Մեծ Այրում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գյուղ
Մեծ Այրում
Mets Ayrum jpj.jpg
Կոորդինատներ: 41°10′18″ հս․ լ. 44°49′09″ ավ. ե. / 41.17167° հս․. լ. 44.81917° ավ. ե. / 41.17167; 44.81917
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԼոռի
ՇրջանԹումանյանի շրջան
ՀամայնքապետԱրկադի Թամազյան
Մակերես22.56 կմ²
ԲԾՄ690 մ
Կլիմայի տեսակԲարեխառն
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն986 մարդ (2014)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտիUTC+4
Փոստային ինդեքս1714
##Մեծ Այրում (Հայաստան)
Red pog.png

Մեծ Այրում, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզում, Դեբեդի ափին։

Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 690 մ, հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 69 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Անկախությունից հետո միմյանց հարևանությամբ գտնվող Մեծ և Փոքր Այրում գյուղերը միացել են, որպես մեկ համայնք: 2017թ. իրականացված համայնքային խոշորացումից հետո 2 գյուղերն էլ ներառվել են հարևան Ախթալա համայնքային խմբի մեջ, որի կազմում են նաև միմյանց հարակից Ախթալա և Շամլուղ քաղաքները, Ճոճկան, Նեղոց և Բենդիկ գուղերը։ Գյուղը Խորհրդային Միության տարիներին բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով: Արցախյան շարժման ժամանակ գյուղը ամբողջովին լքվել է ադրբեջանցիների կողմից, և սկսած 1988թ. գյուղը վերաբնակեցվել է Ադրբեջանից բռնագաղթված հայերով[1][2]։

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, պտղագործությամբ և երկրագործությամբ։ Բարենպաստ կլիմայի շնորհիվ գյուղում աճում է ամեն ինչ, բացի ցիտրուսային բույսերից: Հատկապես վերջին տարիներին զարգացման նոր թափ է ստացել հացահատիկի մշակումը:Համեմատաբար զարգացած է խաղողի արտադրությունը: Գյուղում կա ոռոգման ջուր՝ համայնքը ոռոգող գրեթե ամբողջական ցանցով: Ոռոգման ջուրը վերցվում է Դեբետ գետից՝ պոմպակայանի միջոցով: Համայնքի ամենակարևոր հիմնախնդիրներից է խմելու ջրի խնդիրը, այն վերցվում է մոտակա սարերում բխող աղբյուրներից, որը որևէ մշակման չի ենթարկվում: Երկու գյուղերը սպասարկում է մեկ միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում է 125 աշակերտ: Աշակերտների տեղափոխման խնդիրը լուծվում է համայնքի բյուջեի միջոցներով: Գյուղում գործում է մանկապարտեզ, որն անվճար է: Գյուղի ճանապարհը ասֆալտապատ է, հիմնովին նորոգվել է 2009թ.:

Գյուղն առավել հայտնի է իր էկոլոգիական հիմնախնդիրներով: Մոտակա պոչամբարում է ամբարվում Ախթալայի ԼՀԿ-ի հանքարդյունաբերական թափոնները[3]: 2015թ. գարնանը այստեղ սկիզբ առած «SOS Մեծ Այրում[4]» բնապահպանական ակցիայի շնորհիվ կասեցվեց գյուղի տարածքում 2-րդ պոչամբարի կառուցումը:

Գյուղում գործում է COAF[5]-ի ՍՄԱՐԹ կրթական սենյակ, ունի անհրաժեշտ ինտերնետ կապ ու արդի սարքավորումներ, որի նպատակն է տեղի երիտասարդության զարգացումը։Սենյակում գործում են տարբեր խմբակներ, որտեղ հաճախում են համայնքի տարբեր տարիքի երիտասարդներ։Սենյակը հիմնել և շահագործում է Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամը։

Պատմամշակութային հուշարձաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի հյուսիս-արևմուտքում Նահատակ վանական համալիրն է, կառուցված 1621 թ.: Ավանդության համաձայն` ի սկզբանե այնտեղ ամփոփված են եղել Վարդան Մամիկոնյանի դստեր՝ Սուրբ Շուշանիկ - Վարդենու[6] մասունքները, որոնք Ճոճկան գյուղի Ջոջը նվիրել է թիֆլիսահայ համայնքին: Վերջիններս այդ մասունքների վրա Թիֆլիսում հիմնել են Սուրբ Շուշանիկ-Վարդենի եկեղեցին, որն այսօր արդեն խլված է հայերից և պատկանում է Վրաց Ուղղափառ եկեղեցուն: Մասունքների տեղափոխման ժամանակի վերաբերյալ ստույգ տեղեկություններ այսօր չկան: Նահատակի վանքի տարածքում երբևէ պեղումներ չեն իրականացվել, սակայն վանքի բակում կա պահպանված դժվարընթեռնելի արձանագրությամբ տապանաքար՝ «Տեր Սարգիս քահանա», որն ըստ ամենայնի՝ վերջինիս գերեզմանն է հանդիսանում: Այսօր վանքը կիսաքանդ վիճակում է և հատուկ ուշադրության կարիք ունի: Եկեղեցու պատի մեջ աճող ծառը մեծացել և սպառնում է քանդել եկեղեցին։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Այրումի ազգաբնակչության փոփոխությունը[7].

Տարի 1886 1897 1926 1939 1959 1970 2001 2004 2014
Բնակիչ 171 223 387 530 550 815 638 584 986

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկապարտեզ.jpg

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Բաքվի ջարդեր (1990)» (հայերեն)։ 2018-02-02 
  2. «Սումգայիթի ջարդեր» (հայերեն)։ 2019-02-27 
  3. «Մեծ Այրումը տուժում է Ախթալայի կոմբինատի պոչամբարից - Հետք - Լուրեր, հոդվածներ, հետաքննություններ» (հայերեն)։ Վերցված է 2017-02-08 
  4. Ecolur։ «Հայ Ազգային Կոնգրեսը միացավ «S.O.S. Մեծ Այրում» քարոզարշավին - ԹԵԺ ԳԻԾ - Ecolur»։ ecolur.org (անգլերեն)։ Վերցված է 2017-02-08 
  5. «Children of Armenia Fund» (անգլերեն)։ 2019-05-10 
  6. «Սուրբ Շուշան-Վարդենի. նախնյաց սուրբ հավատքի պաշտպանը | Surb Shushan-vardeni Nakhnyac Surb Havatqi Pashtpany»։ www.surbzoravor.am։ Վերցված է 2019-05-14 
  7. «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 136»։ Վերցված է 2013 Հոկտեմբերի 30