Մերձդնեստրի հակամարտություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մերձդնեստրի հակամարտություն
Transnistria since Asybaris.jpg
'
Թվական 1990 թվականի սեպտեմբերի 2 - այսօր
(31 տարի, 7 ամիս, 3 շաբաթ և 3 օր)
Վայր Դնեստրի արևելյան ափ, Բենդեր քաղաք և Դնեստրի արևմտյան ափի որոշ գյուղեր
Արդյունք
  • Դե ֆակտո Մերձդնեստրի անկախություն
  • Մերձդնեստրը վերահսկողության տակ առավ Բենդեր քաղաքը և Դնեստրի արևմտյան ափի մի քանի գյուղեր
  • Մոլդովան պահպանում է ուղղակի վերահսկողություն Դնեստրի արևելյան ափի որոշ գյուղերի վրա
Հակառակորդներ
Մոլդովա Մոլդովա
Աջակցում են՝
Մերձդնեստր Մերձդնեստր
Աջակցում է՝
Հրամանատարներ

Մերձդնեստրի հակամարտություն (ռումիներեն՝ Conflictul din Transnistria, ռուս.՝ Приднестровский конфликт), շարունակվող սառած հակամարտություն Մոլդովայի և չճանաչված Մերձդնեստրի միջև։ Դրա ամենաակտիվ փուլը Մերձդնեստրի պատերազմն էր, որն ավարտվեց Մերձդնեստրի հաղթանակով։ Հակամարտությունը կարգավորելու մի քանի փորձեր են եղել, թեև ոչ մեկը հաջող չի եղել [8] [9]։ Հակամարտությունը կարելի է համարել սկսված 1990 թվականի սեպտեմբերի 2-ից, երբ Մերձդնեստրը Մոլդովայից (այն ժամանակ Խորհրդային Միության կազմում) հռչակեց ինքնիշխանություն [10]։

Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետությունը դիվանագիտական ճանաչում ստացավ միայն Աբխազիայից, Հարավային Օսիայից և Արցախից՝ երեք հետխորհրդային պետություններից, որոնք իրենք էլ նվազագույն ճանաչում ունեն։

Մերձդնեստրի պատմական կարգավիճակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փաստացի Մերձդնեստրի վարչական բաժանումը

Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած էթնիկ մոլդովացիները պատմականորեն կազմում էին բնակչության ամենամեծ փոքրամասնությունը, Մերձդնեստրի տարածքը երբեք չի համարվել ավանդական մոլդովական հողերի մաս [11]։ Դնեստր գետից արևելք ընկած տարածքը IX–XIV դարերում պատկանել է Կիևյան Ռուսիային և Գալիսիա–Վոլինիայի թագավորությանը՝ անցնելով Ռեչ Պոսպոլիտային, իսկ հետո XVIII դարում Ռուսաստանի ձեռքը։

Այդ ժամանակ Մոլդովայի իշխանությունը գոյություն ուներ գրեթե հինգ հարյուր տարի, իսկ Դնեստրը այս ամբողջ ընթացքում իր արևելյան սահմանն էր։

Նույնիսկ XIX դարում ռումինական իրրեդենտիզմի աճով, Տրանսիլվանիայի հեռավոր շրջանները համարվում էին Մեծ Ռումինիայի տարածքների արևմտյան սահմանը [11], մինչդեռ Դնեստրը արևելյան սահմանն էր [12]։ Ազգային բանաստեղծ Միհայ Էմինեսկուն իր հայտնի «Դոյնա» պոեմում խոսում է «Դնեստրից մինչև Տիսա» ձգվող Ռումինիայի մասին։

Խորհրդային Միությունը 1930-ականներին ուներ Մերձդնեստրի ինքնավար շրջան Ուկրաինայի կազմում, որը կոչվում էր Մոլդովական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն (ՄԻԽՍՀ), որտեղ բնակչության գրեթե կեսը ռումինախոս էին, և Տիրասպոլը մայրաքաղաքն էր։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ Ռումինիան նացիստական Գերմանիայի աջակցությամբ վերահսկողության տակ վերցրեց Մերձդնեստրը, թեև չփորձեց բռնակցել օկուպացված տարածքը պատերազմի ընթացքում, թեև ապագայում դա անելու պլաններ ուներ [13] [14]։

1992 թվականի հակամարտության տարածքային հետևանքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դնեստրի ձախ ափ

Մերձդնեստրի պատերազմի ժամանակ Մերձդնեստրի կենտրոնական մասի որոշ գյուղեր (Դնեստրի արևելյան ափին) ապստամբեցին Մերձդնեստրի նոր անջատողական իշխանությունների (ՄՄՀ) դեմ։ Դրանք գտնվել են Մոլդովայի արդյունավետ վերահսկողության տակ՝ ՄՄՀ-ի դեմ իրենց ապստամբության հետևանքով։ Այդ բնակավայրերն են՝ Կոչիերի (ներառյալ Վասիլիևկա գյուղը), Մոլովատա Նուա (ներառյալ Ռոգի գյուղը), Կորժովա (ներառյալ Մահալա գյուղը), Կոշնիյա (ներառյալ Պոհրեբեա գյուղը), Պիրիտա և Կոմուներո կոմունաները։ Կորժովա գյուղն իրականում բաժանված է ՄՄՀ-ի և Մոլդովայի կենտրոնական իշխանությունների վերահսկողության տարածքների միջև։ Ռոգին նույնպես վերահսկվում էր ՄՄՀ-ի իշխանությունների կողմից։

Դնեստրի աջ ափ

Միևնույն ժամանակ, որոշ տարածքներ, որոնք գտնվում էին Դնեստրի աջ ափին, գտնվում էին ՄՄՀ-ի վերահսկողության տակ։ Այս տարածքները բաղկացած են Բենդեր քաղաքից՝ իր արվարձան Պրոտեագայլովկայի, Գիսկայի, Չիչանիի (ներառյալ Մերենեստի և Զահորնա գյուղերը) և Կրեմենցիուգի կոմունաներով։

Անջատված ՄՄՀ-ի իշխանությունները նաև պահանջում էին Վարնիցան՝ Բենդերի հյուսիսային արվարձան Անենի Նոյ շրջանում, և Կոպանկա՝ Կաուսենի շրջանում, բայց այս գյուղերը մնում են Մոլդովայի վերահսկողության տակ։

Հետագա լարվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մի քանի վեճեր են ծագել այս խաչմերուկային տարածքներից։ 2005 թվականին ՄՄՀ միլիցիան մտավ Վասիլևկա, որը գտնվում է Տիրասպոլը Ռիբնիցային կապող ռազմավարական ճանապարհի վրա, բայց մի քանի օր անց նահանջեց [15] [16]։ 2006 թվականին Վառնիցայի շուրջ լարվածություն եղավ։ 2007 թվականին մոլդովական և ՄՄՀ ուժերի միջև առճակատում տեղի ունեցավ Դուբասարի-Կոցերիի շրջանում, սակայն զոհեր և վիրավորներ չկան։ 2007 թվականի մայիսի 13-ին Մոլդովայի վերահսկողության տակ գտնվող Կորժովա գյուղի գյուղապետը ձերբակալվել է ՄՄՀ միլիցիայի (ոստիկանության) կողմից Դուբասարի շրջանի Մոլդովայի կողմից վերահսկվող մասի խորհրդականի հետ միասին [17]։

Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև աճող լարվածության պայմաններում 2022 թվականի հունվարի 14-ին ուկրաինական ռազմական հետախուզությունը հայտարարեց, որ ռուսական հատուկ ծառայությունները «սադրանքներ» են նախապատրաստում Մերձդնեստրի տարածքում գտնվող ռուս զինվորների դեմ՝ Ուկրաինա ռուսական ներխուժման պատրվակ ստեղծելու համար [18]։

ՄՄՀ կառավարության դիրքորոշումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ ՄՄՀ-ի փաստաբանների՝ Դնեստր գետից արևելք գտնվող տարածքը երբեք չի պատկանել ո՛չ Ռումինիային, ո՛չ էլ նրա նախորդներին, ինչպիսին է Մոլդովայի իշխանությունը։ Այս տարածքը բաժանվեց Ուկրաինական ԽՍՀ-ից ԽՍՀՄ քաղաքական մանևրի արդյունքում՝ դառնալով Մոլդովական ԽՍՀ-ի մաս (Կարելո-Ֆիննական ԽՍՀ-ի ստեղծման ձևով)։ 1990 թվականին Մերձդնեստրի Մոլդովական ԽՍՀ-ն հռչակվեց մի շարք պահպանողական խորհրդային տեղական պաշտոնյաների կողմից, որոնք դեմ էին Վերակառուցմանը։ Այս գործողությունն անմիջապես անվավեր ճանաչեց Խորհրդային Միության Կոմունիստական կուսակցության այն ժամանակվա գլխավոր քարտուղար Միխայիլ Գորբաչովը [19]։

1991 թվականին Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Մոլդովան անկախացավ։ Մոլդովայի Անկախության հռչակագիրը դատապարտեց Մոլոտով-Ռիբենտրոպ պայմանագիրը և չեղյալ համարեց 1940 թվականի օգոստոսի 2-ի «ԽՍՀՄ օրենքը Մոլդովական ԽՍՀ ստեղծման մասին»։ ՄՄՀ-ի կողմը պնդում է, որ քանի որ այս օրենքը Մերձդնեստրը Մոլդովային կապող միակ օրենսդրական փաստաթուղթն էր, չկա ո՛չ պատմական, ո՛չ իրավական հիմք Մոլդովայի պահանջների համար Դնեստրի ձախ ափին գտնվող տարածքների նկատմամբ [20]։ Մերձդնեստրի կողմը նաև պնդում է, որ Մոլդովայի ռուսալեզու բնակչության իրավունքները ոտնահարվում են, քանի որ Մոլդովայի իշխանությունները վերացրել են ռուսերենը՝ որպես երկրորդ պաշտոնական լեզու, և ռումիներենը (մոլդովերենը) հայտարարել են՝ որպես երկրի միակ պաշտոնական լեզուն, Խորհրդային Միության փլուզումից կարճ ժամանակ առաջ։

2010 թվականին Կոլորադոյի Բոուլդերի համալսարանի կողմից անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Մերձդնեստրի բնակչության մեծամասնությունը կողմ է Մոլդովայից երկրի անջատմանը։ Ըստ հետազոտության՝ էթնիկ ռուսների և ուկրաինացիների ավելի քան 80%-ը և Մերձդնեստրի էթնիկ մոլդովացիների 60%-ը նախընտրում էին անկախությունը կամ բռնակցումը Ռուսաստանի կողմից, քան Մոլդովայի հետ վերամիավորումը։

2006 թվականին երկրի պաշտոնյաները որոշել են հանրաքվե անցկացնել Մերձդնեստրի կարգավիճակը որոշելու համար։ Քվեաթերթիկում երկու հարցադրում կար. առաջինը «անկախությունից հրաժարում և Մոլդովային ապագա ինտեգրումն» էր, երկրորդը՝ «անկախություն և պոտենցիալ ապագա ինտեգրում Ռուսաստանին»։ Այս կրկնակի հանրաքվեի արդյունքներն այն էին, որ բնակչության մի ստվար զանգված դեմ էր առաջին հարցադրմանը (96,61%) [21], իսկ երկրորդին՝ կողմ (98,07%) [22]։

Այդ ժամանակից ի վեր քաղաքական պաշտոնյաներն օգտագործել են այս հանրաքվեի արդյունքները՝ միջազգային հանրության առաջ անկախության պաշտոնական ճանաչման օգտին հանդես գալու համար։

Մոլդովայի դիրքորոշումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոլդովան դե ֆակտո կորցրեց Մերձդնեստրի վրա վերահսկողությունը 1992 թվականին՝ Մերձդնեստրի պատերազմի հետևանքով։ Այնուամենայնիվ, Մոլդովայի Հանրապետությունն իրեն համարում է Մոլդովական ԽՍՀ-ի օրինական իրավահաջորդ պետությունը (որը երաշխավորված էր Խորհրդային Միությունից անջատվելու իրավունքով Խորհրդային Միության սահմանադրության վերջին տարբերակով)։ Տարածքային ամբողջականության սկզբունքով Մոլդովան պնդում է, որ առանց Մոլդովայի կենտրոնական կառավարության համաձայնության պետությունից անջատվելու ցանկացած փորձ անօրինական է, հետևաբար, կարծում է, որ իր դիրքորոշումը պաշտպանված է միջազգային իրավունքով [23]։

Մոլդովական կողմը պնդում է, որ Մերձդնեստրը չի կարող գոյություն ունենալ՝ որպես անկախ քաղաքական միավոր, և պետք է վերաինտեգրվի Մոլդովային։

Մոլդովական աղբյուրների համաձայն՝ Մերձդնեստրի քաղաքական մթնոլորտը թույլ չի տալիս տարածաշրջանի ժողովրդի ազատ կամարտահայտումը, և Մոլդովայում Մերձդնեստրի վերաինտեգրման կողմնակիցները ենթարկվում են ոտնձգությունների, կամայական ձերբակալությունների և այլ տեսակի ահաբեկումների անջատողական իշխանությունների կողմից։

Մերձդնեստրի անկախությունը չճանաչելու պատճառով Մոլդովան կարծում է, որ Մերձդնեստրի բոլոր բնակիչները օրինական Մոլդովայի քաղաքացիներ են։ Այնուամենայնիվ, հաշվարկվում է, որ Մերձդնեստրի 60,000-80,000 բնակիչներ ձեռք են բերել Ռուսաստանի քաղաքացիություն, [24] իսկ մոտ 20,000 Մերձդնեստրի բնակիչ ստացել է Ուկրաինայի քաղաքացիություն։ Արդյունքում, Մոլդովայի իշխանությունները փորձել են արգելափակել Տիրասպոլում Ռուսաստանի և Ուկրաինայի հյուպատոսության տեղադրումը [24]։

Մերձդնեստրի ինքնիշխանության միջազգային ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միայն երեք պետություններ են ճանաչում Մերձդնեստրի ինքնիշխանությունը, որոնք իրենք հիմնականում չճանաչված պետություններ են՝ Աբխազիան, Հարավային Օսիան և Արցախը։ Բոլոր չորս պետությունները Ժողովրդավարության և ազգերի իրավունքների համայնքի անդամ են։

Միավորված ազգերի կազմակերպության A/72/L.58 բանաձև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեայի քվեարկության արդյունքները Մերձդնեստրից օտարերկրյա զինվորների դուրսբերման վերաբերյալ․     Կողմ     Դեմ     Ձեռնպահ     Քվեարկության ժամանակ բացակա էր     ՄԱԿ-ի անդամ չէ

2018 թվականի հունիսի 22-ին Մոլդովայի Հանրապետությունը ՄԱԿ-ի բանաձև է ներկայացրել, որը կոչ է անում «օտարերկրյա ռազմական ուժերի ամբողջական և անվերապահ դուրսբերումը Մոլդովայի Հանրապետության տարածքից, ներառյալ Մերձդնեստրից» [25]։

Կողմ (64) Ձեռնպահ (83) Դեմ (15) Բացակա (31)
Ադրբեջան Ադրբեջան

Ալբանիա Ալբանիա

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ

Անդորա Անդորա

Ավստրալիա Ավստրալիա

Ավստրիա Ավստրիա

Բահամներ Բահամներ

Բելգիա Բելգիա

Բելիզ Բելիզ

Բոտսվանա Բոտսվանա

Բուլղարիա Բուլղարիա

Գայանա Գայանա

Գերմանիա Գերմանիա

Դանիա Դանիա

Էստոնիա Էստոնիա

Թուրքիա Թուրքիա

Իռլանդիա Իռլանդիա

Իսլանդիա Իսլանդիա

Իսպանիա Իսպանիա

Իտալիա Իտալիա

Լատվիա Լատվիա

Լեհաստան Լեհաստան

Լիխտենշտայն Լիխտենշտայն

Լիտվա Լիտվա

Լյուքսեմբուրգ Լյուքսեմբուրգ

Խորվաթիա Խորվաթիա

Կանադա Կանադա

Կիպրոսի Հանրապետություն Կիպրոս

Կոստա Ռիկա Կոստա Ռիկա

Հյուսիսային Մակեդոնիա Հյուսիսային Մակեդոնիա

Հոնդուրաս Հոնդուրաս

Հունաստան Հունաստան

Հունգարիա Հունգարիա

Ճամայկա Ճամայկա

Ճապոնիա Ճապոնիա

Մալդիվներ Մալդիվներ

Մալթա Մալթա

Մարշալյան կղզիներ Մարշալյան կղզիներ

Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա

Միկրոնեզիայի Ֆեդերատիվ Նահանգներ Միկրոնեզիա

Մոլդովա Մոլդովա

Մոնակո Մոնակո

Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ

Նոր Զելանդիա Նոր Զելանդիա

Նորվեգիա Նորվեգիա

Շվեդիա Շվեդիա

Շվեյցարիա Շվեյցարիա

Չեխիա Չեխիա

Չեռնոգորիա Չեռնոգորիա

Պապուա Նոր Գվինեա Պապուա Նոր Գվինեա

Պորտուգալիա Պորտուգալիա

Ջիբութի Ջիբութի

Ռումինիա Ռումինիա

Սալվադոր Սալվադոր

Սամոա Սամոա

Սան Մարինո Սան Մարինո

Սաուդյան Արաբիա Սաուդյան Արաբիա

Սլովակիա Սլովակիա

Սլովենիա Սլովենիա

Վանուատու Վանուատու

Վրաստան Վրաստան

Ուկրաինա Ուկրաինա

Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա

Ֆրանսիա Ֆրանսիա

Ալժիր Ալժիր
Անգոլա Անգոլա
Անտիգուա և Բարբուդա Անտիգուա և Բարբուդա
ԱՄԷ ԱՄԷ
Արգենտինա Արգենտինա
Բահրեյն Բահրեյն
Բանգլադեշ Բանգլադեշ
Բենին Բենին
Բոսնիա և Հերցեգովինա Բոսնիա և Հերցեգովինա
Բութան Բութան
Բուրկինա Ֆասո Բուրկինա Ֆասո
Բրազիլիա Բրազիլիա
Բրունեյ Բրունեյ
Գանա Գանա
Գվատեմալա Գվատեմալա
Գվինեա Գվինեա
Գվինեա Բիսաու Գվինեա Բիսաու
Դոմինիկյան Հանրապետություն Դոմինիկյան Հանրապետություն
Եգիպտոս Եգիպտոս
Եթովպիա Եթովպիա
Էկվադոր Էկվադոր
Էրիթրեա Էրիթրեա
Թաիլանդ Թաիլանդ
Թունիս Թունիս
Ինդոնեզիա Ինդոնեզիա
Իսրայել Իսրայել
Իրաք Իրաք
Լաոս Լաոս
Լիբանան ԼիբանանԼիբերիա Լիբերիա
Կաբո Վերդե Կաբո Վերդե
Կամերուն ԿամերունԿատար Կատար
Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն
Կիրիբատի Կիրիբատի
Կոլումբիա ԿոլումբիաԿոմորյան Կղզիներ Կոմորյան ԿղզիներԿոտ դ'Իվուար Կոտ դ'Իվուար
Հասարակածային Գվինեա Հասարակածային Գվինեա
Հարավային Կորեա Հարավային Կորեա
Հարավային Աֆրիկա Հարավային Աֆրիկա
Հնդկաստան Հնդկաստան
Հորդանան Հորդանան
Ղազախստան Ղազախստան
Ղրղզստան Ղրղզստան
Մադագասկար Մադագասկար
Մալայզիա Մալայզիա
Մալավի Մալավի
Մալի ՄալիՄարոկկո Մարոկկո
Մեքսիկա Մեքսիկա
Մոնղոլիա Մոնղոլիա
Նամիբիա Նամիբիա
Նաուրու Նաուրու
Նեպալ Նեպալ
Նիգերիա Նիգերիա
Շրի Լանկա Շրի Լանկա
Չադ Չադ
Չիլի Չիլի
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
Պակիստան Պակիստան
Պարագվայ Պարագվայ
Պերու Պերու
Ռուանդա Ռուանդա
Սան Տոմե և Պրինսիպի Սան Տոմե և Պրինսիպի
Սեյշելներ Սեյշելներ
Սենեգալ Սենեգալ
Սենտ Լյուսիա Սենտ Լյուսիա
Սենտ Վինսենթ և Գրենադիններ Սենտ Վինսենթ և Գրենադիններ
Սիերա Լեոնե Սիերա Լեոնե
Սինգապուր Սինգապուր
Վիետնամ Վիետնամ
Տոգո Տոգո
Տուվալու Տուվալու
Տրինիդադ և Տոբագո Տրինիդադ և Տոբագո
Քենիա Քենիա
Քուվեյթ Քուվեյթ
Ուրուգվայ Ուրուգվայ
Օման Օման
Ֆիլիպիններ Ֆիլիպիններ
Ֆիջի Ֆիջի
Բելառուս Բելառուս
Բոլիվիա Բոլիվիա
Բուրունդի Բուրունդի
Զիմբաբվե Զիմբաբվե
Իրան Իրան
Կուբա Կուբա
Հայաստան Հայաստան
Հարավային Սուդան Հարավային Սուդան
Հյուսիսային Կորեա Հյուսիսային Կորեա
Մյանմա Մյանմա
Նիկարագուա Նիկարագուա
Ռուսաստան Ռուսաստան
Սիրիա Սիրիա
Սուդան Սուդան
Վենեսուելա Վենեսուելա
Արևելյան Թիմոր Արևելյան Թիմոր
Աֆղանստան Աֆղանստան
Գաբոն Գաբոն
Գամբիա Գամբիա
Գրենադա Գրենադա
Դոմինիկա Դոմինիկա
Եմեն Եմեն
Զամբիա ԶամբիաԷսվատինի Էսվատինի
Թուրքմենստան Թուրքմենստան
Լեսոթո Լեսոթո
Լիբիա Լիբիա
Կամբոջա Կամբոջա
Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն
Կոնգոյի Հանրապետություն Կոնգոյի Հանրապետություն
Հայիթի Հայիթի
Մավրիկիոս Մավրիկիոս
Մավրիտանիա Մավրիտանիա
Մոզամբիկ Մոզամբիկ
Նիգեր Նիգեր
Պալաու Պալաու
Պանամա Պանամա
Սենթ Քիթս և Նևիս Սենթ Քիթս և Նևիս
Սերբիա Սերբիա
Սողոմոնյան Կղզիներ Սողոմոնյան Կղզիներ
Սոմալի Սոմալի
Տանզանիա Տանզանիա
Տաջիկստան Տաջիկստան
Տոնգա Տոնգա
Դիտորդ երկրներ՝ Վատիկան Վատիկան և Պաղեստին Պաղեստին

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Adam Vlad (2017)։ Romanian involvement in the Transnistrian War (Thesis)։ Leiden University։ էջեր 1–31 
  2. «Iohannis: Națiunile Unite nu trebuie să tolereze conflictul din Transnistria»։ Agora (ռումիներեն)։ 29 September 2015 
  3. «Ukraine's stance on Transnistria remains unchanged – Zelensky»։ Ukrinform։ 12 January 2021 
  4. «Ukraine helps Moldova regain control over border in Transnistrian region»։ Euromaidan Press։ 21 July 2017 
  5. O'Reilly Kieran, Higgins Noelle (2008)։ «The role of the Russian Federation in the Pridnestrovian conflict: an international humanitarian law perspective»։ Irish Studies in International Affairs (Royal Irish Academy) 19: 57–72։ JSTOR 25469836։ doi:10.3318/ISIA.2008.19.57 
  6. Munteanu Anatol (2020)։ «The hybrid warfare triggered by Russian Federation in the Republic of Moldova»։ Editura Academiei Oamenilor de Știință din România 12 (1): 129–162 
  7. «Russia defends "peacekeepers" the new Moldovan president wants out»։ Polygraph.info։ 7 December 2020 
  8. Cojocaru Natalia (2006)։ «Nationalism and identity in Transnistria»։ Innovation: The European Journal of Social Science Research 19 (3–4): 261–272։ doi:10.1080/13511610601029813 
  9. Roper Steven D. (2001)։ «Regionalism in Moldova: the case of Transnistria and Gagauzia»։ Regional & Federal Studies 11 (3): 101–122։ doi:10.1080/714004699 
  10. Blakkisrud Helge, Kolstø Pål (2013)։ «From secessionist conflict toward a functioning state: processes of state- and nation-building in Transnistria»։ Post-Soviet Affairs 27 (2): 178–210։ doi:10.2747/1060-586X.27.2.178 
  11. 11,0 11,1 Charles King: The Moldovans, Hoover Institution Press, Stanford, California, 1999, page 180
  12. Nicolas Dima's history of Moldova, published in 1991 as part of a series of East European Monographs, Boulder, Distributed by Columbia University Press, New York.
  13. Charles King: "The Moldovans", Hoover Institution Press, Stanford, California, 1999, page 93
  14. Memoirs of Gherman Pântea, mayor of Odessa 1941–1944, in ANR-DAIC, d.6
  15. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 14 May 2006-ին։ Վերցված է 23 December 2006 
  16. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 18 March 2005-ին։ Վերցված է 20 January 2007 
  17. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 27 September 2007-ին։ Վերցված է 8 February 2016 
  18. «Russia is preparing a pretext for invading Ukraine: US official»։ Al Jazeera English։ 14 January 2022 
  19. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 27 September 2010-ին։ Վերցված է 18 September 2010 
  20. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 17 June 2007-ին։ Վերցված է 18 September 2010 
  21. ch Beat Müller, beat (at-sign) sudd (dot)։ «Transnistrische Moldawische Republik (Moldawien), 17. September 2006 : Verzicht auf Unabhängigkeit – [in German]»։ www.sudd.ch (անգլերեն)։ Վերցված է 15 May 2020 
  22. ch Beat Müller, beat (at-sign) sudd (dot)։ «Transnistrische Moldawische Republik (Moldawien), 17. September 2006 : Unabhängigkeitskurs und Beitritt zu Russland – [in German]»։ www.sudd.ch (անգլերեն)։ Վերցված է 15 May 2020 
  23. «Looking for a Solution Under International Law for the Moldova – Transnistria Conflict»։ Opinio Juris (en-US)։ 17 March 2020։ Վերցված է 15 May 2020 
  24. 24,0 24,1 Refugees United Nations High Commissioner for։ «Refworld | Moldova and Russia: Whether a holder of Ukrainian citizenship, born in Tiraspol, could return to Tiraspol and acquire Russian citizenship (2005)»։ Refworld (անգլերեն)։ Վերցված է 15 May 2020 
  25. «General Assembly of the United Nations»։ www.un.org (անգլերեն)։ Վերցված է 15 October 2020