլ տալ հումանիտար օգնությանը հասնել մինչև բնակչություն[84]։
  • {{{2}}} Բրազիլիա Բրազիլիայի արտաքին գործերի նախարարությունը մտահոգություն է հայտնել ոչ միայն Աֆղանստանում, այլև ամբողջ Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանում աճող անկայունության կապակցությամբ։ Երկիրը կոչ է արել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի օպերատիվ միջամտությանը՝ լիակատար աջակցություն հայտնելով Աֆղանստանի աջակցության Միավորված ազգերի կազմակերպության առաքելությանը[85]։
  • Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա կհամագործակցի Թալիբան շարժման ներկայացուցիչների հետ, եթե նրանք ընդգրկվեն Աֆղանստանի կառավարության կազմում։ Համապատասխան հայտարարությունը հուլիսի 13-ին Daily Telegraph թերթին տված հարցազրույցում արել է Միացյալ Թագավորության պաշտպանության նախարար Բեն Ուոլեսը[86]։
  • {{{2}}} Գերմանիա Արտաքին գործերի նախարար Հեիկո Մաասը հայտարարել Է, որ Գերմանիան կդադարեցնի ֆինանսական օգնությունը, եթե թալիբները Շարիաթի օրենքներ մտցնեն, եթե նրանք իշխանության գան երկրում[87]։
  • {{{2}}} Դանիա Արտաքին գործերի նախարար Յեպպե Կոֆոդն ասել է, որ Դանիան կորոշի ժամանակավորապես փակել Քաբուլում իր դեսպանատունը որովհետև Քաբուլում իրավիճակը լուրջ է, և լրացուցիչ ջանքեր կգործադրի նրանց համար, ովքեր Դանիայի հետ կողք կողքի կանգնած են եղել[88]։
  • Flag of Europe.svg Եվրոպական Միություն որոշվեց «Թալիբանի» ռեժիմն օրինական չճանաչել, իսկ իշխանության ռազմական զավթման դեպքում Աֆղանստանին միջազգային մեկուսացում է սպառնում[89]։
  • {{{2}}} Հնդկաստան պատրաստ եմ օգնել հակամարտության բոլոր շահագրգիռ կողմերին խաղաղ խորհրդակցություններում[90]։
  • Flag of Indonesia.svg Ինդոնեզիա Արտգործնախարարությունը Ինդոնեզիայի բոլոր քաղաքացիներին կոչ է արել լքել Աֆղանստանը[91]։ Ինդոնեզիայի խորհրդարանի հանձնաժողովը նաև կոչ է արել կառավարությանը ակտիվ լինել հակամարտության երկու կողմերի միջնորդությամբ, որպես մահմեդական[92]։ մեծամասնության հետ ազգ
  • {{{2}}} Իրան «Թալիբան»ը միջազգային ահաբեկչական կազմակերպությունների ցուցակից հանելուն կողմ է արտահայտվել[93]։
  • {{{2}}} Ղազախստան Ղազախստանի ներկայացուցիչները մասնակցել են Ռուսաստանի և Չինաստանի իշխանությունների հետ համագործակցության Շանհայի կազմակերպության գագաթնաժողովին՝ քննարկելու աֆղանցի փախստականների հնարավոր ներհոսքը[94]։
  • Կանադա Կանադա Կանադայի իշխանությունները որոշել են կասեցնել Քաբուլում դեսպանատան աշխատանքը[95]։
  • {{{2}}} Չինաստան պատրաստ է պաշտոնապես ճանաչել «Թալիբանի» կառավարությունը, եթե նրանք կարողանան իրենց վերահսկողության տակ վերցնել Քաբուլը[96]։
  • Flag of New Zealand.svg Նոր Զելանդիա Նոր Զելանդիայի վարչապետ Ջասինդա Արդերն

Ջասինդա Արդերնը և Նոր Զելանդիայի պաշտպանության ուժերի ղեկավար Մարշալ Քևին Շորթը հայտարարել են, որ Նոր Զելանդիան 40 զինծառայող կուղարկի 53 նորզելանդացիների և 37 աֆղանցիների տարհանման համար, որոնք աշխատել են Նոր Զելանդիայի զինված ուժերում՝ իրենց միջուկային ընտանիքների հետ միասին[97]։

  • ՄԱԿ ՄԱԿ Նիստի ավարտից հետո Անվտանգության խորհուրդը հանդես է եկել Աֆղանստանում Իսլամական էմիրության վերականգնման դեմ հայտարարությամբ[98]։
  • Flag of Pakistan.svg Պակիստան նա սպասողական դիրք է զբաղեցրել՝ հայտարարելով, որ անհնար է երկրում խաղաղություն երաշխավորել առանց բոլոր կողմերի ներքին երկխոսության[99]։
  • Flag of Russia.svg Ռուսաստան որոշել է հենվել Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպություն շրջանակներում զսպման գործիքների վրա[100][101]։
  • {{{2}}} Տաջիկստան ոստիկանության մամուլի ծառայությունից հայտնում են, 20 հազար ռեզերվիստներ զորահավաք են իրականացրել և ուղարկել աֆղանական սահման[102]։
  • {{{2}}} Թուրքմենստան սեփական զինված ուժերը բերել են մարտական բարձր պատրաստվածության վիճակի[103]։
  • {{{2}}} Թուրքիա նա զինծառայողների իր խմբավորումը կենտրոնացրել է Քաբուլի միջազգային օդանավակայանի շուրջ՝ լրացնելով ուժերի վակուումը ԱՄՆ զորքերի հեռանալուց հետո[104].
  • ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ արդարացնում է Աֆղանստանից զորքերի դուրսբերումը՝ ընդգծելով, որ «ամերիկացիների արդեն շատ սերունդներ են կռվում իրենց այդ օտար պատերազմում»[105][106]։ Ընդ որում՝ Աֆղանստանից գաղթականները, ինչպես նաև շատ հայտնի քաղաքական գործիչներ և պաշտոնաթող գեներալներ նախագահ Բայդենին մեղադրում են զորքերի շուտափույթ դուրսբերման մեջ[107]։
  • {{{2}}} Ուզբեկստան մտահոգություն է հայտնում սահմանակից պետությունների տարածքից փախստականների հնարավոր հոսքի կապակցությամբ[108]։
  • Flag of the Vatican City.svg Վատիկան մտահոգություն է հայտնել Աֆղանստանում տիրող իրավիճակի կապակցությամբ։ Հռոմի պապը Սուրբ Պետրոսի հրապարակում հակամարտող կողմերի միջև խաղաղ երկխոսության կոչ է արել[109]։
  • [[Շանհայի համագործակցության կազմակերպություն]] հուլիսի 14-ին Դուշանբեի արտահերթ գագաթնաժողովում որոշել են թալիբներին ժամանակ տրամադրել, որպեսզի նրանք ապացուցեն, որ նրանք այլևս վտանգավոր չեն Աֆղանստանի հարևանների համար[110]։
  • {{{2}}} Ֆրանսիա որոշել է երկրի դեսպանատունը տեղափոխել Քաբուլի օդանավակայան[111]։

Խաղաղ բանակցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հուլիսի 15-ին թալիբների առաջնորդները Քաբուլի հետ մինչև երեք ամիս ժամկետով զինադադար կնքելու ցանկություն են հայտնել Աֆղանստանի բանտերում գտնվող 7 հազար մոջահեդների դիմաց[112]։
  • Կատարի էմիրության մայրաքաղաք Դոհայում կազմակերպված բանակցությունների առաջին փուլից հետո Աֆղանստանի կառավարության և Թալիբան շարժման պատվիրակություններն այդպես էլ համաձայնության չեն եկել մուսուլմանական Իդ ալ Ադհա տոնի (Կուրբան Բայրամ) ժամանակ կրակի կարճատև դադարեցման շուրջ[113]։
  • Բանակցությունների երկրորդ փուլը նախատեսվում էր անցկացնել հուլիսի 25-ին Պակիստանի մայրաքաղաք Իսլամաբադ քաղաքում[114]։ Սակայն Աֆղանստանի դեսպանի դստեր առևանգման միջադեպից հետո երկու երկրների դիվանագիտական շփումները ժամանակավորապես դադարեցվել են[115]։
  • Աֆղանստանում խաղաղության շուրջ եռօրյա բանակցությունների նոր փուլը մեկնարկել է օգոստոսի 10-ին Կատարում։ Բացի թալիբներից և Աֆղանստանի Հանրապետության կառավարության ներկայացուցիչներից, քննարկումներին մասնակցում են ՄԱԿ-ի, Եվրոպական Միության, Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Պակիստանի, Ուզբեկստանի և ՉԺՀ-ի դիվանագետները։ Հանդիպման ընթացքում ռուսական կողմը գլխավորում Է Աֆղանստանի հարցով Ռուսաստանի նախագահի հատուկ ներկայացուցիչ Զամիր Կաբուլովը, ամերիկացին՝ ԱՄՆ հատուկ ներկայացուցիչ Զալմայ Հալիլզադը[116][117]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. De Luce Dan, Yusufzai Mushtaq, Smith Saphora (25 June 2021)։ «Even the Taliban are surprised at how fast they're advancing in Afghanistan»։ NBC News։ Վերցված է 8 July 2021 
  2. В посольстве РФ сообщили о побеге Гани из президентского дворца
  3. «A Quarter of Afghanistan's Districts Fall to the Taleban amid Calls for a 'Second Resistance'»։ Afghanistan Analysts Network։ 2021-07-01։ Վերցված է 2021-07-10 
  4. Паника и отчаяние в Афганистане: люди бегут от наступающих отрядов «Талибана», BBC, 16.08.2021
  5. 5,0 5,1 Roggio Bill (29 June 2021)։ «Taliban doubles number of controlled Afghan districts since May 1»։ FDD's Long War Journal։ Վերցված է 9 July 2021 
  6. «Taliban seize key district outside Afghan capital»։ France24։ 12 May 2021։ Վերցված է 9 July 2021 
  7. Roggio Bill (3 June 2021)։ «UN report on Taliban controlled and contested districts tracks with LWJ data»։ FDD's Long War Journal։ Վերցված է 9 July 2021 
  8. «Taliban capture more districts, surround Kabul»։ Global Village Space։ 22 May 2021։ Վերցված է 9 July 2021 
  9. «Some 1,500 Afghan soldiers crossed into Tajikistan over past 2 weeks - Tajik rep to CSTO»։ Interfax։ 7 July 2021։ Վերցված է 9 July 2021 
  10. Gibbons-Neff Thomas, Rahim Najim (8 July 2021)։ «Taliban Enter Key Cities in Afghanistan's North After Swift Offensive»։ The New York Times։ Վերցված է 9 July 2021 
  11. «Baghlan: PD2 of Pul-e-Khumri Held by Taliban, City Under Siege»։ Tolo News։ 24 June 2021։ Վերցված է 9 July 2021 
  12. Robertson Nic (24 June 2021)։ «Afghanistan is disintegrating fast as Biden's troop withdrawal continues»։ CNN։ Վերցված է 9 July 2021 
  13. «Taliban capture Afghanistan's main Tajikistan border crossing»։ France 24։ 22 June 2021 
  14. «Taliban captures Afghanistan's main Tajikistan border crossing»։ Al Jazeera English։ 22 June 2021։ Վերցված է 9 July 2021 
  15. Najafizada Eltaf (22 June 2021)։ «Taliban Besiege Key Afghan City With U.S. Troops Set to Exit»։ Bloomberg։ Վերցված է 9 July 2021 
  16. «Parwan's Shinwari district overrun by Taliban» 
  17. «Taliban forces rapidly gaining ground in Afghanistan as U.S. leaves»։ NBC News (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-06-27 
  18. «Germany, Italy Complete Troop Exit From Afghanistan»։ Voice of America։ 2 July 2021 
  19. Roggie Bill (5 July 2021)։ «Afghanistan at risk of collapse as Taliban storms the north»։ FDD's Long War Journal։ Վերցված է 8 July 2021 
  20. «Taliban says it controls '85 percent' of Afghan territory, made no ceasefire promise to US»։ France24։ 9 July 2021։ Վերցված է 9 July 2021 
  21. Nossiter Adam (9 July 2021)։ «Taliban Enter Kandahar City and Seize Border Posts»։ The New York Times։ Վերցված է 10 July 2021 
  22. Афганистан решил использовать комендантский час Новости на RTVI, 27 июля 2021 года
  23. США продолжат бомбить Афганистан в случае новых наступлений талибов «Российская газета», 25 июля 2021 года
  24. Премьер Пакистана: США испортили ситуацию в Афганистане «Российская газета», 28 июля 2021 года
  25. Пакистанские талибы заявили о подготовке к войне против пакистанских военных и разведки Interfax, 28 июля 2021 года
  26. В Пакистане есть силы, которые хотят повторить опыт талибов ТАСС, 29 июля 2021 года
  27. Четыре телеканала прекратили работу в Афганистане из-за наступления боевиков РосБалт, 3 августа 2021 года
  28. Москва готова к сценарию полного захвата талибами власти в Афганистане // Interfax, 29 июля 2021 года
  29. Президент Афганистана связал ухудшение ситуации в стране с выводом сил США ТАСС, 2 августа 2021 года
  30. Руководство Афганистана обвиняет США в том, что они оставили их один на один с талибами NEWS-FRONT, 3 августа 2021 года
  31. Последние новости из Афганистана // Русская служба Би-Би-Си
  32. Талибы пригрозили покончить с президентом Афганистана // Lenta.ru, 2 августа 2021
  33. Талибы заявили, что время президента Афганистана Гани истекло // РИА Новости, 2 августа 2021
  34. Президент Афганистана рассказал, в какую сторону изменился «Талибан» // РАДИО Sputnik, 2 августа 2021 года
  35. Ещё раз о наступлении талибов // Русская служба Би-Би-Си, 3 августа 2021
  36. «Taliban kills head of Afghanistan gov’t’s media department»։ Al Jazeera։ 6 August 2021։ Վերցված է 6 August 2021 
  37. Талибы расстреляли пресс-секретаря правительства Афганистана Рамблер-Ньюс, 6 августа 2021 года
  38. Дипломаты ответили на данные об убийстве возле посольства России в Кабуле // РБК, 6 августа 2021
  39. «Death toll in Taliban attack on Kabul rises to 13»։ 4 August 2021։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-08-04-ին։ Վերցված է 2021-08-04 
  40. «Taliban take first Afghan province capital»։ The West Australia։ AAP։ 6 August 2021։ Վերցված է 6 August 2021 
  41. Маршал Дустум выступил с заявлением kun.uz, 6 августа 2021 года
  42. Талибы сожгли дом маршала Дустума ТАСС, 6 августа 2021 года
  43. Талибы штурмуют города dw.com, 7 августа 2021 года
  44. Наступление талибов на севере Афганистана продолжается Русская служба Би-Би-Си, 8 августа 2021 года
  45. Талибан берёт под контроль Талукан ТАСС, 8 августа 2021
  46. Посольство США в Кабуле сделало ряд заявлений // РИА НОВОСТИ, 7 августа 2021
  47. МИД Великобритании призвал граждан немедленно покинуть Афганистан // Regnum, 7 августа 2021
  48. В ООН предупредили о катастрофических последствиях войны в Афганистане // REGNUM, 7 августа 2021 года
  49. New York Times: Планы Байдена в отношении Афганистана не изменились // ТАСС, 8 августа 2021 года
  50. США отправили бомбардировщики B-52 в Афганистан для борьбы с талибами // Взгляд
  51. Бомбардировщики B-52 США нанесли авиаудары по талибам в Афганистане // Lenta.ru, 7 авг
  52. Американские бомбардировщики ликвидировали более 200 талибов на севере Афганистана // RusNext
  53. «US sends bombers to halt Taliban advance»։ Arab News։ 7 August 2021։ Վերցված է 9 August 2021 
  54. Последствия американских авиаударов // ТАСС, 8 августа 2021
  55. Брифинг в Пентагоне // ТАСС, 12 августа 2021 года
  56. «СМИ: "Талибан" контролирует около 90% территории Афганистана»։ ТАСС։ Վերցված է 2021-08-15 
  57. «AP: талибы взяли под контроль все погранпереходы в Афганистане»։ РИА Новости։ 15 August 2021։ Վերցված է 15 August 2021 
  58. «Талибы начали наступление на Кабул»։ РИА Новости։ Վերցված է 15 August 2021 
  59. Власти Афганистана опровергли нападение талибов на Кабул // Известия, 15 августа 2021
  60. «Afghan president to abdicate after Taliban entered Kabul: Sources»։ Al Arabiya English (անգլերեն)։ 2021-08-15։ Վերցված է 2021-08-15 
  61. СМИ: президент Афганистана подаст в отставку и передаст власть талибам // Дождь, 15 августа 2021
  62. «СМИ: в Кабуле закрыты офисы, школы и магазины из-за угрозы наступления талибов»։ ТАСС։ 2021-08-15։ Վերցված է 2021-08-15 
  63. «Taliban Says It Will Not Enter Kabul by Force»։ TOLOnews (անգլերեն)։ 2021-08-15։ Վերցված է 2021-08-15 
  64. 64,0 64,1 «СМИ: талибы полностью окружили Кабул и входят в аэропорт»։ ТАСС։ 2021-08-15։ Վերցված է 2021-08-15 
  65. «"Талибан" объявил об установлении своего контроля на всей территории Афганистана»։ ТАСС։ 2021-08-15։ Վերցված է 2021-08-15 
  66. Елизавета Наумова (2021-08-15)։ «Жители Кабула массово покинули город после сообщений о захвате власти талибами»։ Lenta.ru։ Վերցված է 2021-08-15 
  67. «"Талибан" готовится взять под контроль Кабул. Что происходит в столице Афганистана»։ ТАСС։ 2021-08-15։ Վերցված է 2021-08-15 
  68. «Талибы прибыли в президентский дворец в Кабуле»։ Московский комсомолец (ռուսերեն)։ 2021-08-15։ Վերցված է 2021-08-15 
  69. Анастасия Лежепекова (2021-08-15)։ «СМИ: передача власти в Афганистане состоится 15 августа в президентском дворце»։ Газета.ru։ Վերցված է 2021-08-15 
  70. «Источник назвал условия отставки президента Афганистана»։ РИА Новости։ 2021-08-15։ Վերցված է 2021-08-15 
  71. Президент Афганистана в ближайшие часы сложит с себя полномочия, 15.08.2021
  72. «Taliban etenee syvemmälle Kabuliin, presidentti on poistunut maasta»։ Yle Uutiset (ֆիններեն)։ Վերցված է 2021-08-15 
  73. «AP: талибы намерены провозгласить о создании «Исламского Эмирата Афганистан»»։ RT на русском (ռուսերեն)։ Վերցված է 2021-08-15 
  74. «В Пакистане заявили о готовности предоставить убежище афганским журналистам с семьями»։ ТАСС։ 2021-08-15։ Վերցված է 2021-08-15 
  75. Екатерина Андреева (2021-08-15)։ «Советники президента Афганистана прибыли в аэропорт Кабула для вылета из страны»։ Lenta.ru։ Վերցված է 2021-08-15 
  76. «DPA: ФРГ начнет эвакуацию своих граждан из Кабула 16 августа»։ ТАСС։ 2021-08-15։ Վերցված է 2021-08-15 
  77. «СМИ: США намерены эвакуировать персонал посольства в Кабуле до вторника»։ ТАСС։ Վերցված է 2021-08-15 
  78. Посол России в Афганистане рассказал о результатах встречи с талибами. РИА «Новости»
  79. «Вице-президент Афганистана объявил себя действующим главой государства. Он призвал к сопротивлению талибам»։ Meduza (ռուսերեն)։ Վերցված է 2021-08-17 
  80. «Сын Ахмад Шаха Масуда собирает силы против талибов в Панджшере»։ Sputnik Таджикистан (ռուսերեն)։ Վերցված է 2021-08-17 
  81. Силы сопротивления начали бои с талибами в Афганистане // Лента.ру, 17 авг
  82. Талибы пока не стали полновластными хозяевами Афганистана // НГ, 18.08.2021
  83. В соцсетях появились записи стрельбы талибов по протестующим в Джелалабаде // Интерфакс
  84. «Situación en Afganistán» [Situation in Afghanistan]։ www.cancilleria.gob.ar (Spanish)։ Ministry of Foreign Affairs and Worship։ 16 August 2021։ Վերցված է 16 August 2021 
  85. «Situação no Afeganistão»։ gov.br/mre (պորտուգալերեն)։ 16 August 2021 
  86. В Великобритании заявили о готовности сотрудничать с талибами, если они придут к власти ТАСС, 14 июля 2021 года
  87. Klingert Liv (12 August 2021)։ «Foreign minister: Germany won't give aid to Afghanistan if Sharia law is enforced»։ Politico։ Արխիվացված է օրիգինալից 12 August 2021-ին։ Վերցված է 12 August 2021 
  88. «The government (S), V, SF, RV, EL, KF, LA, KD and Å agree on new support measures for endangered Afghan local employees with Danish connections»։ Վերցված է 11 August 2021 
  89. ЕС не будет признавать режим «Талибана» в случае военного захвата власти в Афганистане «Коммерсантъ», 31 июля 2021 года
  90. Dikshit Sandeep (13 July 2021)։ «Jaishankar to push for conciliation in Afghanistan»։ Tribune India։ Վերցված է 13 July 2021 
  91. Indonesia C. N. N.։ «Situasi Memanas, Kemlu Imbau WNI Tinggalkan Afghanistan»։ internasional (id-ID)։ Արխիվացված է օրիգինալից 21 July 2021-ին։ Վերցված է 11 August 2021 
  92. Mediatama Grahanusa (23 July 2021)։ «Afganistan memanas, anggota Komisi I DPR desak pemerintah evakuasi WNI»։ kontan.co.id (ինդոնեզերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 11 August 2021-ին։ Վերցված է 11 August 2021 
  93. «Hardliner Lawmaker In Iran Says Taliban Are Not Like Other Militants»։ Iran International։ 13 July 2021։ Վերցված է 13 July 2021 
  94. Rozanskij Vladimir (16 July 2021)։ «Russia, China and Central Asian nations prepare for Taliban victory»։ Asia News։ Արխիվացված է օրիգինալից 16 July 2021-ին։ Վերցված է 16 July 2021 
  95. Meduza։ «Как отреагировала планета на победу Талибана в Афганистане»։ Meduza (Русский)։ Meduza 
  96. Paul D. Shinkman (2021-08-12)։ «China Preparing to Recognize Taliban if Kabul Falls: Sources»։ U.S. News & World Report (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-08-15 
  97. McClure Tess (16 August 2021)։ «New Zealand to deploy troops to aid citizens' evacuation from Afghanistan»։ The Guardian։ Արխիվացված օրիգինալից 16 August 2021-ին։ Վերցված է 16 August 2021 
  98. Совет Безопасности ООН выступил против восстановления исламского эмирата в Афганистане «Независимая газета», 3 августа 2021 года
  99. «Pakistan should be seen as facilitator, not guarantor in Afghan peace process: DG ISPR»։ The News International։ 10 July 2021։ Վերցված է 12 July 2021 
  100. «Tajikistan Seeks Russia-Led Alliance’s Aid as Violence Builds on Afghan Border»։ The Moscow Times։ 8 July 2021։ Վերցված է 12 July 2021 
  101. Россия проведёт военные учения на афганской границе Круглосуточная служба новостей RuNews24, 16 июля 2021 года
  102. «Заседание Совета Безопасности Республики Таджикистан | Президенти Тоҷикистон - President of Tajikistan - Президент Таджикистана - رئيس جمهورية تاجيكستان» 
  103. Lalzoy Najibullah (12 July 2021)։ «Turkmenistan deploying troops, heavy weapon on border with Afghanistan»։ Khaama։ Վերցված է 12 July 2021 
  104. «Iran and Russia move to fill diplomatic vacuum in Afghanistan»։ the Guardian (անգլերեն)։ 2021-07-09։ Վերցված է 2021-07-09 
  105. Liptak Kevin (8 July 2021)։ «Biden defends pulling US out of Afghanistan as Taliban advances: 'We did not go to Afghanistan to nation-build'»։ CNN։ Վերցված է 9 July 2021 
  106. Khan Wajahat (9 July 2021)։ «Biden defends Afghanistan pullout as Taliban gain ground»։ Nikkei Asia։ Վերցված է 9 July 2021 
  107. Afghanistan conflict: As Kabul falls, Biden backlash grows, BBC_News, 16.08.2021
  108. «Uzbekistan bracing for possible Afghan refugee crisis»։ Eurasianet։ 3 July 2021։ Վերցված է 12 July 2021 
  109. «Папа Римский призвал к диалогу стороны конфликта в Афганистане»։ Газета.ru (ռուսերեն)։ 2021-08-15։ Վերցված է 2021-08-15 
  110. Талибам дали время «исправиться» «Независимая газета», 14 июля 2021 года
  111. Meduza։ «Как планета отреагировала на победу Талибана в Афганистане»։ Meduza (Русский)։ Meduza 
  112. Талибы назвали условия для перемирия «Коммерсантъ», 15 июля 2021 года
  113. Талибы заявили о провале переговоров Lenta.ru, 18 июля 2021 года
  114. Афганские переговоры продолжатся в Пакистане «Известия», 19 июля 2021 года
  115. Полно брани: Пакистан и Афганистан идут на обострение отношений «Известия», 20 июля 2021 года
  116. В Катаре начались переговоры по мирному урегулированию в Афганистане REGNUM, 10 августа 2021 года
  117. Результаты встреч в Катаре ТАСС, 12 августа 2021 года