Հռոմի կատակոմբներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տեսարժանություն
Հռոմի կատակոմբներ
իտալ.՝ Catacombe di Roma
Catacombe.jpg
Սուրբ Կալիստոյի կատակոմբը
Երկիր Իտալիա
Քաղաք Հռոմ
Կոորդինատներ: 41°51′31.0″ հս․ լ. 12°30′47.9″ ավ. ե. / 41.858611° հս․. լ. 12.513306° ավ. ե. / 41.858611; 12.513306

Հռոմի կատակոմբներ (իտալ.՝ Catacombe di Roma), անտիկ կատակոմբների ցանց, որոնք օգտագործվել են թաղումների համար մեծամասամբ վաղ քրիստոնեության ժամանակահատվածում: Հռոմում ընդհանուր առմամբ գոյություն ունի ավելի քան 60 տարբեր կատակոմբներ[1][2] (150-170 կմ երկարությամբ, մոտ 750 000 հուղարկավորություններ), որոնց մեծ մասը գտնվում է գետնի տակ Ապիյան ճանապարհի երկայնքով: Այդ կատակոմբներն իրենցից ներկայացնում են տուֆից  ստորգետնյա անցումների համակարգեր, որոնք հաճախ կազմում են բավիղներ: Դրանց պատերի մեջ թաղումների համար արվում էին տարբեր մեծության ուղղանկյուն խորշեր (լատիներեն՝ loculi) (գլխավորապես մեկ մահացածի, երբեմն՝ երկու, հազվադեպ՝ բազմաթիվ դիակների համար): Այսօրվա դրությամբ գրեթե բոլոր խորշերը բաց են և դատարկ, սակայն պահպանվել են մինչ օրս փակերը (օրինակ՝ Պանֆիլիոսի կատակոմբները):

Սրբեր Պետրոսի և Մարցելլինիի կատակոմբները: Իոսիֆ Վիլպերտ, ներկված է սև-սպիտակ լուսանկար, 1903 թվական:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սրբեր Պետրոսի և Մարցելլինիի կատակոմբները,  
ձախից ՝ Ադամն ու Եվան, աջից՝ Օրանտան 
(Իոսիֆ Վիլպերտ, 1903 թ.):
Պետրոս առաքյալը քարոզում է կատակոմբներում 
(Յան Ստիկա, XX դարի սկիզբ)

Եզրույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Կատակոմբ» անվանումը (լատիներեն՝ catacomba) հռոմեացիներին անհայտ էր. նրանք կիրառել են «ցեմետրիում» (լատիներեն՝ coemeterium կամ cimiterium < հին հուն․՝ κοιμητήριον «ննջասենյակ») բառը՝ «դամբարան», «գերեզմանոց»: Միայն մեկ՝ սուրբ Սեբաստիանի  coemeteria է կոչվել ad catacumbas (հուն. katakymbos խորացում): Միջնադարում միայն դրանք էին հայտնի ու հասանելի է բնակչությանը, ուստի այդ ժամանակից ստորգետնյա թաղման սրահներն անվանել կատակոմբներ[3]

Հուղարկավորությունների առաջացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հռոմի դարպասների մոտ առաջին կատակոմբներն առաջացել են մինչքրիստոնեական դարաշրջանում. այսպես, օրինակ, Ապիյան ճանապարհին պահպանվել են հրեական կատակոմբներ (իտալ.՝ Catacombe Ebraiche): Կատակոմբների ծագման վերաբերյալ չկա որոշակի տեսանկյուն: Գոյություն ունի վարկած, որ դրանք հնագույն քարհանքերի մնացորդներն են կամ ավելի հին ստորերկրյա կապուղիներ[4]: Նաև կա Ջովաննի Բատիստա դե Ռոսինիի և նրա հետևորդները վարկածը, որ կատակոմբները բացառապես քրիստոնեական կառույցներ են, քանի որ դրանք նեղ միջանցքներն անարդյունավետ են քարի արդյունահանման համար, իսկ կատակոմբների բնույթը պիտանի չէ որպես շինանյութ օգտագործելու համար[5]

Վաղքրիստոնեական պատարագը սուրբ Կալիստոսի կատակոմբներում (19-րդ դարի փորագրություն):

Այցելություն կատակոմբներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հռոմի բոլոր կատակոմբներից էքսկուրսիաների համար պարտադիր գիդով բաց են 6-ը (վերոնշյալ քրիստոնեական կատակոմբները, ինչպես նաև սուրբ Պանկրատիոսի կատակոմբները): Մնացած կատակոմբներում չկա էլեկտրական լուսավորություն և դրանք կարելի է այցելել միայն Սրբազան հնագիտության պապական հանձնաժողովի թույլտվությամբ: Առավել դիտարժան են համարվում որմնանկարներով հարուստ սուրբ Պետրոսի և սուրբ Մարցելլինիի (3-4-րդ դարեր) կատակոմբները Via Casilina-ում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Fink, Joseph Die römischen Katakomben. — Mainz: Philipp von Zabern, 1997. — ISBN 3-8053-1565-1
  • Stützer, Herbert Alexander Frühchristliche Kunst in Rom. — Köln: DuMont Verlag, 1996. — ISBN 3-7701-2643-2
  • Stützer, Herbert Alexander Die Kunst der römischen Katakomben. — Köln: DuMont Verlag, 1983. — ISBN 3-7701-1485-X

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]