Բովաձոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բովաձոր (այլ կիրառումներ)
Գյուղ
Բովաձոր
Բովաձոր.JPG
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԼոռու մարզ
Հիմնադրված է1818 թ. թ.
Մակերես11.64 կմ²
ԲԾՄ1415 մ
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն257[1] մարդ (2008)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականունբովաձորցի
Ժամային գոտիUTC+4
Պաշտոնական կայքlori.mtad.am/about-communities/488/ (հայ.)
##Բովաձոր (Հայաստան)
Red pog.png
##Բովաձոր (Լոռու մարզ)
Red pog.png

Բովաձոր, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզու՝ մարզկենտրոնից 31 կմ հյուսիս-արևմուտ,՝ Լեջան լեռան ստորոտում, Ուռուտ գետի ստորին հոսանքի ձախ կողմում։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բովաձոր գյուղը հիմնվել է 1818 թ. գեներալ Երմոլովի զինվորների, Սարատովից և Կուրսկից եկած ռուսների կողմից։ Սկզբում այն գտնվել է Էրիվան - Թիֆլիս ճանապարհին կից, որտեղով 1829 թ. հունիսի 11-ին անցել է Ալեքսանդր Պուշկինը, իսկ 2 օր անց այդ նույն ճանապարհով Թիֆլիս են տարել Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի դին։ Սակայն առաջին իսկ գարնան ջրհեղեղը մեծ վնասներ է պատճառել գյուղի բնակիչներին, և գյուղը տեղափոխվել է դեպի արևելք, որտեղ էլ գտնվում է մինչ այսօր։ Գյուղը սահմանակից է 4 այլ համայնքների վարչական տարածքներին, որից մեկը Ստեփանավան քաղաքն է։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի կառուցումը տևել է 7 տարի։ Տարածքը կազմել է այժմյան Բովաձորի 1/4 -րդ մասը։ 18 ընտանիք ունեցող գյուղը սկզբում ի պատիվ Կովկասն ազատագրող ռուս ցար Ալեքսանդր I, անվանվում է Նովոալեքսանդրովկա, իսկ 1935 թ. ռուս մեծանուն գրողի պատվին կոչվում է Մաքսիմ Գորկի։ Հայաստանի հանրապետության կազմավորումից հետո՝ 1992 թվին այն ստացավ Բովաձոր անունը։ Գյուղն ունեցել է ծխական դպրոց և եկեղեցի, սակայն վերջինիս տարածքում 1936 թ. կառուցվել է մեկ այլ դպրոց։

Գյուղի թիկունքի բարձրաբերձ լեռներում է գտնվում 15 մետր խորությամբ հանքահորը։ Գյուղի տարածքով է անցնում «Լոռվա ջրանցք» (նախկինում՝ Սարատովկա - Նոյեմբերյան)։ 1971-1972 թթ. գյուղի ճանապարհի մուտքի սկզբնամասում՝ ձորի վրա կառուցվել է կամուրջ։ Ներկայումս գյուղում կա մեկ դպրոց, որը վերանորոգվել է 2000 թ.-ին, մեկ ակումբ, որը վերակառուցվել է 2001 թ.-ին, սակայն 2007 թ.-ից ոչ բարվոք վիճակում է և բուժկետ՝ գերմանական Կարմիր խաչի կողմից։ Գյուղի սկզբնամասում է գտնվում ավելի քան հարյուր տարվա պատմություն ունեցող աղբյուր-հուշարձանը։

Բովաձորը պատերազմերի տարիներին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ե՛վ առաջին, և՛ երկրորդ համաշխարհային պատերազմներին գյուղից մեկնել են հայ և ռուս զինվորներ։ Բովաձոր գյուղի բնակիչ վետերան 90 ամյակը բոլորած Պյոտր Կոբատենկոյի հավաստմամբ, չնայած գյուղի փոքրությանը, մեկնողների թիվը հասել է 83-ի։ Վերադարձել են միայն 41-ը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին է զոհվել և հետմահու Սովետական Միության Հերոսի կոչմանն արժանացել գյուղի բնակիչ Բոնդարև Իվան Իվանովիչը։ 1978 թ կառուցված դպրոցը անվանվել է ի պատիվ նրա, իսկ 1984 թ. նույն դպրոցի բակում բացվել է մեծ հերոսի կիսանդրին։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բովաձորն ունի խստաշունչ ձմեռ, որի ժամանակ ձյուն քիչ է գալիս։ Գարունը ուշ է գալիս, իսկ ամառներն անձրևային են և քամոտ։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բացի ռուսներից գյուղում ապրել են նաև գերմանացիներ, լեհեր, քրիստոնյա թաթարներ, ուկրաինացիներ։ Գյուղի ստեղծման օրից բնիկները տարածքից քշել են թուրք մեծահարուստ Ղարա-Մամադին և նրա ողջ ցեղախմբին։ 1918 թ. ռուսերը, որոնց թիկունքում կանգնած էր հզոր պետություն, իրենց տան նկուղներում թաքցրել են Արևմտյան Հայաստանից գաղթած հայ ընտանիքների։ Նրանց թվում է եղել նաև Ալավերդի քաղաքի առաջին քարտուղար Բորիս Գյոզալյանի ընտանիքը։ Գյուղում բնակություն հաստատող առաջին հայը եղել է մեծահարուստ Թաթոս Նիկիտիչ Խանաղյանցը։ Նա ունեցել է ձիթահանքեր և պանրի գործարան։ 1922 թ. բոլշևիկների գալուց հետո Խանաղյանցը հեռացել է, իսկ գյուղը հայաբնակ է դարձել հիմնականում 1988 թ. ավերիչ Սպիտակի երկրաշարժից հետո։

Բովաձորի ազգաբնակչության փոփոխությունը[2].

Տարի 1831 1897 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2001 2004
Բնակիչ 18 278 362 427 277 309 301 192 326 297

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է հողագործությամբ և անասնապահությամբ։

Հասարակական կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բովաձորն ունի մեկ միջնակարգ դպրոց, որը վերանորոգվել է 2000 թ.։ Գյուղն ունի ակումբ, որը վերակառուցվել է 2001 թ., գրադարան, 1991 թ. գերմանական «Կարմիր Խաչի» կողմից բուժկետ[3]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Լոռու մարզի մարդահամար
  2. «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 49»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-09-12-ին։ Վերցված է 2013 Նոյեմբերի 15 
  3. «Բովաձոր»։ Վերցված է 2013 Դեկտեմբերի 1