Դեբետ (գյուղ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գյուղ
Դեբետ
Panorama of Debet village, Lori Province, Armenia 02.jpg
Դեբետի համայնապատկեր
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԼոռու
ԳյուղապետԱշոտ Ղազարյան[1]
Հիմնադրված է1858 թ. թ.
Այլ անվանումներԽաչիգյուղ, Դեբեդ
Տվյալ կարգավիճակում1935 թվականից
Մակերես10.33 կմ²
ԲԾՄ980-1100 մ
Կլիմայի տեսակՄեղմ
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն821 մարդ (2011)[2]
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականունդեբետցի
Ժամային գոտիUTC+4
Պաշտոնական կայքdebet.am (հայ.)
##Դեբետ (գյուղ) (Հայաստան)
Red pog.png

Դեբետ (նախկին անվանումը` Խաչիգյուղ, նաև` Ալերեքսի), գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի Փամբակ համայնքում՝ մարզկենտրոն Վանաձորից մոտ 17 կմ հյուսիս-արևելք։ Գյուղը գտնվում է Փամբակ գետի աջ կողմում՝ ծովի մակերևույթից 1100 մ բարձրության վրա։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեբետը հիմնադրվել է 1857 թվականին Մարցում բնակվող ու այն ժամանակ այնտեղ բավական հայտնի Գևորգ Մահտեսու (Չոլախ) անմիջական մասնակցությամբ ու քաջալերմամբ։ Մահտեսին Մարցում ապրող մի շարք ընտանիքների համոզել է տեղափոխվել Ալերեքսի կոչվող գոմահանդ ու այնտեղ հիմնել գյուղ։ Դեբետի խոսակցական լեզվում բազմաթիվ են ղարաբաղյան լեզվախմբին պատկանող բառերը, ինչը վկայում է, որ Մարցից Ալերեքսի տեղափոխված մի շարք ընտանիքների նախկին հայրենիքը եղել է Լեռնային Ղարաբաղը։ Գյուղը Դեբետ է վերանվանվել 1935 թվականին։ Մինչ 1935 թվականին Դեբետ անունը ստանալը գյուղը երկակի անուն ուներ՝ Ալերեքսի-Խաչի գյուղ։

Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ, հացահատիկի և բանջարեղենի մշակությամբ։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեբետ գյուղի տարածքը լեռնային է, մեղմ կլիմայով։ Ձմեռը տևում է 140-160 օր։ Տարեկան օդի միջին ջերմաստիճանը +8 °C է։ Ձմեռվա բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը -28 °C է, իսկ ամառվա առավելագույնը՝ +35 °C։ Տարվա տեղումները՝ միջին հաշվով 660 մմ է, ընդ որում վեգետացիոն շրջանում՝ 500 մմ։ Վեգետացիան տևում է ապրիլ-նոյեմբեր ամիսներին՝ 220 օր։ Հողատեսքերը դարչնագույն անտառային են, որակը՝ 46 բալ։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Վահագնիի մշտական բնակչությունը կազմել է 821, առկա բնակչությունը` 769 մարդ[3]։

1858 թվականին Մարց գյուղից 17 ընտանիք տեղափոխվում է այստեղ, իսկ գյուղի բնակչության մի մասը՝ Արևմտյան Հայաստանից 1828-1831 թվականների գաղթականների ժառանգներն են։ Մյուս մասը Արցախից է գաղթել լեզգիական արշավանքներից հետո։

Դեբետի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.

Տարի Բնակչություն
1873 307 մարդ [4]
1897 531 մարդ [4]
1926 1008 մարդ [4]
1939 1271 մարդ [4]
1959 1105 մարդ [4]
1970 1156 մարդ [4]
1979 920 մարդ [4]
1989 1190 մարդ [5]
2001 945 մարդ [4]
2011 821 մարդ [2]


Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի բնակլիմայական պայմաններից, հողային ռեսուրսներից և աշխատուժից ելնելով նախընտրելի է ինտենսիվ հողագործության և այգեգործության զարգացումը՝ միաժամանակ պահպանելով ավանդույթ դարձած գործունեությունը (մեղվագործություն, անասնապահություն, խոզաբուծություն, ձկնաբուծություն)։

Պատմամշակութային հուշարձաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղում կան XII-XIII դարերի ինը խաչքար, երկու միջնադարյան գյուղատեղի, երեք խաչքար և մեկ եկեղեցի։ Գյուղում է գտնվում նաև 2-րդ աշխարհամարտի զոհերին նվիրված հուշարձան, կառուցված 1973 թվականին։

Հասարակական կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց (2013 թվականի դրությամբ՝ այնտեղ սովորում է 160 աշակերտ), մշակույթի տուն, որտեղ տեղակայված է նաև գրադարանը։ Գրադարանը գործում է և ունի շուրջ 1500 անուն գիրք[6]։

Դպրոցում Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամի ջանքերով վերանորոգվել է ճաշարանը և հիմնվել է ատամնակայան տարրական դպրոցականների համար։ Գյուղում տեղադրվել է մանկական խաղահրապարակ։

2018 թվականին մայիսին գյուղում բացվել է Հայաստանում առաջին ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնը՝ Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամի նորարար կրթական կենտրոնը փոքրերի ու մեծահասակների համար[7]։

Լուսանկարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Լոռու մարզպետարան, Դեբեդ գյուղի ավագանի
  2. 2,0 2,1 Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքները (հայ.)
  3. 2011 թ ՀՀ մարդահամարի արդյունքները
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Հայաստանի Հանրապետության բնակավայրերի բառարան (հայ.)Երևան: 2008. — 184 p.
  5. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան (հայ.)Երևանի պետական համալսարան, 1986. — հատոր 5. — էջ 654.
  6. «Դեբետ»։ Վերցված է 2013 Նոյեմբերի 25 
  7. Հայաստանի հանրային ՀԸ, "Հրապարակում" հաղորդաշար Մանվել Քեշիշյան (Մայիսի 27, 2018)։ «Ի՞նչ կփոխի նորաբաց «Սմարթ» կենտրոնը հարակից 45 համայնքի 200 հազար բնակչի կյանքում»