Մազարի Շարիֆ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Nowruz in northern Afghanistan in March 2011.jpg
ԵրկիրԱֆղանստան Աֆղանստան
Մակերես83 կմ²
ԲԾՄ380 մետր
Բնակչություն469 247 մարդ (հունվարի 1, 2020)
Ժամային գոտիUTC+4:30
##Մազարի Շարիֆ (Աֆղանստան)
Red pog.png

Մազարի Շարիֆ (դարի/փուշթու՝ مزار شریف), քաղաք Աֆղանստանի հյուսիսում, Բալխի օազիսում։ Բալխ պրովինցիայի վարչական կենտրոնն է, առևտրա-տրանսպորտային կայան Բակտրիական հարթավայրում։ Բնակչությունը՝ 44,5 հազար (1970)։ 2021 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը հասել է 500.207-ի[1]։ Կան բամբակազտիչ և յուղհան գործարաններ, գորգագործություն, մետաղամշակություն։

Ըստ իսլամական ավանդության Մազարի Շարիֆում Ալի խալիֆայի գերեզմանն է։ 15-րդ դարում այստեղ կառուցվել է դամբարան՝ մազար, որը դարձել է շիաների սրբավայրը (արաբերեն՝ մազարի շարիֆ՝ աստվածային դամբարան, այստեղից էլ՝ քաղաքի անունը)։

1998-2001 թվականներին քաղաքը գտնվել է թալիբների տիրապետության ներքո, ովքեր այստեղ իրենց իշխանությունը հաստատելուց անմիջապես հետո կազմակերպել են ոչ փուշտու բնակչության կոտորածներ, որոնց զոհ է դարձել երկու հազարից ավելի մարդ[2][3]։ 2001 թվականի նոյեմբերի 25-ին էլ Մազարի Շարիֆի մերձակայքում՝ բանտի վերածված Կալայ-Ջանգի բերդում պահվող գերված թալիբների ապստամբությունը ճնշելիս սպանվել է մոտավոապես 700 մարդ[4]։

Քաղաքի տեսարժան վայրերից է Կապույտ մզկիթը՝ տաճարային եզակի մի համալիր, որտեղ, ըստ ավանդության, մի ժամանակ թաղված է եղել շիաների պաշտելի սրբի՝ Ալի մարգարեի աճյունը, սակայն հետագայում առևանգվել ու տարվել է Իրաք։ Որոշ պատմաբանների կարծիքով տաճարի տեղում թաղված է եղել Զրադաշտը։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ունի կիսաչոր, ցուրտ, տափաստանային կլիմա (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ BSk)՝ շոգ ամառներով ու ցուրտ ձմեռներով:Տեղումները համեմատաբար սակավ են և լինում են հիմնականում դեկտեմբերի ու ապրիլի միջակայքում։ Ամռանը՝ հունիսից օգոստոս, ջերմաստիճանը կարող է բարձրանալ մինչև 40°C: Ձմեռները ցուրտ են, ձյունը կարող է տեղալ նոյեմբերից մինչև մարտ[5]։

Մազարի Շարիֆի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 24.0
(75.2)
28.6
(83.5)
32.4
(90.3)
37.8
(100)
43.0
(109.4)
45.6
(114.1)
48.1
(118.6)
46.0
(114.8)
39.5
(103.1)
37.0
(98.6)
29.8
(85.6)
24.4
(75.9)
48.1
(118.6)
Միջին բարձր °C (°F) 8.0
(46.4)
10.7
(51.3)
16.3
(61.3)
24.3
(75.7)
31.2
(88.2)
37.0
(98.6)
38.9
(102)
36.9
(98.4)
31.9
(89.4)
24.7
(76.5)
16.4
(61.5)
10.8
(51.4)
23.93
(75.06)
Միջին օրական °C (°F) 2.6
(36.7)
5.1
(41.2)
10.8
(51.4)
17.9
(64.2)
24.5
(76.1)
29.9
(85.8)
33.3
(91.9)
29.9
(85.8)
23.9
(75)
16.7
(62.1)
9.1
(48.4)
5.1
(41.2)
17.4
(63.32)
Միջին ցածր °C (°F) −2.1
(28.2)
0.0
(32)
5.1
(41.2)
11.3
(52.3)
16.6
(61.9)
22.5
(72.5)
25.9
(78.6)
23.8
(74.8)
17.1
(62.8)
9.4
(48.9)
3.2
(37.8)
0.0
(32)
11.07
(51.92)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −22.3
(−8.1)
−24.0
(−11.2)
−6.1
(21)
−0.8
(30.6)
1.0
(33.8)
11.4
(52.5)
11.1
(52)
13.7
(56.7)
2.6
(36.7)
4.5
(40.1)
−8.7
(16.3)
−15.5
(4.1)
−24
(−11.2)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 28.9
(1.138)
34.8
(1.37)
43.8
(1.724)
28.3
(1.114)
11.2
(0.441)
0.2
(0.008)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.1
(0.004)
3.9
(0.154)
13.5
(0.531)
21.7
(0.854)
186.4
(7.338)
Միջ. անձրևոտ օրեր 4 7 10 9 4 0 0 0 0 2 4 6 46
Միջ. ձնառատ օրեր 4 3 1 0 0 0 0 0 0 0 0 2 10
% խոնավություն 79 77 72 64 44 27 25 24 28 41 62 75 51.5
Միջին ամսական արևային ժամ 122.2 118.4 158.1 193.8 299.9 352.9 364.4 332.7 298.2 223.2 173.6 125.5 2762,9
աղբյուր: NOAA (1959–1983)[6]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Estimated Population of Afghanistan 2021-22»։ National Statistic and Information Authority (NSIA)։ April 2021։ Արխիվացված է օրիգինալից June 24, 2021-ին։ Վերցված է June 21, 2021 
  2. «Валерий Асриян. Режим талибов — дестабилизирующий фактор мировой политики»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2004-12-23-ին։ Վերցված է 2004-12-23 
  3. William Maley. The Afghanistan Wars. Palgrave Macmillan, New York, 2002. P. 239.
  4. «Мятеж иностранных наемников в крепости под Мазари-Шарифом подавлен. 27.11.2001»։ palm.newsru.com։ Վերցված է 2020-02-06 
  5. «First snow of this winter covered North Afghanistan»։ Mazar-i-Sharif։ Ariana News։ 9 November 2011։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-01-25-ին։ Վերցված է 25 January 2014 
  6. «Mazar-i-Sharif Climate Normals 1959-1983»։ National Oceanic and Atmospheric Administration։ Վերցված է December 25, 2012 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 131 CC-BY-SA-icon-80x15.png