Թադևոս Հակոբյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Թադևոս Խաչատուրի
Հակոբյան
Թադևոս Հակոբյան.JPG
Ծնվել է հունիսի 15, 1917(1917-06-15)

Ռուսական կայսրություն Լեռնաձոր, Ելիզավետպոլի նահանգ
Մահացել է հոկտեմբերի 15, 1989(1989-10-15) (72 տարեկանում)

Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Երևան, Հայկական ԽՍՀ
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն
Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Հայկական ԽՍՀ
Ազգություն հայ
Մասնագիտություն * Տնտեսական աշխարհագրության ներածություն
* Աշխարհագրական գիտությունների պատմություն և մեթոդոլոգիա
* Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն
* Հայաստանի տեղանուններ
Հաստատություն(ներ) Երևանի պետական համալսարան
Ալմա մատեր Երևանի պետական համալսարան
Գիտական աստիճան պատմական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր
Ինչով է հայտնի Երևանի պատմությունը (1500—1800 թթ.)
Պատմական Հայաստանի քաղաքները
Պարգևներ Հայկական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ

Թադևոս Խաչատուրի Հակոբյան (հունիսի 15, 1917(1917-06-15), Լեռնաձոր, Սյունիքի մարզ, Հայաստան, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 15, 1989(1989-10-15)), պատմաբան-աշխարհագրագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Հայկական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ։ Ղեկավարել է Երևանի պետական համալսարանի տնտեսական աշխարհագրության ամբիոնը, եղել է աշխարհագրական ֆակուլտետի դեկան։ Մեծ ավանդ ունի Հայաստանի պատմական աշխարհագրության, պատմական քարտեզագրության, աշխարհագրության պատմության և Հայաստանի քաղաքների պատմության ուսումնասիրության բնագավառում։ Հեղինակ է բազմաթիվ մենագրությունների, բուհական ու դպրոցական դասագրքերի։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թադևոս Հակոբյանը ծնվել է 1917 թ. հունիսի 15-ին, Լեռնաձոր գյուղում (Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն, ապա՝ Ղափանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ

1940 թ. ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի աշխարհա-երկրաբանական ֆակուլտետը։ 1942-1943 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1962 թվականից եղել է Երևանի համալսարանի աշխարհագրության ֆակուլտետի տնտեսական աշխարհագրության ամբիոնի վարիչ։ 1955-1957 և 1963–1965 թթ. եղել է ԵՊՀ աշխարհագրության ֆակուլտետի դեկան։

Վախճանվել է 1989 թ. հոկտեմբերի 16-ին։ Իր հիշատակին 2013 թ. հոկտեմբերի 25-ին ԵՊՀ Աշխարհագրության և երկրաբանության ֆակուլտետում բացվել է լսարան[1]։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թադևոս Հակոբյանի աշխատությունների ընդհանուր ծավալն անցնում է 1500 մամուլից։ Հիմնական ուսումնասիրություններն ու աշխատությունները վերաբերում են Հայաստանի պատմական աշխարհագրությանը, քաղաքների պատմությանը[2]։ Գրել է դասագրքեր բուհերի և դպրոցների համար, կազմել Հայաստանի քարտեզը (մ.թ.ա. II դ. – մ.թ. V դ. սահմաններով)[3]։

Թադևոս Հակոբյանի հուշատախտակը Երևանի Աբովյան փողոցում

Առաջին խումբը վերաբերում է Հայաստանի պատմական աշխարհագրությանը, պատմական Հայաստանի քաղաքներին, հատկապես՝ Անիին (1985)։ Հեղինակը քննել, ստացված արդյունքներն ընդհանրացրել ու տվել է հայագիտության համար բազմաթիվ գործեր։ Աշխատությունների երկրորդ խումբը նվիրված է աշխարհագրության պատմությանը, որոնցում հեղինակը լայն ընդգրկմամբ և գիտական մեծ հմտությամբ տարբեր դարաշրջանների սոցիալ-քաղաքական հարաբերությունների ֆոնի վրա քննության է առել ժամանակի աշխարհագրական գիտության նվաճումները, դրանց ցարգացման խնդիրներն ու առանձնահատկությունները։ Այս խմբի աշխատությունների նշանակությունը դուրս է եկել համահայկական շրջանակներից։ Երրորդ խումբը վերաբերում է քաղաքամայր Երևանին։ Հնագիտական, պատմագրական, արխիվային նյութերն ի մի բերելով՝ նա համակողմանիորեն ներկայացրել է մայրաքաղաքի պատմության ուղին, դրա տնտեսական, հասարակական, քաղաքական և մշակութային կյանքի բնորոշ կողմերը։ Առանձնապես ուշագրավ է «Երևանի պատմությունը» քառահատոր աշխատությունը, որը նյութերով հանրագիտական երկ է։

Թադևոս Հակոբյանը Հովհաննես Բարսեղյանի և Ստեփան Մելիք-Բախշյանի հետ համատեղ գիտահետազոտական գործունեության շնորհիվ ստեղծել է տեղանունների հինգհատորանոց կոթողային բառարան («Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան»)[4]։ Սույն աշխատությունը, փաստորեն, հենց Պատմական Հայքի տեղանունների գրեթե ամբողջական բառարանն է։[5] 2003 թ. այդ եզակի բառարանն արժանացել է ՀՀ Նախագահի մրցանակի։ Մինչ այդ՝ 1960 թ., լույս էր տեսել Ստեփանոս Օրբելյանի մասին Թադևոս Հակոբյանի աշխատությունը, 1966 թվականին՝ նրա հեղինակած Սյունիքի թագավորությունը երկը։

Երկերի մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ձորք կամ Կապան, Երևան, 1950, 22 էջ:
  • Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն, պրակ 1, Երևան, 1951, 189 էջ:
  • Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն, պրակ 2, Երևան, 1952, 272 էջ:
  • Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն, պրակ 3, Երևան, 1953, 344 էջ:
  • Աշխարհագրության պատմություն, մաս 1, Երևան, 1955, 384 էջ:
  • Աշխարհագրության պատմություն, մաս 2, Երևան, 1956, 450 էջ:
  • Աշխարհագրության պատմություն, մաս 3, Երևան, 1957, 568 էջ:
  • Երևանի պատմությունը (1801–1879 թթ.), Երևան, 1959, 672 էջ:
  • Թադևոս Հակոբյան, Ստեփան Մելիք–Բախշյան, Մեսրոպ Մաշտոց (ծննդյան 1600–ամյակին), Երևան, 1959, 60 էջ:
  • Սովետական Հայաստանի տեսարժան վայրերը (ուղեցույց), Երևան, 1959, 208 էջ:
  • Թադևոս Հակոբյան, Ստեփան Մելիք–Բախշյան, Ստեփանոս Օրբելյան (XIII – XIV դարերի նշանավոր պատմիչի և գրողի կյանքն ու գործունեությունը), Երևան, 1960, 90 էջ:
  • Ուրվագծեր Հայաստանի պատմական աշխարհագրության, Երևան, 1960, 480 էջ:
  • Երևանի պատմությունը (1879–1917 թթ.), Երևան, 1963, 608 էջ:
  • Ծրագիր Հայաստանի պատմական աշխարհագրության, Երևան, 1964, 12 էջ:
  • Սյունիքի թագավորությունը (պատմա–աշխարհագրական առումով), Երևան, 1966, 220 էջ:
  • Աշխարհագրության համառոտ պատմություն (հնագույն ժամանակներից մինչև 1917 թվականը), Երևան, 1967, 386 էջ:
  • Հակոբյան Թադևոս, Ավագյան Գրիգոր, Նազարյան Խաչիկ, Օհանյան Կիրակոս, Սովետական Հայաստան (հայրենագիտական ուրվագիծ), Երևան, 1967, 256 էջ:
  • Երևան – 2750 (մ. թ. ա. 782 թ. – 1968 թ.), Երևան, 1968, 421 էջ:
  • Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն (ուրվագծեր), 2-րդ հրտ., Երևան, 1968, 509 էջ:
  • Երևանի պատմությունը (հնագույն ժամանակներից մինչև 1500 թվականը), Երևան, 1969, 432 էջ:
  • Հակոբյան Թադևոս, Ավագյան Գրիգոր, Նազարյան Խաչիկ, Օհանյան Կիրակոս, Սովետական Հայաստան (հայրենագիտական ուրվագիծ), 2-րդ հրտ., Երևան, 1970, 284 էջ:
  • Երևանի պատմությունը (1500–1800 թթ.), Երևան, 1971, 524 էջ:
  • Աշխարհագրության համառոտ պատմություն (հնագույն ժամանակներից մինչև 1917 թվականը), 2-րդ հրտ., Երևան, 1976, 518 էջ:
  • Սովետական Հայաստանի քաղաքները (ակնարկներ), Երևան, 1977, 229 էջ:
  • Երևանի զարգացումը Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո (փաստաթղթերի ժողովածու 1801–1917 թթ.), կազմող՝ Թադևոս Հակոբյան, Երևան, 1978, 492 էջ:
  • Հայ ժողովրդի պատմության հիշարժան վայրերը, Երևան, 1978, 192 էջ:
  • Անիի պատմությունը, գիրք 1 (Հնագույն ժամանակներից մինչև 1945 թվականը), Երևան, 1980, 416 էջ:
  • Անիի պատմությունը, գիրք 2 (1945 թվականից մինչև անկումն ու ամայացումը), Երևան, 1982, 440 էջ:
  • Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն (ուրվագծեր), 4–րդ հրտ., Երևան, 1984, 464 էջ:
  • Թադևոս Հակոբյան, Գագիկ Սարգսյան, Աշոտ Աբրահամյան, Հայ ժողովրդի պատմություն, 2–րդ հրտ., Երևան, 1985, 528 էջ:
  • Թադևոս Հակոբյան, Ստեփան Մելիք–Բախշյան, Հովհաննես Բարսեղյան, Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հատ. 1, Երևան, 1986, 992 էջ:
  • Պատմական Հայաստանի քաղաքները, Երևան, 1987, 256 էջ:
  • Անի մայրաքաղաք, Երևան, 1988, 328 էջ:
  • Թադևոս Հակոբյան, Ստեփան Մելիք–Բախշյան, Հովհաննես Բարսեղյան, Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հատ. 2, Երևան, 1988, 992 էջ:
  • Հայ ժողովրդի պատմության հիշարժան վայրերը, 2-րդ հրտ., Երևան, 1990, 232 էջ:
  • Թադևոս Հակոբյան, Ստեփան Մելիք–Բախշյան, Հովհաննես Բարսեղյան, Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հատ. 3, Երևան, 1998, 992 էջ:
  • Թադևոս Հակոբյան, Ստեփան Մելիք–Բախշյան, Հովհաննես Բարսեղյան, Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հատ. 4, Երևան, 1998, 812 էջ:
  • Թադևոս Հակոբյան, Ստեփան Մելիք–Բախշյան, Հովհաննես Բարսեղյան, Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հատ. 5, Երևան, 2001, 912 էջ:
  • Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն, 5-րդ հրտ., Երևան, 2007, 520 էջ:

Կոչումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Լսարան՝ ի հիշատակ Թադևոս Հակոբյանի
  2. էլեկտրոնային գրադարան
  3. Թադևոս Հակոբյան
  4. Թադևոս Խաչատուրի Հակոբյան
  5. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան: Թ.Խ. Հակոբյան, Ստ.Տ. Մելիք-Բախշյան, Հ.Խ. Բարսեղյան։ Հատորներ 1-5: Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն, Երևան, 1986-2001։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png