Սուրբ Պետրոսի տաճար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սուրբ Պետրոսի տաճար
լատ.՝ Basilica Sancti Petri
իտալ.՝ Basilica di San Pietro
Saint Peter's Basilica 2014.jpg
Հիմնական տվյալներ
Տեսակ մեծ բազիլիկա, patriarchal basilica, պապական բազիլիկա և տեսարժանություն
Երկիր Վատիկան Վատիկան
Տեղագրություն Վատիկան Վատիկան
Դավանանք Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի
Թեմ Հռոմի թեմ
Նվիրված Պետրոս առաքյալ
Անվանված Պետրոս առաքյալ
Ճարտարապետական նկարագրություն
Ճարտարապետ Բերնարդո Ռոսելինո, Ջուլիանո դա Սանգալո, Դոնատո Բրամանտե, Ռաֆայել Սանտի, Ֆրա Ջովաննի Ջոկոնդո, Անտոնիո դա Սանգալլո, Բալդասսարե Պերուցցի, Միքելանջելո, Ջակոմո դելլա Պորտա, Ջակոմո դա Վինյոլա, Պիրրո Լիգորիո, Կառլո Մադերնա և Ջովաննի Լորենցո Բեռնինի
Ճարտարապետական ոճ Վերածննդի ճարտարապետություն և բարոկկո ճարտարապետություն
Հիմնադրված 1626
Սուրբ Պետրոսի տաճարը գտնվում է Վատիկանում
Սուրբ Պետրոսի տաճար
Կոորդինատներ: 41°54′8.0000000992032″ հս․ լ. 12°27′12.000000098797″ ավ. ե. / 41.902222222249775996° հս․. լ. 12.45333333336077786° ավ. ե. / 41.902222222249775996; 12.45333333336077786
vatican.va/various/basiliche/san_pietro/index_it.htm

Սուրբ Պետրոսի տաճար (իտալ.՝ Basilica di San Pietro), կաթոլիկ տաճար, որը հանդիսանում է Վատիկանի ամենամեծ շենքը և մինչև վերջերս համարվում էր աշխարհի ամենամեծ քրիստոնեական եկեղեցին։ Հռոմի չորս հայրապետական ​​տաճարներից մեկը և կաթոլիկ եկեղեցու հանդիսավոր կենտրոնը։ Տաճարի ընդհանուր բարձրությունը 136 մետր է։

Ըստ կաթոլիկ ավանդության տաճարը կառուցվել է Պետրոս առաքյալի շիրիմի վրա։ Նա համարվում է Հռոմի քրիստոնյա համայնքի առաջին եպիսկոպոսը և, դրանով իսկ, առաջինը Հռոմի պապերից։ Տաճարի տեղում եկեղեցի է գոյություն ունեցել դեռևս չորրորդ դարից սկսած։ Տաճարի ներկայիս շենքի շինարարությունը սկսվել է 1506 թվականի ապրիլի 18-ին և ավարտվել 1626 թվականի նոյեմբերի 18-ին։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այնտեղ, ուր գտնվում է Սուրբ Պետրոսի տաճարը, նախկինում եղել են Ներոնի կրկեսի այգիները (այնտեղից էլ մնացել է Գալիոպոլի կոթողը, որը մինչ օրս կանգուն է Սուրբ Պետրոսի հրապարակում)։ Առաջին բազիլիկը կառուցվել է 326 թվականին, առաջին քրիստոնյա կայսեր՝ Կոստանդիանոս Մեծի օրոք։ Եկեղեցու խորանը կառուցվել է մի գերեզմանի վրա, որը երկրորդ դարից սկսած համարվում է Պետրոս առաքյալինը։ Վերջինս նահատակվել է Ներոնի կրկեսում 64 թվականին։ Երկրորդ տաճարում 800 թվականին Լևոն III Պապը թագադրել է Կառլոս Մեծին։ 15-րդ դարում բազիլիկը փլուզման եզրին էր, և Նիկողայոս V Պապի օրոք սկսվեց եկեղեցու ընդլայնումն ու վերակառուցումը։ Հուլիոս II Պապը լուծեց այս հարցը՝ հրամայելով հին բազիլիկի տեղում կառուցել մի նոր հսկայական եկեղեցի, որը կգերազանցեր հեթանոսական տաճարներին և առկա քրիստոնեական եկեղեցիներին, ինչը կնպաստեր պապական հանրապետության ամրապնդմանը և կաթոլիցիզմի ազդեցության տարածմանը։

Սուրբ Պետրոսի տաճարի նախագծմանն ու կառուցմանը հերթով մասնակցել են Իտալիայի բոլոր խոշոր ճարտարապետները։ 1506 թվականին հաստատվում է Դոնատո Բրամանտեի նախագիծը, ըստ որի սկսվում է կառուցվել կենտրոնական կառույցը հունական խաչի ձևով (հավասարաչափ կողմերով)։ Բրամանտեի մահից հետո շինարարությունը գլխավորում է Ռաֆայել Սանտին՝ վերադառնալով ավանտական լատինական խաչի ձևին (երկարաձիգ 4-րդ կողմով)։ Ապա Բալդասսարե Պերուցցին կանգ է առնում կենտրոնացված շինության վրա, իսկ Անտոնիո դա Սանգալլո Կրտսերը ընտրում է բազիլիկին բնորոշ ձևը։ Վերջապես 1546 թվականին կառուցումը գլխավորում է Միքելանջելոն։ Նա անդրադառնում է կենտրոնագմբեթ շինությանը, սակայն ըստ նրա նախագծի նախատեսվում էր արևելյան կողմում ստեղծել բազմասյուն սրահով մուտք (Հռոմի հին բազիլիների, ինչպես նաև անտիկ տաճարներում մուտքը ոչ թե արևմտյան կողմից էր, այլ՝ արևելյան)։ Բոլոր կրող կառույցները Միքելանջելոն դարձրեց ավելի զանգվածային և կարևորեց հիմնական տարածքը։ Նա կանգնեցրեց կենտրոնական գմբեթը, սակայն դրա կառուցումն ավարտվեց նրա մահից հետո (1564 թ․)։ Ջակոմո դելա Պորտան դրան տվեց առավել ընդգծված ուրվագիծ։ Ճարտարապետ Ջակոմո դա Վինյոլան Միքելանջելոյի նախագծով նախատեսված չորս փոքր գմբեթներից կանգնեցրեց միայն երկուսը։ Ճարտարապետական լուծումների այն ձևերը, ինչպես մտածել էր Միքելլանջելոն, պահպանվել են միայն խորանի և եկեղեցու արևմտյան հատվածում։

Այսքանով շինարարության պատմությունը չի ավարտվում։ 17-րդ դարի սկզբին Պողոս V Պապի հրամանով Կառլո Մադերնան երկարացնում է հատակագծի (խաչի) արևելյան հատվածը, կենտրոնացված շինությանը ավելացնում է եռանավ բազիլիկային մասը, դրանով վերադառնալով լատինական խաչի ձևին, ինչպես նաև կառուցում է ֆասադը։ Արդյունքում գմբեթը մնում է ֆասադի ետևում, կորցնելով իր իշխող նշանակությունը, և միայն ամբողջությամբ տեսանելի է հեռվից՝ Վիա դելլա Կոնչիլիացիոնե փողոցից։

Անհրաժեշտություն է առաջանում տաճարի առջև ունենալ հրապարակ, որտեղ կհավաքվեին հավատացյալները, որպեսզի ստանային պապական օրհնություն, կամ մասնակցեին հոգևոր տոնակատարություններին։ Այդ խնդիրը լուծեց Լորենցո Բերնինին, որը 1656-1667 թվականներին կառուցեց Սուրբ Պետրոսի հրապարակը։ Այն համարվում է աշխարհի քաղաքաշինության բնագավառում ամենահայտնի ստեղծագործություններից մեկը։

Vatican StPeter Square.jpg


Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]