Սիենա (քաղաք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բնակավայր
Սիենա
Դրոշ Զինանշան
Flag of Siena.svg Siena-Stemma.png

02 Sienne vue de San Clemente.jpg
Կոորդինատներ: 43°19′6″ հս․ լ. 11°19′53″ ավ. ե. / 43.31833° հս․. լ. 11.33139° ավ. ե. / 43.31833; 11.33139
Երկիր Իտալիա Իտալիա
Մակերես 118,53 կմ²
ԲԾՄ 322±1 մետր
Բնակչություն 53 772 մարդ (հունվարի 1, 2017)[1]
Ժամային գոտի UTC+1 և UTC+2
Հեռախոսային կոդ 0577
Փոստային ինդեքսներ 53100
Ավտոմոբիլային կոդ SI
Պաշտոնական կայք comune.siena.it
##Սիենա (քաղաք) (Իտալիա)
Red pog.png

Սիենա (իտալ.՝ Siena), քաղաք Իտալիայի Տոսկանա մարզում, համանուն շրջանի վարչական կենտրոնը, Իտալիայի ամենամեծ զբոսաշրջային կենտրոններից մեկը: Միջնադարում եղել է Սիենական հանրապետության մայրաքաղաքը: Սիենայի լավ պահպանված միջնադարյան կենտրոնը գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության տակ որպես համաշխարհային ժառանգության հուշարձան[2]: Քաղաքի հովանավորն է համարվում սուրբ Անսանը, ում տոնը տոնվում է դեկտմբերի մեկին:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնագույն ժամանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ հնագիտական տվյալների, քաղաքի տեղում բնակչություն է եղել սկսած էտրուսկյան դարաշրջանից (մ. թ. ա. 9-5-րդ դարեր): Անվանումը կարող է ծագել էտրուսկյան ազգանվանային Սայնա (Saina) անունից կամ գալլիական սենոս ցեղախմբի անվանումից, որը գրավել է Էտրուրիայի մի մասը մոտ մ. թ. ա. 390 թվականին: Սենա-Յուլիա հռոմեական քաղաքը հիմնադրվել է այս վայրում Օգոստոս կայսեր կողմից: Քաղաքի մասին առաջին գրավոր վկայությունները պահպանվել են մ. թ. 70 թվականից: Ըստ հռոմեական աղբյուրների, Սիենան հիմնադրվել է Սենիի (Senius) և Ասքիի` Ռեմի որդիների և համապատասծանաբար Ռոմուլի զարմիկների կողմից: Ըստ ավանդության, երկվորյակները թաքնվել են Տոսկանայի բլուրների հետևում, որտեղ և ավելի ուշ կառուցվել է քաղաքն ու Սենիի անունից ստացել է Սիենա անվանումը: Այս լեգենդն արտացոլված է քաղաքի զինանշանում, որտեղ նորածիններ Ռոմուլն ու Ռեմը կաթ են ուտում էգ գայլի կրծքից: Բացառված չէ նաև, որ անունը ծագում է հռոմեական Սաենիի ազգանունից կամ լատիներեն seneo` «ծեր լինել» բառից:

Սիենան միջնադարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

12-րդ դարում Սիենայի քաղաքացիները քաղաքի ղեկավարությունն իրենց ձեռքն են վերցրել: Ամբողջ 13-րդ դարում Սիենական հանրապետությունը Իտալիայի ամենաբարգավաճող պետություններից մեկն էր: Այստեղ շատ վաղ է սկսել զարգանալ բանկային գործը: Սիենայի հիմնական մրցակիցը Ֆլորենցիան էր, որը պապական իշխանության աջակցությունն էր վայելում: Դա ստիպել է Սիենային դասվել Իտալիայի կայսերամետ քաղաքների շարքին: Երկու հանրապետությունների տարածքային վեճերին ժամանակավոր ավարտ է տվել Մոնտապերտիի ճակատամարտը, որ տեղի է ունեցել 1260 թվականի սեպտեմբերի 4-ին, որտեղ ֆլորենցիացիները ծանր պարտություն են կրել: Հաղթանակի առթիվ սիենացի նկարիչ Դուչչո դի Բուոնինսենյանը քաղաքի տաճարի համար շքեղ պատկերազարդում է արել, որը ճանաչվել է Իտալիայի գոթիկան արվեստի լավագույն նմուշներից մեկը: Իտալիայում կայսրության ազդեցության նվազումը խախտել է Սիենայի քաղաքական-տնտեսական գերակայությունը Տոսկանայում: Դրան նպաստել են նաև հռոմեական պապերը, որոնք պատժամիջոցներ են կիրառել թշնամական քաղաքի վաճառականների հանդեպ: Հանրապետական ուղղվածության փոխակերպումը պապականի ուղեկցվում էր ղեկավարող էլիտայի կազմի փոփոխությամբ: Սիենայում լայնամասշտաբ շինարարություն էր ընթանում, դրա հետ մեկտեղ չէին դադարում կոնֆլիկտները վաճառականների, ազնվականների ու հասարակ մարդկանց տարբեր խմբերի միջև: Այդ տարիների սիենական նկարիչների աշխատանքները պահվում են տաճարի թանգարանում և Բուոնսինյորիի գեղարվեստական պատկերասրահում: 1240 թվականին իր դռներն է բացել Սիենայի համալսարանի դռները: 1348 թվականին Սիենան դատարկվել է «սև մահի» պատճառով[3], վրա է հասել տնտեսական ճգնաժամ և կրոնական քվիետիմզ: Այն կաթոլիկ աշխարհին երկու հայտնի սուրբ է տվել, Սուրբ Եկատերինան և Բերնարդին Սիենացին: 15-րդ դարում Սիենան վերջնականապես զիջել է իր մշակութային ու կոմերցիոն առաջնայնությունը Տոսկանայի քաղաքներից իր դարավոր թշնամուն` Ֆլորենցիային: Իտալական պատերազմների տարիներին, երբ Իտալիայի տարածքներն ավերվում էին օտար բանակներ, Սիենան ղեկավարվում էր Ռանդոլֆո Պետրուչչիի կողմից: Նրա ընտանիքն իշխանությունը պահպանել է մինչև 1524 թվականը: 1555 թվականին Սիենան հարձակման է ենթարկվել իսպանական զորքերի կողմից: 18 ամիսների ընթացքում քաղաքը հերոսաբար դիմակայել է նվաճողներին. վերջիններիս ղեկավարում էր ֆրանսիական Եկատերինա Մեդիչի թագուհու ազգական մարշալ Պիերո Ստրոցցին: Ապրիլի 21-ին իսպանացի զինվորները մտել են քաղաք, Սիենական հանրապետությունը տապալվել է, երկու տարի անց քաղաքը մտել է Տոսկանայի մեծ դքսության մեջ Ֆլորենցիա մայրաքաղաքով: Այդ ժամանակներից ի վեր Սիենան վեր է ածվել քաղաքական և մշակութային ծայրագավառի, նոր կառույցներ գրեթե չեն կառուցվում, ինչը թույլ է տվել քաղաքին իր միջնադարյան տեսքը պահպանել նաև մեր օրերում:

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորագույն ժամանակներում Սիենայի հիմնական շինարարությունը տեղի է ունեցել քաղաքի միջնադարյան պատերից դուրս: Դրա շնորհիվ Սիենայում առավել լավ, քան Տոսկանայի այլ կենտրոններում, պահպանվել է միջնադարյան քաղաքը փոքրիկ փողոցներով, հնագույն պալատներով: Քաղաքի խեցու տեսքով հսկայական հրապարակում տարվա մեջ երկու անգամ ներկայացվել են միջնադարյան ներկայացումներ, որոնք հայտնի են Պալիո տոնակատարություն անունով: Հրապարակի մեջ է մտնում 1297-1310 թվականներին կառուցված Պուբլիկո Պալացո ռատուշան Ամբորջո Լորենցետիի որմնանկարներով: Ռատուշային է կցվում միջնադարյան Սիենայի հզորության ու անկախության խորհրդանիշը` 102 մետրանոց Տորրե-դել-Մանջա աշտարակը, որը կառուցվել է 1338-1348 թվականներին: Հրապարակի հակառակ կողմից երևում է Ուրախության շատրվանը (անգլ.՝ Fonte Gaia), որը 1419 թվականին նախագծել է Յակոպո դելլա Կվերչան: Սիենայի տաճարը իտալական գոթիկայի համընդհանուր ընդունված չափանիշ է: Տաճարին կցված է 1495 թվականին հիմնադրված Պիկոլոմինի գրադարանը Պինտուրիկոյի որմնանկարներով:

02 Sienne vue de San Clemente.jpg
Cathedrale de Sienne (Duomo di Siena).jpg
Siena di notte.JPG
Հին Սիենայի համայնապատկերը Սբ. Կլիմենտ եկեղեցուց Սիենական տաճար Պիացա դել Կամպոն գիշերային լուսավորությամբ

Պալիո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պյացա դել-Կամպո, Պալացո Պուբլիկո և Տորե դել Մանջա

Հուլիսի 2-ին և օգոստոսի 16-ին Սիենայում անց է կացվում համաշխարհային ճանաչման Պալիո տոնակատարություն-մրցույթը: Մրցույթի ժամանակ քաղաքի գլխավոր Պյացա դել Կամպո հրապարակում անց է կացվում ձիարշավ[4]: Մրցույթին մասնակցում են Սիենայի 17 շրջանները: Հուլիսի երկուսի մրցույթին մասնակցում են շրջաններից 10-ը, իսկ մյուս յոթը մրցույթին մասնակցում են օգոստոսի 16-ին: Հաջորդ տարի մասնակիցները փոխվում են տեղերով: Շրջանների դրոշները բարձրացվում են հրապարակում: Մրցույթն ավարտվում է ամբողջ քաղաքով անցնող երթով, որը տևում է ամբողջ գիշեր: Այս տոնը նշելու ավանդույթը գալիս է միջնադարից:

Արվեստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դարեր շարունակ Սիենան աչքի է ընկել կատարողական արվեստի հարուստ ավանդույթներով: Սիենայի ամենահայտնի նկարիչների ցանկում են Դուչչոն, Սիմոնե Մարտինին, Ամբրոջո Լորենցետին, Պիետրո Լորենցետին, Մարտինո դի Բարտոլոմեոն, Ֆրանչեսկո դի Ջորջոն: Վերածննդի ժամանակաշրջանի շատ ստեղծագործություններ կարելի է տեսնել սիենական տաճարներում և ապարանքներում, ինչպես նաև` քաղաքի գեղարվեստական թանգարանների հարուստ հավաքածուներում, ինչպիսիք են Սիենական պինակոտեկան:

Ժամանակակից քաղաք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիենան համալսարանական քաղաք է: Քաղաքի գրեթե կեսը ուսանողներ են: Չնայած քաղաքն իր դիրքով հեռու է խոշոր տրանսպորտային ճանապարհներից, Սինենան իր պատմական ու մշակութային հուշարձաններով, ինչպես նաև` հայտնի Պալիո տոնակատարությամբ, ամեն տարի գրավում է հազարավոր զբոսաշրջիկների: 2008 թվականին քաղաք է այցելել 163.000 զբոսաշրջիկ արտերկրից[5]: Սիենայի արվարձանում, Կյանտի շրջանում է արտադրվում իտալական ամենահայտնի գինին, որն այդպես էլ կոչվում է` կյանտի:


Հին Սիենայի համայնապատկերը
Հին Սիենայի համայնապատկերը


Հայտնի սիենացիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Եկատերինա Սիենացի (1347-1380), իտալացի ուշ միջնադարյան կրոնական գործիչ և գրող, զբաղվել է ակտիվ քաղաքական և խաղաղասիրական գործունեությամբ:
  • Յակոպո դելլա Կվերչա (1371-1438), միջնադարից Վերածննդի դարաշրջանի անցման իտալացի քանդակագործ:
  • Ալեսսանդրո Պիկոլոմինի (1508-1578), իտալացի գրող, հումանիստ, փիլիսոփա և աստղագետ, պատկանում է սիենական հայտնի Պիկոլոմինի տոհմին:
  • Ջուստո Ֆերնանդո Տենդուչի (1736-1790), երգահան և երգիչ:
  • Լուիջի Մուսինի (1813-1888), նկարիչ և շախմատիստ: 37 տարի եղել է Կատարողական արվեստի ինստիտուտի տնօրեն:
  • Էտտորե Բաստիանինի (1922-1967), օպերային երգիչ, բարիտոն:

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]