Մխանց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գյուղ
Մխանց
ԵրկիրԱրցախ Արցախ
Շրջան Քաշաթաղ
Համայնք Արծվաշեն
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Ազգային կազմՀայեր
Ժամային գոտիUTC+4
##Մխանց (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)
Red pog.png
Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ[1]

Մխանց, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Մտնում է Արծվաշեն համայնքի մեջ[2]։

Մուղանլը անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում[3]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մխանցը տեղակայված է Արցախի Հանրապետության հարավարևմտյան մասում՝ Քաշաթաղի շրջանում՝ նախկինում՝ Արցախի Պարսկանք գավառում։ Բնակավայրը տեղաբաշխված է Հակարի գետի ստորին հոսանքի ձախափնյա հարթավայրային մասում։ Բնակավայրից ոչ շատ հեռու գտնվում է Իրանի Իսլամական հանրապետությունը[4]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբներին Ղարաբաղի, Նախիջևանի խաների և քրդական ցեղերի ճնշման տակ բնակատեղիները հայաթափվեցին, որն էլ պատճառ հանդիսացավ, որ բնակավայրի և վերջինիս պատմամշակութային արժեքների պատմությունը մոռացության հայտնվի։

19-րդ դարերի առաջին կեսին գյուղը հայտնի էր Մուղանլու անունով։ Հավանական տարբերակ է՝ գյուղը ունեցել է պատմական Մուխանք անունը։ Եկվորները գյուղն անվանեցին Մուղանլու։ Տասնամյակների ընթացքում գյուղում հաստատված թուրքերն ու քրդերը ամբողջովին կործանել են հայկական պատմամշակութային արժեքները, այսօր հուշակոթողների հետքն անգամ չկա[4]։

Ադրբեջանում խորհրդային կարգերի հաստատվելուց հետո Մոսկվայի կենտրոնական իշխանության որոշմամբ այս տարածքները բռնակցվեցին ԱԽՍՀ-ին։ Գյուղը 1923 թվականին գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, իսկ 1930 թվականին՝ Զանգելանի շրջանի կազմում[4]։

1993 թվականի հոկտեմբերին ԱՀ Պաշտպանության բանակի հարվածների տակ գյուղն ազատագրվեց։ 1999 թվականին ՀՀ Վայոց ձորի Եղեգնաձորի գյուղերից մի քանի ընտանիքներ տեղափոխվեցին այստեղ։ Գյուղը ստացավ Մխանց անունը։ Մխանցը ընդգրկված է Արծվաշենի կազմում[4]։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով բնակավայրը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ[5]։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2015 թվականին Աղբրաձոր գյուղում բնակվում էր 94 մարդ, կար 26 տնտեսություն[6]։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը[7].

Տարի 2008 2009 2010
Բնակիչ 69 81 73

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը, (արխիվացված 05․04․2021թ․)
  2. Հակոբ Ղահրամանյան, Տեղեկատու Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.։
  3. «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 3, էջ 888
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Բալայան Վահրամ (2020)։ ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԵՐԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՈՒՐՎԱԳԾԵՐ։ Երևան: Զանգակ։ էջեր 629–630 
  5. «Արցախը հրապարակել է Ադրբեջանի հսկողության տակ անցած համայնքների և բնակավայրերի ցանկը»։ Ազատություն Ռադիոկայան։ Դեկտեմբեր 10, 2020 
  6. Ղահրամանյան Հակոբ (2015)։ Տեղեկաատու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի։ Երևան։ էջ 337 
  7. «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն. Բնակչություն ըստ համայնքների»։ Վերցված է 2021 Մայիսի 1