Ահմադ Շահ Մասուդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ահմադ Շահ Մասուդ
حمد شاه مسعود
Ծնվել էսեպտեմբերի 2, 1953(1953-09-02)[1]
ԾննդավայրՋանգալակ, Փանջշերյան կիրճ, Աֆղանստան
Մահացել էսեպտեմբերի 9, 2001(2001-09-09)[2][1] (48 տարեկանում)
Մահվան վայրՏախար, Աֆղանստան
ՔաղաքացիությունFlag of Afghanistan.svg Աֆղանստան
Ազգությունտաջիկ
ԿրոնԻսլամ
ԿրթությունKabul University?
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ, զինծառայող և ռազմական առաջնորդ
Աշխատանքմոջահեդների դաշտային հրամանատար, Աֆղանստանի պաշտպանության նախարար
Զբաղեցրած պաշտոններdefence minister?
Ahmad Shah Massoud Վիքիպահեստում

Ահմադ Շահ Մասուդ (դարի՝ احمد شاه مسعود - Ahmad Šāh-e Mas'ūd, սեպտեմբերի 2, 1953(1953-09-02)[1], Բազարակ, Աֆղանստան - սեպտեմբերի 9, 2001(2001-09-09)[2][1], Տախար, Աֆղանստան), մոջահեդների դաշտային հրամանատար, Աֆղանստանի պաշտպանության նախարար (1992-1996), հայտնի է նաև փանջշերյան առյուծ մականվամբ։ Մասուդ՝ արաբերենից նշանակում է երջանիկ, ինչին նա արժանացել է Աֆղանստանի իսլամական ընդդիմության զինված առաջին հարձակաման ժամանակ[3][4]: Ըստ նրա տղայի պատմածի՝ հենց այդ ժամանակ Մասուդ անունը նա ստացել է Աֆղանստանի իսլամական համայնքի առաջնորդներից մեկի կողմից՝ 1970 թվականին, երբ նա դեռ 17 տարեկան էր[5]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Քաբուլից հյուսիս՝ Փանջշերյան կիրճի Ջանգալակ գյուղում, թագավորական ոստիկանության գնդապետ Դոստա Մուհամեդ Խանի ընտանիքում[6], ով ազգությամբ տաջիկ էր: Սովորել է Քաբուլի Էստեգլյալ (նշանակում է անկախություն) վարժարանում: 1973 թվականին ընդունվել է Քաբուլի պոլիտեխնիկ ինստիտուտի շինարարության և ճարտարապետության ֆակուլտետը, սակայն արքայազն Դաուդայի դեմ հեղաշրջումից հետո 1973 թվականին գաղթել է Պակիստան՝ Փեշավար, որտեղ էլ միացել է իսլամական ընդդիմությանը, որը ղեկավարում էր Բուրխանուդդին Ռաբանին։ 1975 թվականին մասնակցել է Փանջշերյան ապստամբությանը, որը դեմ էր Դաուդայի դիկտատուրային[7]. հակամարտության ժամանակ վիրավորվում է ոտքից՝ թաքնվելով եգիպտացորենի դաշտերում և երջանիկ պատահականությամբ փրկվում կալանքից: 1979-1989 թվականների Աֆղանական պատերազմի վետերան է. ընդդեմ նրան՝ խորհրդային բանակը 9 զինվորական օպերացիա է իրականացրել: Հայտնի է նաև, որ նա մոջահեդների միակ հրամանատարն էր, ով 1982 թվականին խորհրդային բանակի հետ հաշտեցման է գնացել, երբ ԽՍՀՄ-ում դեռ նոր էր նախագահության անցել Անդրոպովը: «Եթե ինձ հնարավորություն ընձեռվի, Աֆղանստանին խաղաղություն կբերեմ»,- ասել է նա:

1988 թվականին Ահմադն ամուսնացել է իր մտերիմ օգնականի դստեր հետ, ունեցել են 6 երեխաներ։ Բուրխանուդդին Ռաբանիի հետ միասին գլխավորել է Աֆղանստանի իսլամական համայնքը՝ 90-ականների սկզբներին ցանկանալով հիմնել ոչ փուշտունյան առանձին պետություն Հյուսիսային Աֆղանստանում: 1989 թվականին, երբ խորհրդային զորքերը դուրս հանվեցին Աֆղանստանից, նա ղեկավարում էր Աֆղանստանի հյուսիս արևելյան մասը, որտեղ գրեթե 2,5 միլիոն տաջիկ էր բնակեցված՝ Փարվան, Թախար,Բագլան, Բադաշխան նահանգներում, իսկ մայրաքաղաքը Թալուքան էր, որն անվանեցին Մասուդստան։ Այն ուներ սեփական կառավարություն, դրամ և 60000-անոց զորք: 1992 թվականին Մասուդի և Դուստումի բանակը մտավ Քաբուլ և Նաջիբուլայի կառավարությունը ցրեց, Մասուդը դարձավ Պաշտպանության նախարար: Սկսվեց հակառակությունը Գուլբեդին Հեկմատյարի հետ, ով գտնվում էր մայրաքաղաքի արվարձաններում: 1994 թվականի հունվարին Գուլբեդինը արդեն Դուստումի հետ դաշինքի մեջ սկսեց հակամարտությունը Մասուդի հետ Քաբուլը վերցնելու համար: Հրետանային ռնբակոծություններից զոհվեցին մոտ 4000 խաղաղ բնակիչ[8]: Թալիբների կողմից գրավվելուց հետո Մասուդիստանը 1996 թվականին մտավ Հյուսիսային դաշինքի մեջ,որը ղեկավարում էր Ահմադ Մասուդը: 1999 թվականից գաղտնի համագործակցում էր Կենտրոնական հետախուզական վարչության հետ[9]:

Ջոկատների թիվը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մահը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2001 թվականի սեպտեմբերի 9-ին մահապարտները ժուռնալիստներ ձևանալով և տեսախցիկներում գաղնտի պայթուցիկներ պահելով մահացու վիրավորում են Մասուդին, ով մահանում է հաջորդ առավոտյան[15]: Ըստ տեղեկությունների Մասուդի մահը կազմակերպել էր Ուսամա բեն Լադենը՝ ամերիկացիների հետ համագործակցելու համար[16]: Եվ այսպես թալիբների իշխանությունն Աֆղանստանում ավարտվում է, իսկ Մասուդիստտանը դադարում է գոյություն ունենալ:

Բնավորությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մասուդը հետաքրքրասեր էր, շատ էր սիրում լսել իմաստուններին և գիտուններին, անընդհատ հարցնում էր, ոչ մի որոշում առանց համոզվելու չէր կայացնում: Ուշադիր էր, չէր սիրում չափազանց ինքնավստահությունը և այդպիսիններին զրույցի ժամանակ դնում էր անհարմար վիճակում: Հաճելի զրուցակից էր, առանց դիսկոմֆորտի կարելի էր շփվել հետը: Գնահատում էր դաստիարակությունը ցանկացած միջավայրում՝ քաղաքային, գյուղական, հետևում էր վարքի կանոններին: Սիրում էր կարդալ և միշտ իր կողքին գիրք ուներ: Տիրապետում էր փուշտուին և ֆրանսերենին[17]։ Սիրած զենքը Կալաշնիկով ինքնաձիգն էր։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 SNAC — 2010.
  2. 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. Сведения на военного лидера партии «Исламское Общество Афганистана» Ахмад Шаха
  4. Халед Хоссейни И эхо летит по горам. — М.: Фантом Пресс, 2013. — 480 с. — ISBN 978-5-86471-672-4
  5. «Ахмад, сын Ахмад Шаха»։ Афганистан.Ру։ 2003-10-14։ Վերցված է 2014-10-07։ «В 17 лет его отец взял себе псевдоним - это у афганцев в порядке вещей - «счастливый».» 
  6. * * * Biography * * *Lion of Panjshir Ahmad Shah Massoud
  7. Ввод войск в Афганистан можно считать ошибкой, но он был неизбежен :: Спілка ветеранів Афганістану (воїнів-інтернаціоналістів) Голосіївського р-ну м. Києва
  8. Gary Leupp: Meet Mr. Blowback, Gulbuddin Hekmatyar // counterpunch.org
  9. Джордж Теннет. «В центре шторма»
  10. 10,0 10,1 AFGHANISTAN: The Bear Descends on the Lion - TIME
  11. Самые влиятельные полевые командиры Афганистана 1979-1989 гг. // afganvro.ru
  12. Isby, David (1989). War in a distant country, Afghanistan: invasion and resistance. Arms and Armour Press. ISBN 0-85368-769-2., p.98
  13. «Офицеры разведотдела знакомили пограничников со справками по группировке Ахмада Шаха Масуда, которая насчитывала почти 10 тысяч человек». - Афганское измерение // «Граница России», № 6 (835), 8-14 февраля 2012
  14. Государственный и Политический строй Афганистана> // easttime.ru
  15. Документальный фильм о Масуде, 6:38
  16. Игорь Плугатарев. (16 апреля 2004)։ «Приказ: «Ликвидировать!»»։ Независимая газета։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-11-09-ին։ Վերցված է 2012-11-08 
  17. Ахмад Шах Масуд

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]