Տրանսիլվանիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տրանսիլվանիան Ռումինիայի քարտեզին

Տրանսիլվանիա (լատ.՝ Transsilvania «Անտառի հետևները», նաև՝ Էրդել, ռում.՝ Transilvania (Ardealul), գերմ.՝ Siebenbürgen («Յոթ քաղաքների երկիր»), հունգ.՝ Erdély), պատմական շրջան Ռումինիայի հյուսիս-արևմուտքում։ Տրանսիլվանիայի սահմանամերձ մի մասը (Պարցիումը) բաժանվում է հետևյալ պատմական շրջանների՝ Բանատ (հարավ), Կրիշանա (կենտրոն) և Մարամուրեշ (հյուսիս)։ Տրանսիլվանիայում այժմ հիմնականում բնակվում են ռումինացիները և հունգարացիները։ Տրանսիլվանիայի տարածքում մարդու բնակության հնագույն հետքերը հին քարի դարի ժամանակաշրջանից են։ Մ.թ.ա. I հազարամյակի 2-րդ կեսից Տրանսիլվանիայում բնակվել են գետա-դակերի թրակիական ցեղեր, որոնք մ.թ.ա. IV-II դդ. միավորվել են ցեղային միությունների մեջ։ Մ.թ.ա. III դ. Տրանսիլվանիա ներթափանցել են կելտերը։ Մ.թ.ա. I դ. ձևավորվել է դակերի վաղ ստրկատիրական պետություն։ Մ.թ.ա. II դ. սկզբից մինչև 271-ը Տրանսիլվանիայի տարածքը ենթարկվել է Հռոմին, մտել հռոմեական Դակիա պրովինցիայի կազմի մեջ։ III-VI դդ. Տրանսիլվանիայի տարածքով անցել են գոթերը, հոները, գեպիդները, ավարները։ VI-VII դդ. Տրանսիլվանիայի տարածքում բնակություն են հաստատել սլավոնները, IX դ. վերջին առանձնացել է ռոմանականացված բնակչությունը՝ վլախները(վոլոխներ)։ X դ. Տրանսիլվանիայում նստակեցության են անցել հունգարական ցեղերի մի մասը։ XI-XII դդ. Տրանսիլվանիան անցել է Հունգարիայի թագավորերի, հետագայում՝ այդտեղ հաստատված հունգար-սեկենների (սեկլերներ, հունգարների ազգագրական խումբ) և սաքսերի տիրապետության տակ, Տրանսիլվանիայում սկսվել է ֆեոդալական ընթացքը։ 1241 թ.-ին Տրանսիլվանիան ենթարկվել է մոնղոլների հարձակմանը։ XII դ.-XVI դ. սկզբին Տրանսիլվանիայում իշխանությունը գտնվել է վոյեվոդների(սովորաբար՝ հունգար խոշոր հողատեր) ձեռքին։ XIII դ. կեսին առաջացել են քաղաքներ, XIV դ.՝ արհեստավորների կազմակերպություններ։ XV-XVI դդ. տեղի են ունեցել հակաֆեոդալական ելույթներ։ XVII դ. եղել է Հաբսբութգների և Օսմանյան կայսրության պայքարի առարկա, կարևոր դեր է խաղացել Հաբսբութգների դեմ հունգարական թագավորության պայքարում։ Ավստրո-Հունգարիայի միապետության ստեղծումից (1867 թ.) հետո Տրանսիլվանիան հունգարական թագավորության կազմի մեջ էր։ Ավստրո-Հունգարիայի տրոհումից հետո, 1918 թվականի նոյեմբերի 18(դեկտեմբերի 1)-ին Ալբա Յուլիայում Կայացած ժողովրդական ժողովը արտահայտվեց Տրանսիլվանիան Ռումինիայի հետ միավորելու մասին։ 1920 թ.-ի Տրիանոնի հաշտության պայմանագրով Տրանսիլվանիան տրվեց Ռումինիային։ 1940 թ.-ին Տրանսիլվանիայի մի մասը միացվեց Հունգարիային։ 1944 թ.-ի հոկտեմբերին սովետական բանակը և ռումինական զորքերը Տրանսիլվանիան ազատագրեցին ֆաշիստական զորքերից։ Փարիզի հաշտության պայմանագրով 1947 թ.-ին վերականգնվեց ռումինա-հունգարական սահմանը՝ 1938 թվակնի հունվարի 1-ի դրությամբ։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]