Օձուն (գյուղ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Օձուն (այլ կիրառումներ)
Գյուղ
Օձուն
Odzoun-Vue générale (1).jpg
Օձուն գյուղի համայնապատկեր
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԼոռու
ԳյուղապետԱրսեն Տիտանյան
Առաջին հիշատակում8-րդ դար
Մակերես53.13 կմ²
ԲԾՄ1125 մ
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն4048[1] մարդ (2011)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտիUTC+4
Պաշտոնական կայքodzun.am
##Օձուն (գյուղ) (Հայաստան)
Red pog.png

Օձուն, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Օձուն համայնքում՝ մարզկենտրոն Վանաձորից 47 կմ հյուսիս-արևելք։ Տարածքը 53.13 կմ², բնակչությունը՝ 4205 մարդ[1]։ Գյուղը գտնվում է Դեբեդ գետի ձախ կողմում՝ ծովի մակարդակից 1125 մ բարձրության վրա։ Մատենագրական աղբյուրներում Օձունը հիշատակվում է սկսած 8-րդ դարից։

Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ և պտղաբուծությամբ։

Պատմամշակութային կոթողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի կենտրոնում են գտնվում Օձունի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (Խաչգունդ եկեղեցի), Օձունի տաճարը (6-7 դդ.), Սուրբ Հովհաննես (Խաչգունդ) (717-728 թվականներ) և Ծիրանավոր (Ծաղկեվանք) եկեղեցիները (5-7 դդ.), Հոռոմայրի վանական համալիրը (18 դ.), Օձունի կոթող-մահարձանը (5-6 դդ.)։

Անվան ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քրիստոնեական ավանդույթի համաձայն՝ Օձուն անվանումը կապված է օծել բառի հետ[փա՞ստ]: Ավանդույթի համաձայն, Թովմաս առաքյալն առաջին դարում Օձուն է եկել, այստեղ քահանաներ և եպիսկոպոսներ է օծել (հենց օծել բառից է առաջացել Օձուն բառը), իսկ Հնդկաստան գնալուց առաջ ներկայիս սուրբ Աստվածածին եկեղեցու խորանի վայրում ամփոփել է Քրիստոսի բարուրաշորը (որի մասին վկայում է եկեղեցու հարավային դռան վերևի մասում VΙ դարի արձանագրությունը)։ Սակայն, բնականաբար, բնակավայրի անվանումն ավելի հին արմատներ ունի։ Վիշապի պաշտամունք Հայաստանում եղել է հազարամյակներ շարունակ։ Եվ հայոց էպիկական պատումներում օձն ու վիշապը հաճախ նույնացվել է։ Ավելին՝ պատմական Հայաստանում շատ բնակավայրեր ենք ունեցել Օձ անվամբ… հետևաբար՝ Օձուն անվան ստուգաբանությունը պետք է փնտրել հազարամյակների խորքերում։ Տարբեր մատենագիրների մոտ հանդիպում ենք նաև Ազուն, Օձուն, Ազու անվանումները։Գյուղը միջնադարում բավականին հայտնի է եղել շնորհիվ հայոց կաթողիկոս Հովհան Օձնեցի Իմաստասերի (717-728 թթ)։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Օձունի մշտական բնակչությունը կազմել է 4048, առկա բնակչությունը՝ 3803 մարդ[1]։ Հին հայաբնակ գյուղ է[2]։

Օձունի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև[3].

Տարի 1831 1873 1897 1907 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2001 2011
Բնակիչ 691 1787[2] 2748 3370 4418 4566 4315 4951 4787 4777 4834 4048[1]

Օձուն գյուղը գտնվում է Լոռու մարզի Թումանյանի շրջանում, պատմական Գուգարաց աշխարհի Տաշիր գավառի հնագույն բնակավայրերից մեկն է։ Օձունն ավելի, քան 6000 տարվա պատմություն ունի[փա՞ստ]: Գյուղի տարածքում կան երկու դամբարանադաշտեր Ք.ա. 4-1 հազարամյակի։ Գյուղը վաղ միջնադարում հանդիսացել է Տաշիր գավառի կենտրոնը։

Մշակույթ և կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուշարձան՝ Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին

Օձունը մեծ հեղինակություն ու համբավ վայելեց վաղ միջնադարում, երբ այստեղ կառուցվեցին քրիստոնեական ճարտարապետության գլուխգործոցներ հանդիսացող հոգևոր շենքեր, և երբ հրապարակ եկավ հայոց մեծերից մեկը՝ գիտնական, իմաստասեր, իրավաբան, դիվանագետ, հետևողական միաբնակ Հովհան Հայրապետը։ Նրա հրաշագործությունների մասին ավանդազրույցներ են հյուսվել, նա դասվել է սրբերի շարքը, ոգեկոչել է ժամանակակիցներին ու հետագա սերունդներին 1300 տարի շարունակ։ Միջնադարի հեղինակավոր պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցու գնահատմամբ՝ «Յովհաննէս Օձնեցի... էր այր իմաստասեր, և վայելուչ հասակաւ մարմնոյն, և հոգւովն ևս առավել գեդեցիկ»։ Դավիթ Բաղիշեցու «Ժամանակագրության» մեջ նա որակվում է «այր հանճարեղ և իմաստուն»։ Նա հարգանք էր վայելում արաբական իշխանապետության վերին ատյանում և կարողացավ Հելիմից զիջումներ կորզել ժողովրդի ինքնավարության, կրոնական ազատության, իրավական պաշտպանվածության հարցերում[4]։

Օձունի տարածքը հարուստ է պատմաճարտարապետական տարբեր հուշարձաններով՝ եկեղեցիներ, վանական համալիրներ, մատուռներ, կոթողներ, մահարձաններ, խաչքարեր, ժայռափոր անձավներ, հին բնակատեղիներ, ժողովրդական ճարտարապետության նմուշներ։ Քարայրներից հայտնաբերվել են բազմաթիվ հիշատակարաններ։ Գյուղի կենտրոնական մասում գտնվում են Օձունի գմբեթավոր բազիլիկ եկեղեցին, կոթող-մահարձանը, միջնադարյան երկու գերեզմանոցներ (մեծաթիվ խաչքարերով և մահարձաններով), Ծիրանավոր-Խաղկավանք եկեղեցին, Հոռոմայրի վանքը։ Գյուղից 1.5 կմ արևելք գտնվում է Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածների հուշարձան։

Գյուղում գործում են երկու միջնակարգ դպրոց, երկու մանկապարտեզ, արվեստի դպրոց, երեք գրադարան, հեռակա միջնակարգ և երաժշտական ութամյա դպրոցներ, մշակույթի տուն։ Լեռնային պայմաններն ու հարուստ բուսականությունը հնարավորություն են ստեղծել՝ զբաղվելու անասնապահությամբ, կարտոֆիլաբուծությամբ, բանջարաբուծությամբ, հացահատկի, կերային կուլտուրաների մշակությամբ ու պտղաբուծությամբ։ Գյուղը գազաֆիկացված է։Մինչև 1990-ական թվականները գործել է սննդի կոմբինատը, հացի գործարանը, թռչնաբուծական–ինկուբատորային կայանը, շրջանային հրշեջկայանը։

Անվանի օձունեցիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 2011 թ Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները
  2. 2,0 2,1 Զավեն Կորկոտյան, «Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931)»
  3. «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 209»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-09-12-ին։ Վերցված է 2013 Հոկտեմբերի 26 
  4. ՀՍՍՌ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ (2012)։ «Օձուն»։ Դիվան հայ վիմագրության («Գիտություն» հրատ.): 277–278։ ISBN 978-5-8080-0981-3