Կուրբան Բայրամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կուրբան Բայրամ
արաբ․՝ عيد الأضحى‎‎
Eid plate.jpg
Տոնական ճաշատեսակներ
Տեսակ կրոնական տոն և պետական տոն
Ամսաթիվ 10 Dhu al-Hijjah
Տոնվում է Արաբական աշխարհ, Թուրքիա, Ալբանիա, Բոսնիա և Հերցեգովինա
Հաստատված Մուհամմադ մարգարե
Տոնում մզկիթ
Ավանդույթներ Իդ նամազ, Իդ մուբարաք, Կուրբան (զոհաբերություն)
Տոնական կերակուր lamb և Տավարի միս

Կուրբան Բայրամ[1] կամ ’Իդ ալ Ադհա (արաբ․՝ عيد الأضحى‎‎` զոհաբերության տոն), մուսուլմանական տոն, որով ավարտվում է հաջը: Այն տոնվում է Ուրազա Բայրամ տոնից 70 օր անց Զուլ հիդջա ամսվա 10-րդ օրը` ի նշան Իբրահիմ մարգարեի զոհաբերության:

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իբրահիմի զոհաբերությունը «Թիմուրյան պատում», Շիրազ, 1410-11 թվականներ Գյուլբենկյան հավաքածու, Լիսաբոն

Համաձայն Ղուրանի` Ջաբրայիլ հրեշտակապետը երազում հայտնվել է Իբրահիմ մարգարեին և հայտնել Ալլահի կամքը` զոհաբերելու իր որդուն: Ղուրանում որդու անունը չի հիշատակվում, սակայն մուսուլման պատմիչները մշտապես կիրառում են Իսմայիլ անունը: Ի հակադրումն իսլամական ավանդության` հուդակայական ավանդության մեջ նշվում է Իբրահիմի մյուս որդու` Իսհակի (Իսահակի) անունը: Իբրահիմը մեկնում է Մինայի հովիտը, այն վայրը, որտեղ ներկայումս գտնվում է Մեքքան: Իբրահիմը այնտեղ սկսել է պատրաստվել: Նրա որդին, իմանալով այդ մասին, չի ընդվզել, քանի որ հավատարիմ էր Ալլահին և իր հորը: Սակայն դա փորձություն էր Ալլահի կողմից, և մինչ Իբրահիմը պատրաստվում էր զոհաբերել որդուն, Ալլահը արեց այնպես, որ դանակը չկտրի: Որդու փոխարեն Իբրահիմը զոհաբերում է մի գառ, իսկ Ալլահը նրան տեղեկացնում է, որ ունենալու է ևս մեկ որդի` Իսհակին:

Տոնակատարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուրբան Բայրամ տոնի ժամանակ մուսուլմանները պետք է ինքնամաքրվեն և հագնեն մաքուր և տոնական հագուստներ: Նրանք կրկնում են տոնական աղոթքը` թաքբիրը ասելով` «Ալլահու ակբար, Ալլահու ակբար, Ալլահու ակբար լյա իլահա իլլյա Լլահու վա Լլահու ակբար, Ալլահու ակբար վա լի Լլահի լը խմադ: Ալլահու ակբար, Ալլահու ակբար, Ալլահու ակբար: Ալլահու ակբար քաբիրան վա լհամդու լի Լլահի քասիրան վա սուբհանա Լլահի բուկրատան վա ասիլա»[2]: Թաքբիրը անհրաժեշտ է կրկնել առավոտյան մզկիթ գնալու ճանապարհին:

Մզկիթում տեղի է ունենում տոնական աղոքթ, որից հետո ընթերցվում է խուտբա: Այն սովորաբար սկսվում է Ալլահի և Մուհամմադ մարգարեի հիշատակումից, այնուհետ բացատրվում է հադջի ծագումը և զոհաբերության կարգը: Ավագ մոլլան հաճախ ընթերցում է մարգարեությունը հանգավորված քառյակներով:

Իսլամադավան երկրներում Կուրբան Բայրամը համարվում է ոչ աշխատանքային օր: Կան երկրներ, որտեղ այն տոնվում է երեք օր:

Շնորհավորանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուրբան Բայրամի օրը ընդունված է այցելել բարեկամներին և շնորհավորել նրանց տոնի կապակցությամբ: Թուրքերը, օրինակ, ասում են Iyi bayramlar` Բարի տոներ, իսկ արաբախոս մուսուլմանները ավանդաբար միմյանց շնորհավորում են հետևյալ բառերով`

  • Իդ Մուբարաք (արաբ․՝ عيد مبارك‎‎)` Թող օրհնվի այս տոնը,
  • Իդի քում մուբարաք (արաբ․՝ عيدكم مبارك‎‎)` Թող օրհնվի Ձեր տոնը
  • Իդ ալ Ադհա մուբարաք (արաբ․՝ عيد الأضحى مبارك‎‎)` Թղ օրհնվի զոհաբերության տոնը
  • Թաքաբբալյա Լլահու միննա վա մին կում (արաբ․՝ تقبل الله منا ومنكم‎‎)` Թող Ալլահը ընդունի մեզնից և ձեզնից:
  • Թաքաբբալյա Լլահու միննա վա մին կում սյալիհու լյա մալ (արաբ․՝ تقبل الله منا ومنكم صالحالاعمال‎‎)Թող ընդունի Ալլահը մեզնից և ձեզնից ճշմարտացի գործեր

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Русский орфографический словарь Российской академии наук. Отв. ред. В. В. Лопатин.
  2. Ամեն ինչ Կուրբան Բայրամ տոնի մասին

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]