Աքորի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Աքորի
Aqori gyuxy verevic.jpg
Աքորի գյուղ
Կոորդինատներ: 41°5′32″ հս․ լ. 44°36′58″ ավ. ե. / 41.09222° հս․. լ. 44.61611° ավ. ե. / 41.09222; 44.61611
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԼոռի
ՀամայնքԱլավերդի (համայնք)
Այլ անվանումներԱգորի, Ախորի, Ախուրի, Ակոռի, Աքոռի
Մակերես24.8 կմ²
ԲԾՄ1400 մ
Պաշտոնական լեզուհայերեն
Բնակչություն2468[1] մարդ (2008)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականունաքորեցի
Ժամային գոտիUTC+04:00
Պաշտոնական կայքlori.mtaes.am/about-communities/484/ (հայ.)
##Աքորի (Հայաստան)
Red pog.png

Աքորի, գյուղաքաղաք Հայաստանի Լոռու մարզում։ Տեղակայված է Թումանյան շրջանի Ալավերդի համայնքում՝ Ալավերդի քաղաքից 3 կմ հարավ-արևելք, Լալվար լեռան հարավարևելյան ստորոտին։

Գտնվում է մարզկենտրոնից 49 կմ հյուսիս-արևելք՝ Ալավերդի-Վանաձոր ավտոմայրուղու վրա, մայրաքաղաք Երևանից 151 կմ հեռավորության վրա։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախկինում գյուղը պատկանել է կոմս Լոռիս Մելիքովներին (Լոռվա մելիքներին)։

Բնակավայր է 1800 թվականից Ալավերդու տարածաշրջանում, Ալավերդի քաղաքից 3կմ հարավ-արևելք[2]:

1800-ական թվականներին տեղի ունեցած երկրաշարժի հետևանքով գյուղն ավերվել է, սակայն հետո փլատակների վրա նոր գյուղ է կառուցվել և վերանվանվել Յենի Դողան։

Պատմական Ակոռին հայերի ամենահին բնակավայրերից է համարվում[փա՞ստ]:

Անվան ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախկինում ունեցել է Ագորի, Ախորի, Ախուրի, Ակոռի, Աքոռի անվանումները։ Գյուղի անվանման տարբերակներից մեկը կապված է «ախոռ» բառի հետ, որի համաձայն՝ բնակավայրը նախկինում ձիերի համար իջևանատուն և ախոռ է եղել[3]։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման բարեխառն լեռնային է, տևական և ցուրտ ձմեռներով։ Ամեն տարի հաստատվում է կայուն ձնածածկույթ։ Ամառները տաք են և համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումների քանակը կազմում է 600-700 մմ։

Աքորիի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին օրական °C (°F) −7.4
(18.7)
−5.5
(22.1)
−1
(30)
6
(43)
11.1
(52)
14.3
(57.7)
17.6
(63.7)
17.7
(63.9)
13.6
(56.5)
7.9
(46.2)
1.9
(35.4)
−3.9
(25)
6.1
(43)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 23
(0.91)
27
(1.06)
35
(1.38)
67
(2.64)
111
(4.37)
104
(4.09)
64
(2.52)
49
(1.93)
45
(1.77)
41
(1.61)
31
(1.22)
22
(0.87)
615
(24.21)
աղբյուր:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակիչների մի մասը եկել է Թիֆլիսից և Ստեփանավանի գյուղերից։

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ 2019 թվականին համայնքի բնակչությունը կազմել է 2987 մարդ[4]։ Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմում են 45%, կանայք՝ 55%։

Աքորիի ազգաբնակչության թվի փոփոխությունը.[5]

Տարի 1897 1926 1939 1959 1970 1979 2001 2004 2011 2015 2019
Բնակիչ 824 1169 1816 1701 2309 2235 2617 2682 3019 2973 2987

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղատնտեսությունում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (220 հա), խոտհարքերը (190 հա)։ Պետական հողերը հիմնականում օգտագործվում են որպես արոտավայրեր (702 հա), վարելահողեր (42 հա) և խոտհարքեր (52 հա)։

Գյուղի մասնագիտացման ուղղությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են պտղաբուծությամբ (տանձ, խնձոր, մորի, մոշ, կեռաս), դաշտավարությամբ, չեն մշակում հացահատիկային, կերային և բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Բնակիչների որոշ մասը զբաղվում է նաև խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ և մեղվաբուծությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Նշան եկեղեցի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սեդվի

Սեդվու վանքը գտնվում է Թումանյանի շրջանի Աքորի գյուղից 4 կմ դեպի հարավ` Աքորի-Կաճաճկուտ ավտոճանապարհին մոտ՝ Սեդվու ձորում: Վանական համալիրից պահպանվել են Սուրբ Նշան եկեղեցին (XIII դ.)՝ կից մատուռով, որոշ օժանդակ շինություններ և պարսպապատերի մնացորդներ: Հուշարձանի պահպանությունն իրականացնում է նախարարության ենթակայության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ը:

Բգավոր

Բգավոր եկեղեցի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվում է «Բգավոր» գյուղատեղին (10-14 դարեր) իր համանուն եկեղեցիով[6]։

Պատմական աղբյուրները չեն պարունակում որևէ տեղեկություն եկեղեցու կառուցման մասին: Հուշարձանը չունի վիմական արձանագրություններ: Բգավոր եկեղեցու ճարտարապետական հորինվածքը հիշեցնում է այս տարածաշրջանում գտնվող 13-րդ դարի Ախթալայի և Քոբայրի հուշարձանները, դա հնարավորություն է տալիս ենթադրել, որ Բգավորը պատկանում է այդ դարաշրջանին: Եկեղեցու գեղարվեստական հարդարանքի որոշ տարրերը նման են նույն ժամանակաշրջանի վրացական եկեղեցիներին, ինչը պայմանավորված է Զաքարյանների շրջանում (12-14-րդ դարեր) հայ-վրացական տնտեսական ու մշակութային սերտ կապերով:

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի

Գյուղում նաև գտնվում Սբ. Գրիգոր (10-12-րդ դարեր), «Ագեղցի» (10-13-րդ դարեր) եկեղեցիները, իսկ 4 կմ հարավ-արևելք՝ ձորի մեջ, գտնվում է Սբ. Գևորգ եկեղեցին։

Լեռներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լալվար լեռ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առավելագույն բարձրությունը՝ 2552 մետր, հայ-վրացական սահմանի երկարությամբ շուրջ 86 կմ՝ մինչև Դեբեդի կիրճ: Այստեղ առաջացնում է աստիճանակերպ լանջերով զանգվածներ: Վիրահայոց լեռները չեն կազմում իրար շարունակող լեռների մի ամբողջություն, սրանք իրար մոտ տեղադրված առանձին լեռնազանգվածների խմբեր են, որոնցից սկսվում են տարբեր ուղղությամբ ձգվող լեռնաճյուղեր: Լեռնաշղթան բաժանվում է 3 մասի ՝ Արևմտյան (Լոք լեռնագագաթ՝ 2140 մ), Կենտրոնական (Լալվար լեռնագագաթ` 2552 մ), Արևելյան (Լեջան լեռնագագաթ՝ 2527մ):

Սիս լեռ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիս լեռը գտնվում է Աքորի գյուղից 6 կմ հյուսիս, բարձրությունը՝ 2140 մետր, կապում է Վիրահայոց լեռները։

Սիս լեռը և Աքորի գյուղը

Հասարակական կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականի դրությամբ գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, երաժշտական դպրոց, գրադարան, բուժկետ, մանկապարտեզ և կապի հանգույց[7]։

Աքորի գյուղում գործում է ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ սենյակ, իսկ մանկապարտեզում Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամի ջանքերով բացվել է մանկան զարգացման «Արևոտ» անկյուն[8]։

Աքորու միջնակարգ դպրոցն ունի 7 մասնաշենք, սովորում է շուրջ 300 աշակերտ[9]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]