Ձորաեզրի վանք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ձորաեզրի վանք
-Հոռոմայրի վերին վանք 1.jpg
Ձորաեզրի վանք
Հիմնական տվյալներ
ՏեսակՎանք
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՏեղագրությունԼոռու մարզ, Օձուն
ԹեմԳուգարքի թեմ
Օծման թվականվերաօծվել է 2017 թվականի դեկտեմբերի 11-ին
Հոգևոր կարգավիճակԳործող
Ներկա վիճակՎերականգնված
ՃարտարապետԳրիգոր քարգործ, 2017 թվականի վերականգնող ճարտարապետը Սուրեն Աբովյան էր։
Ճարտարապետական տիպվանական համալիր
Ճարտարապետական ոճՀայկական
Կառուցման սկիզբ13-րդ դար
Կառուցման ավարտ13-րդ դար
Առաջին հիշատակում13-րդ դար
ՇինանյութԲազալտե սրբատաշ քար և դեղնաշագանակագույն ֆելզիտ

Ձորաեզրի վանք, հայ առաքելական միջնադարյան վանական համալիր Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի Օձուն գյուղում[1]՝ բնակավայրից 1.5 կմ հարավ-արևելք, Օձուն - Այգեհատ ճանապարհից ձախ՝ ձորաեզրին[2][3]։ Ընդգրկված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն վիմագրական աղբյուրների՝ շինությունների վերին հուշարձանախումբը կառուցվել է Հոռոմայրի միաբանների նախաձեռնությամբ և թեև կանգնած է մասնակիորեն մեկուսի, այնուհանդերձ համարվել է Հոռոմայրի վանքի բաղկացուցիչ մասը։

2017 թվականին վանքն ամբողջությամբ վերականգնվել է։ Վերականգնող ճարտարապետ` Սուրեն Աբովյան։

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձորաեզրի վանքը կազմված է եկեղեցիներից և գավթից։ Շենքերի սիմետրիկ դասավորությունը նախագծային որոշակի մտահաղացման արդյունք է[4]։ Կենտրոնում գտնվում է հավասարակողմ փոքրիկ գավիթը, որը հարավային և հյուսիսային կողմերից հաղորդակից է երկու նույնածավալ միանավ թաղածածկ եկեղեցիներին։ Վանքի արևմտյան մասում գտնվում է միջնադարյան գերեզմանոցը, որում կան նաև ուշ ժամանակաշրջանի տապանաքարեր։

Գլխավոր մուտքը բացված է գավթի արևմտյան պատին և միայն գավթի ներսից կարելի է մտնել եկեղեցիներ, ընդ որում հարավային եկեղեցու մուտքը կողմնորոշված է դեպի գավիթ, իսկ հյուսիսայինինը՝ գավթից դեպի եկեղեցի։ Այդ հանգամանքը, ինչպես նաև հարավային եկեղեցու հետ գավթի[5]։

Հյուսիսային եկեղեցի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

3.1 մ x 2.45 մ չափերով, կիսագլանաձև թաղով ծածկված ուղղանկյուն դահլիճ է՝ առնված երկլանջ կտուրի տակ։ Ծածկը չի պահպանվել։ Արևմտյանճակատը ամբողջությամբ ծածկված է խաչի պատկերներով։ Այդ խակատում պատույանի բարավորը ուղղանկյուն կտրտվածքներով իրար հագած կրկնակի քարերից է։ Եկեղեցին կառուցված է դեղնաշագանակագույն ֆելզիտով[6]։

Հարավային եկեղեցի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

3.2 մ x 2.15 մ չափերով, կիսագլանաձև թաղով ծածկված ուղղանկյուն դահլիճ է՝ առնված երկլանջ կտուրի տակ։ Կիսաշրջանաձև խորանը գմբեթարդի սահմանագծով եզերված է պարզ տրամատի գոտիով, որը շարունակվում է նաև երկայնական պատերում։ Պատերն իրականացված են սրբատաշ բազալտե քարերով։ Մուտքի որմնակամարի արձանագրության համաձայնեկեղեցին կառուցվել է 1206 թվականին՝ վանքի առաջնորդ Սամուելի կողմից։ Արևելյան պատուհանի բարավորի վրա հիշատակվում է կառուցող վարպետի անունը՝ Գրիգոր քարգործ։

Գավիթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոռոմայրի վերին հուշարձանախումբ, գավթի ներս

Կառուցվել է 13-րդ դարում՝ դեղնաշագանակագույն ֆելզիտե սրբատաշ քարերով։

Գավիթն առավելապես ուշագրավ է իր կառուցվածքային առանձնահատկություններով։ Գրեթե քառակուսի (4.35 մ x 4.1 մ) հատակագծով սրահ է՝ ծածկված անկյունագծային դասավորությամբ, փոխհատվող կամարներով ուժեղացված թաղով։ Ներսից չորս անկյունները հատված են որմնամույթերով, որի շնորհիվ ներքին տարածությունը հատակագծում դարձել է ութանկյունի։ Որմնամույթերից դեպի վեր անկյունագծով ձգվում են երկու կամարներ և խաչվում առաստաղի ուղիղ կենտրոնում։

Վանքի գավիթը ավելի պարզ շինություն է, քան 13-րդ դարի խաչվող կամարներ ունեցող այլ ճարտարապետական հուշարձաններ (Դեղձնուտի վանք, Մշկավանք, Նոր Վարագավանք, Խորակերտի վանք, Հաղպատի վանք և այլն)։ Երկու զույգ կամարների փոխարեն, շենքի փոքրության պատճառով ունի միայն մեկը, որը ինքնատիպ լուծում է՝ կամարների անկյունագծային տեղագրությամբ։

Գավթի արևմտյան մուտքը բավականին մեծ է։ Պատուհանների բացակայության պայմաններում կատարել է նաև ներսի լուսավորումը։ Եկեղեցիները գավթից ավելի բարձր են եղել։

Գերեզմանոց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վանքի գերեզմանոցը գտնվում է համալիրի արևմտյան հատվածում։ Պահպանվել են մոտ տասնյակին հասնող խաչքարեր։

Դեկորատիվ հարդարանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճարտարապետական ձևերի պարզությանը համապատասխան շինությունների դեկորատիվ հարդարանքը ևս բավական զուսպ է։ Հարդարման ձևերը ավանդականորեն երեք տիպի են՝ զարդաքանդակներ, ճարտարապետական դեկորատիվ տարբեր և պատկերաքանդակներ։

Միակ պատկերաքանդակը գտնվում է հարավային եկեղեցու արևելյան պատուհանի վրա, արտաքուստ։ Պսակի երկշարք կամարի երկու կողմերում տեղադրված են դեմ-հանդիման կանգնած երկու աղավնիների հարթաքանդակներ։

Գավթի տանիքը պահով կամարները մասնակիորեն հարդարված են զարդաքանդակի տարրերով։ Երկու զարդեր են քանդակված կամարների ներսի կողմի վերնամասում։ Ոճական ընդհանրությունից պարզ է դառնում, որ այս զարդաքանդակները արվել է միևնույն քանդակագործի կողմից։

  1. Մեկը պատկերում է հավերժության նշան, կազմված գնդաձև ուռուցիկ մակերեսին սփռվածելունդավոր գծերով[7]։ Ոլորաձև տարածվող այդ գծերի ուղղությունը շեշտված է կլոր շրջանակից թեքությամբ դեպի դուրս շեղվող խաղողի և ոճավորված տերևների քանդակներով, որոնք կլորավուն զարդապատկերին շարժում են հաղորդում։
  2. Մյուսը պարզ վարդյակ է, կենտրոնից տարածվող միատեսակ ծաղկատերևներով։ Փոքրիկ կլորավուն կենտրոնի վրա կրկնված է հավերժության նշանի գծապատկերը։

Ճարտարապետական տարրերով հարդարվել է նաև գավթի արևմտյան և հարավային եկեղեցու մուտքերը, երկուսն էլ շրջանակվել ենդեկորատիվ որմնասյուներով և կամարներով։

Արձանագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Brothers Baghdasaryan։ «Հոռոմայր վանքային հալալիր»։ www.findarmenia.com։ Վերցված է 2016-10-13 
  2. Ի. Հարությունյան, Աշակերտի հուշատետր, Լումա հրատարակչություն, գիրք Ա, Թփղիս, 1897 թվական, էջ 275
  3. Հ. Եղիազարյան, Ալավերդու շրջանի կուլտուրայի հուշարձանները, Երևան, 1952 թվական, էջ 35-36։
  4. Հ. Եղիազարյան, Ալավերդու շրջանի կուլտուրայի հուշարձանները, Երևան, 1952 թվական, էջ 36։
  5. Ա. Ա. Մանուչարյան, Հոռոմայրի վերին հուշարձանախումբը, «ՊԲՀ», 1979 թվական, թիվ 4, էջ 267։
  6. Ա. Ա. Մանուչարյան, Հոռոմայրի վերին հուշարձանախումբը, «ՊԲՀ», 1979 թվական, թիվ 4, էջ 270
  7. Ա. Ա. Մանուչարյան, Հոռոմայրի վերին հուշարձանախումբը, «ՊԲՀ», 1979 թվական, թիվ 4, էջ 268