Դեբետ (գյուղ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գյուղ
Դեբետ
Panorama of Debet village, Lori Province, Armenia 02.jpg
Դեբետի համայնապատկեր
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԼոռի
ԳյուղապետԱշոտ Ղազարյան[1]
Հիմնադրված է1858 թ. թ.
Այլ անվանումներԽաչիգյուղ, Դեբեդ
Տվյալ կարգավիճակում1935 թվականից
Մակերես10.33 կմ²
ԲԾՄ980-1100 մ
Կլիմայի տեսակՄեղմ
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն978[2] մարդ (2004)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականունդեբետցի
Ժամային գոտիUTC+4
Պաշտոնական կայքdebet.am (հայ.)
##Դեբետ (գյուղ) (Հայաստան)
Red pog.png

Դեբետ, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզում՝ մարզկենտրոն Վանաձորից 20-25 կմ հյուսիս-արևելք։ Գյուղը տեղակայված է Փամբակ գետի աջ կողմում՝ ծովի մակերևույթից 1100 մ բարձրության վրա։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեբետը հիմնադրվել է 1857 թվականին Մարցում բնակվող ու այն ժամանակ այնտեղ բավական հայտնի Գևորգ Մահտեսու (Չոլախ) անմիջական մասնակցությամբ ու քաջալերմամբ։ Մահտեսին Մարցում ապրող մի շարք ընտանիքների համոզել է տեղափոխվել Ալերեքսի կոչվող գոմահանդ ու այնտեղ հիմնել գյուղ։ Դեբետի խոսակցական լեզվում բազմաթիվ են ղարաբաղյան լեզվախմբին պատկանող բառերը, ինչը վկայում է, որ Մարցից Ալերեքսի տեղափոխված մի շարք ընտանիքների նախկին հայրենիքը եղել է Լեռնային Ղարաբաղը։ Գյուղը Դեբետ է վերանվանվել 1935 թվականին։ Մինչ 1935 թվականին Դեբետ անունը ստանալը գյուղը երկակի անուն ուներ՝ Ալերեքսի-Խաչի գյուղ։

Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ, հացահատիկի և բանջարեղենի մշակությամբ։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեբետ գյուղի տարածքը լեռնային է, մեղմ կլիմայով։ Ձմեռը տևում է 140-160 օր։ Տարեկան օդի միջին ջերմաստիճանը +8 °C է։ Ձմեռվա բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը -28 °C է, իսկ ամառվա առավելագույնը՝ +35 °C։ Տարվա տեղումները՝ միջին հաշվով 660 մմ է, ընդ որում վեգետացիոն շրջանում՝ 500 մմ։ Վեգետացիան տևում է ապրիլ-նոյեմբեր ամիսներին՝ 220 օր։ Հողատեսքերը դարչնագույն անտառային են, որակը՝ 46 բալ։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1858 թվականին Մարց գյուղից 17 ընտանիք տեղափոխվում է այստեղ, իսկ գյուղի բնակչության մի մասը՝ Արևմտյան Հայաստանից 1828-1831 թվականների գաղթականների ժառանգներն են։ Մյուս մասը Արցախից է գաղթել լեզգիական արշավանքներից հետո։

Դեբետի ազգաբնակչության փոփոխությունը.[3]

Տարի 1873 1897 1926 1939 1959 1970 1979 2001 2004
Բնակիչ 307 531 1008 1271 1105 1156 920 945 978

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի բնակլիմայական պայմաններից, հողային ռեսուրսներից և աշխատուժից ելնելով նախընտրելի է ինտենսիվ հողագործության և այգեգործության զարգացումը՝ միաժամանակ պահպանելով ավանդույթ դարձած գործունեությունը (մեղվագործություն, անասնապահություն, խոզաբուծություն, ձկնաբուծություն)։

Պատմամշակութային հուշարձաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղում կան XII-XIII դարերի ինը խաչքար, երկու միջնադարյան գյուղատեղի, երեք խաչքար և մեկ եկեղեցի։ Գյուղում է գտնվում նաև 2-րդ աշխարհամարտի զոհերին նվիրված հուշարձան, կառուցված 1973 թվականին։

Հասարակական կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց (2013 թվականի դրությամբ՝ այնտեղ սովորում է 160 աշակերտ), մշակույթի տուն, որտեղ տեղակայված է նաև գրադարանը։ Գրադարանը գործում է և ունի շուրջ 1500 անուն գիրք[4]։

Դպրոցում Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամի ջանքերով վերանորոգվել է ճաշարանը և հիմնվել է ատամնակայան տարրական դպրոցականների համար։ Գյուղում տեղադրվել է մանկական խաղահրապարակ։

2018 թ․ մայիսին գյուղում բացվեց Հայաստանում առաջին ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնը՝ Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամի նորարար կրթական կենտրոնը փոքրերի ու մեծահասակների համար[5]։

Լուսանկարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Լոռու մարզպետարան, Դեբեդ գյուղի ավագանի
  2. Լոռու մարզի մարդահաշիվ
  3. «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 67»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-09-12-ին։ Վերցված է 2013 Հոկտեմբերի 26 
  4. «Դեբետ»։ Վերցված է 2013 Նոյեմբերի 25 
  5. Հայաստանի հանրային ՀԸ, "Հրապարակում" հաղորդաշար Մանվել Քեշիշյան (Մայիսի 27, 2018)։ «Ի՞նչ կփոխի նորաբաց «Սմարթ» կենտրոնը հարակից 45 համայնքի 200 հազար բնակչի կյանքում»