Ահաբեկչության դեմ պատերազմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ահաբեկչության դեմ պատերազմ
ՀԱԿ-ի աշտարակներից մեկը, որն ավերվել է ահաբեկչական հարձակման ժամանակ, աֆղանական պատերազմ, իրաքյան պատերազմ
Թվական 2001 թվականի սեպտեմբերի 20 - մինչ օրս
Վայր Աֆղանստան, Ֆիլիպիններ, Սոմալի, Պակիստան, Կովկաս
Արդյունք հակամարտությունը շարունակվում է
Հակառակորդներ
«Հարատև ազատություն» ռազմագործողություն՝

ՆԱՏՕ
Ամերիկայի Միացյալ ՆահանգներԱՄՆ
Ֆիլիպիններ Ֆիլիպիններ
Աֆղանստան Աֆղանստան
Պակիստան
Ալժիր Ալժիր
Չադ Չադ
Մարոկկո Մարոկկո
Նիգեր Նիգեր
Մավրիտանիա Մավրիտանիա
Մալի Մալի
Սենեգալ Սենեգալ
Եթովպիա Եթովպիա
և այլն


Ռուսաստան Ռուսաստան
Ուկրաինա Ուկրաինա
Իսրայել
Կոլումբիա

«Հարատև ազատություն» ռազմագործողություն՝

Ալ-Քաիդա
«Հարատև ազատություն» ռազմագործողություն — Աֆղանստան՝
Թալիբան
Ուզբեկստանի իսլամական շարժում
«Հարատև ազատություն» ռազմագործողություն — Ֆիլիպիններ՝
Նոր ազգային բանակ


Իսլամական ահաբեկչություն`
Համաս
Հեզբոլլահ
Կովկասյան էմիրաթ
Չեչնիա Իչկերիայի Չեչենական Հանրապետություն (մինչև 2007 թվականը)
Ձախ ծայրահեղական խմբավորումներ`
Կոլումբիայի հեղափոխական զինված ուժեր
Ազգային ազատագրական բանակ (Կոլումբիա)
Պատկեր:PFLP flag smoothed.svg.png Պաղեստինի ազատագրման ազգային ճակատ
Ազգային ազատագրման Սապատիստական բանակ

Հրամանատարներ
«Հարատև ազատություն» ռազմագործողություն`

Ջորջ Ու. Բուշ
Դոնալդ Թրամփ
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Թոմի Ֆրենքս
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Սթենլի Մակկրիստալ
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Դևիդ Պետրեուս
Աֆղանստան Մոհամեդ Ֆախիմ
Պակիստան Ասիֆ Զարդարի
Պակիստան Աշֆակ Պարվեզ Կայանի



Վլադիմիր Պուտին
Դմիտրի Մեդվեդև
Ռուսաստան Սերգեյ Ստեպաշին
Ռուսաստան Ալեքսանդր Բորտնիկով
Ռուսաստան Նիկոլայ Պատրուշև
Իսրայել Էխուդ Բարաք
Իսրայել Գաբի Աշքենազի
Իսրայել Յոավ Գալանտ
Իսրայել Իդո Նեխուշտան

«Հարատև ազատություն» ռազմագործողություն։

Ալ-Քաիդա Ուսամա բեն Լադեն
Ալ-Քաիդա Անվար ալ-Ավլակի
Ալ-Քաիդա Այման ալ-Զավախիրի
Ալ-Քաիդա Աբու Ախյա ալ-Լիբի
Ալ-Քաիդա Աբու Մուսաբ ազ-Զարկաուի
Ալ-Քաիդա Աբու Այուբ ալ-Մասրի
Ալ-Քաիդա Օմար Աբդել Ռախման
Ալ-Քաիդա Մոհամեդ Ալի Ալ Բադավի
Ալ-Քաիդա Ռազմի Յուզեֆ #
Ալ-Քաիդա Խալիդ Շեյխ Մոհամեդ #
Ալ-Քաիդա Աբու Դուա
«Հարատև ազատություն» ռազմագործողություն — Աֆղանստան՝
Աֆղանստան Մուլլա Օմար
Աֆղանստան Մուլո Դադուլլահ
Աֆղանստան Ջելալուդին Խականի
Աֆղանստան Բայտուլա Մեխսուդ
Աֆղանստան Խակիմուլա Մեխսուդ
Աֆղանստան Մաուլանա Ֆայզուլա
Աֆղանստան Աբդուլ Գանի Բարադար
Թախիր Յուլդաշև
Ջումա Նամանգանի
«Հարատև ազատություն» ռազմագործողություն — Ֆիլիպիններ՝
Խոսե Մարիա Սիսոն

Ահաբեկչության դեմ պատերազմ (անգլ.՝ War on Terror), համընդհանուր օգտագործվող բառակապակցություն, որն օգտագործվում է քաղաքականության մեջ, զանգվածային լրատվամիջոցներում և այլ ոլորտներում։ Կիրառում են նաև «ահաբեկչության դեմ պայքար», «միջազգային ահաբեկչության դեմ պայքար» արտահայտություները։

21-րդ դարում առավել հայտնի է 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի իրադարձություններից և ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշ-կրտսերի արձագանքից հետո։

Բառակապակցության պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ահաբեկչության դեմ պատերազմ» բառակապակցությունը տերմին չի համարվում, քանի որ ունի բազմաթիվ տարբեր իմաստներ տարբեր երկրներում, տարբեր ժամանակահատվածներում։ Առաջին անգամ այն կիրառվել է արևմտյան մամուլում 19-րդ դարի վերջում Ռուսական կայսրության և Եվրոպայի երկրների կառավարությունների անարխիստների՝ միջազգային քաղաքական առաջնորդների, օրինական իշխանության և նրա ներկայացուցիչների դեմ ուղղված պայքարը արտահայտելու համար։

Մասնավորապես, բառակապակցությունը կիրառվել է Նյու Յորք Թայմս1881 թվականի ապրիլի 2-ի հոդվածում։ Բազմաթիվ անարխիստներ ինքն իրենց անվանում էին ահաբեկիչներ, և այդ բառը որևէ բացասական բնույթ չէր կրում։

Այդ բառակապակցությունը շատ հաճախ օգտագործվել է նաև ԱՄՆ նախագահ Ռ. Ռեյգանի կողմից։

2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ից հետո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ահաբեկչության դեմ պատերազմ» բառակապակցությունը «վերակենդանացել» է 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումներից հետո։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին, ժամը 20:30-ին[1], ինչպես հայտնում էին զանգվածային լրատվամիջոցները, Ջորջ Բուշ կրտսերը տեղի ունեցած իրադարձությունների հետ կապված իր երրորդ հայտարարության ժամանակ ասել է. «...և մենք կհաղթենք ահաբեկչության դեմ պատերազմը»[2]։ Հետագայում այդ բառակապակցությունը սկսեց ավելի հաճախ օգտագործվել։

2001 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Կոնգրեսին և ամերիկյան ժողովրդին ուղղված դիմումի մեջ, որն ընթերցվել է ԱՄՆ խորհրդարանի երկու պալատների համատեղ նիստի ժամանակ, Ջորջ Բուշ կրտսերը ահաբեկչությանը պաշտոնապես պատերազմ է հայտարարել, հայտնելով. «Ահաբեկչության դեմ մեր պատերազմը սկսվում է «Ալ Քաիդա»-ից, բայց դրանով չի ավարտվում։ Այն չի ավարտվի, մինչև աշխարհի յուրաքանչյուր ահաբեկչական խմբավորում չհայտնաբերվի, չկանգնեցվի և պարտության չմատնվի»։ Ավելի ուշ՝ ձևակերպելով ահաբեկչության դեմ պատերազմի դոկտրինը, Բուշ կրտսերը ասաց. «...այսօրվա ահաբեկչության դեմ պատերազմը նման է Սառը պատերազմի։ Դա թշնամու դեմ գաղափարախոսական պայքար է, որը արհամարհում է ազատությունը և հետապնդում տոտալիտար նպատակներ...»:

2001 թվականի հոկտեմբերի 26-ին նախագահ Ջորջ Բուշը օրենք է ստորագրել, որը կոչվեց «Հայրենասիրական ակտ»։ Այն կառավարությանը և ոստիկանությանը լայն լիազորություններ տվեց քաղաքացիներին հետևելու համար։ Օրենքը, մասնավորապես, ընդլայնել է Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի և ԱՄՆ-ի այլ հատուկ մարմինների իրավունքները գաղտնալսման և էլեկտրոնային հղկողության համար, ինչը շատերի կողմից գնահատվեց որպես սահմանադրության 4-րդ փոփոխության խախտում։

Ինչպես նշում է Շանհայի հասարակական գիտությունների ակադեմիայի միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի աշխատակից Լի Կայշենը, սեպտեմբերի 11-ին, երբ տեղի է ունեցել ողբերգությունը, Չինաստանը ամերիկյան կառավարությանը հայտնել է, որ սատարում է ահաբեկչության դեմ պատերազմի ծրագիրը։ Դա վերացրել է Ջորջ Բուշի անհանգստության պատճառներից մեկը, և ԱՄՆ-ն իր ամբողջ ուժն ուղղեց ահաբեկչության դեմ պատերազմի վրա, իսկ Չինաստանի հետ հարաբերությունները կայունացել են հետագա տասնամյակների համար[3]։

Լոնդոնյան «Նյու Սթեյթսմեն»-ը 9/11-ի իրադարձություններից մեկուկես ամիս անց գրել է. «Պատերազմող ճամբարները և աշխարհի ազգերը միավորվել են մեկ ընդհանուր թշնամու՝ գլոբալ ահաբեկչության դեմ»[4]։

2005 թվականի հուլիսի 7-ին Լոնդոնում տեղի ունեցած ահաբեկչություններից հետո բրիտանական իշխանություններն չցանկացան ընդօրինակել ահաբեկչական հարձակումների դեմ ուղղված ամերիկյան ռազմավարությունը, և «ահաբեկչության դեմ պատերազմ» բառակապակցությունը սկսեց ավելի քիչ օգտագործվել։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]