Վարդաբլուր (Լոռու մարզ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդաբլուր (այլ կիրառումներ)
Գյուղ
Վարդաբլուր
Vardablur village.jpg
Վարդաբլուր
Կոորդինատներ: 40°58′15″ հս․ լ. 44°30′32″ ավ. ե. / 40.97083° հս․. լ. 44.50889° ավ. ե. / 40.97083; 44.50889
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԼոռի
ԲԾՄ1325 մ
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն1178[1] մարդ (2004)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտիUTC+4
##Վարդաբլուր (Լոռու մարզ) (Հայաստան)
Red pog.png

Վարդաբլուր, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզում՝ մարզկենտրոն Վանաձորից 19 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղը տեղակայված է Գարգառ գետի երկու ափերին՝ ծովի մակարդակից 1325 մետր բարձրության վրա։ Ամենաբարձր կետը սուրբ Սարգիս լեռն է՝ 1550մ: Գյուղամերձ հանդամասերն են Փոցխարաքար, Բարձեր, Ծակ քար, Մազե կամուրջ, Քարփինչխանա, Վարդիվորատեղ, Ճորտերի աղբյուր, Կարմիր քարի տակ, Ճալեր, Ժամաքարեր, Քումբեզ, Գյադա մերի ...

Գյուղի ներկայիս բնակիչների նախնիները եկել են Մուշից, Մեծ Պառնիից և Սասունից։

Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կերային կուլտուրաների մշակությամբ ու բանջարաբուծությամբ։ 1929 թվականին գյուղում կազմակերպվել է «Կարմիր մաճկալ» կաթնանասնապահական-կարտոֆիլագործական կոլեկտիվ տնտեսություն, 1965 թվականից՝ պետական տնտեսություն, որը գործել է մինչև հողի սեփականաշնորհումը՝ 1992թ: Տնտեսության ղեկավարներ են աշխատել Վախթանգ Սահինյանը, Խալաթ Նալբանդյանը, Ե.Բաղդասարյանը, Մուքայել Ֆրանգյանը, Աշոտ Ջանջուղազյանը, Գևորգ Ջանջուղազյանը, Արմենակ Ջանջուղազյանը, Գևորգ Ջանջուղազյանը, Վրույր Պողոսյանը: 1937 թ. ստեղծվել է սերմնաբուծական փորձադաշտ: 1986 թ. ստեղծվել է կարի արտադրամաս 60աշխատողով, գործել մինչև 1992 թ:

Մինչև հեղափոխությունը գյուղը ղեկավարածներից հայտնի են Խաչատուր Չիլինգարյանը /Չատի/, Առաքել Գյուլզադյանը: Գյուղի առաջին հեղկոմի նախագահը եղել է Լևան Չիլինգարյանը: Հետագա տարիներին գյուղխորհրդի նախագահ /գյուղապետ/ են աշխատել Եղիկ Չատինյանը, Ս.Նիկողոսյանը, Մուշեղ Վարդանյանը, Նավասարդ Վարդանյանը, Միխայիլ Գյուլզադյանը, Գևորգ Ջանջուղազյանը, Վանո Օհանյանը, Արամ Տոնոյանը, Աշոտ Ջանջուղազյանը, Գարեգին Թադևոսյանը, Ժորա Ֆրանգյանը, Սերյոժա Գրիգորյանը, Լենա Սարգսյանը, Մարտին Պապոյանը, Արայիկ Ջանջուղազյանը, Վռամ Գյուլզադյանը, Միքայել Ֆրանգյանը, Ռուսլան Օհանյանը: ՀՍՍՌ գերագույն սովետի դեպուտատներ են ընտրվել վարդաբլուրցիներ Կիմա Պապոյանը, Արմենակ Ջանջուղազյանը: Վռամ Գյուլզադյանը 1999-2007թթ. եղել է ԱԺ պատգամավոր:  

Առաջին դպրոցը Վարդաբլուրում բացվել է 1892 թ: Առաջին ուսուցիչը եղել է գյուղի քահանա Եղիա Զոհրաբյանը: 1923 թ. գյուղացիների միջոցներով կառուցվել է դպրոցական շենք 4 դասարանով: 1932 թ. դպրոցը դարձել է յոթնամյա, իսկ 1944-ին տվել է միջնակարգ կրթությամբ առաջին շրջանավարտները: 1979 թ. կառուցված դպրոցի տիպային շենքը 1988 թ. երկրաշարժի ժամանակ ավերվել է: Դպրոցի տնօրեններ են աշխատել Վաղարշակ Հարությունյանը, Վաղինակ Ամիրխանյանը, Շավարշ Սարգսյանը, Կորյուն Հակոբյանը, Զավեն Վարդանյանը, Նվարդ Վարդանյանը: 1992 թ-ից տնօրենն է Հայկարամ Հարությունյանը: Դպրոցն ունի արժեքավոր հավաքածուներով հարուստ ազգագրական թանգարան:

2011 թվականից գյուղում գործում է հայ առաքելական եկեղեցու Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին /1876թ./, հոգևոր սպասավորն է Տեր Մերուժան քահանա Սողոյանը:

Գյուղն ունի մշակույթի տուն, որ կառուցվել է 1975 թ: Հայտնի է որ գյուղում նախկինում գործել են թատերախմբեր, որոնք ներկայացումներով հանդես են եկել տարբեր գյուղերում: 19-րդ դարի վերջերին տարածաշրջանում հայտնի է եղել վարդաբլուրցի աշուղ Մարտիրոսը /Ռեհան Իսրայելյան/: Վարդաբլուրում է գրի առել Կոմիտասը նշանավոր ,,Հորովելն,, ու ,,Կալի երգը,,: Օլգա Թումանյանի վկայմամբ ,,Հազարան բլբուլի,, տարբերակներից մեկը բանաստեղծը գրի է առել Վարդաբլուրում, ուր 1989 թվականից ավանդաբար անց է կացվում ,,Երեք սրբություն,, տոնակատարությունը նվիրված Կոմիտասին, Թումանյանին, Անդրանիկին: 1990-ական թվականներին գյուղն ուներ «Հորովել» հեռուստատեսությունը: 2019-ից գործում է «Ռենեսանս» թատերախումբը:

Վարդաբլուրում են ծնվել Ցյուրիխի համալսարանի պրոֆեսոր Հարություն Աբելյանցը /1849-1921/, Երևանի պետական համալսարանի հիմնադիրներից պրոֆեսոր Ավետիք Տեր-Պողոսյանը /1880-1954/, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Արուս Ասրյանը /1904-1992/, ճարտարապետ Ալեքսանդր Սահինյանը /1910-1987/, գրողներ Անահիտ Սահինյանն /1917-2010/, ու Սմբատ Տեր-Գրիգորյանը /1898-1942/, Սովետական Միության հերոս Աշոտ Ասրյանը /1920-1992/: Նոր սերնդի նշանավոր վարդաբլուրցիներն են Հայաստանում մի քանի մարզաձևերի հիմնադիր Աղվան Չատինյանը, գրող, գիտնական Էդվարդ Սարգսյանը /ԱՄՆ/, տաղանդավոր քանդակագործ Ալեքսանդր Ջանջուղազյանը /Ալեք, ԱՄՆ/, գրող Ջանիբեկ Ղուկասյանը, պրոֆեսոր Սուրեն Վարդանյանը, դերասանուհի Կարինե Ջանջուղազյանը և ուրիշներ:

Հայրենական Մեծ պատերազմին մասնակցել են 364 վարդաբլուրցիներ, որոնցից 114-ը զոհվել են: Արցախյան պատերազմին մասնակցել են 23 վարդաբլուրցիներ, իսկ 2016 թ. ապրիլյան պատերազմին՝ 7-ը:

Գյուղի զարգացմանը բացի գյուղատնտեսությունից կարող է նպաստել առկա որակյալ կավի պաշարների նոր տեխնոլոգիաներով շահագործումը: Հնարավորությունները շատ են զբոսաշրջության տարբեր ձևերի համար՝ մշակութային ժառանգության պահպանում, ագրոտուրիզմ, էկոտուրիզմ, էքստրեմալ տուրիզմ և այլն:

Պատմամշակութային կոթողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի արևելյան կողմում է գտնվում Սբ. Սարգիս ամրոցը, հյուսիսային կողմում՝ Ձորագետի վտակի ափին, գտնվում է Ջգրաշեն եկեղեցին (6 դ.), գյուղում՝ Սբ. Աստվածածին եկեղեցին (1876թ.), Սբ. Խաչ (12 դ.), Սբ. Սարգիս (10 դ.) մատուռները: 1968թ. բացվել է 1941-1945թթ. պատերազմի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանը /ճարտարապետ՝ Վարդգես Պապոյան, քանդակագործ՝ Շավարշ Հովհաննիսյան/, գյուղում են գտնվում 1937թ. բռնադատվածների հիշատակին նվիրված Հայաստանի առաջին հուշարձանը /1990թ/, հորովել երգի ստեղծմանն ու վարդապետ Կոմիտասին նվիրված հուշարձանը /2016թ., քանդակագործ՝ Գրիգոր Մանուկյան/:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարդաբլուրի ազգաբնակչության փոփոխությունը[2].

Տարի 1831 1886 1897 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2001 2004
Բնակիչ 75 830 1019 1597 1810 1517 1906 1146 1390 1353 1178

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]