Կապտավանք (Տավուշ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կապտավանք
Կապտավանք, Չինչին.JPG
Հիմնական տվյալներ
Տեսակվանք
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՏեղագրությունՉինչին, Տավուշի մարզ, ՀՀ
ԴավանանքՀայ Առաքելական Եկեղեցի
ԹեմՏավուշի թեմ
Ժառանգության կարգավիճակմշակութային հուշարձան Հայաստանում[1]
Ճարտարապետական նկարագրություն
Հիմնադրված13-րդ դար
Կոորդինատներ: 40°54′39.618000100011″ հս․ լ. 45°21′13.028400100007″ ավ. ե. / 40.91100500002777807° հս․. լ. 45.35361900002777702° ավ. ե. / 40.91100500002777807; 45.35361900002777702

Կապտավանք, Հայ Առաքելական եկեղեցի Տավուշի մարզի Չինչին գյուղից հարավ-արևմուտք, անտառապատ լեռան լանջին։ Ընդգրկված է Չինչինի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Տեղադրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կապտավանքը գտնվում է Մեծ Հայքի Ուտիք նա­հանգի Տուչկատակ գավառում՝ ներկայիս Հայաստանի Հանրապե­տության Տավուշի մարզի Չինչին գյուղից 5 կմ հարավ-արևմուտք՝ Հախում գետակի աջ կողմում՝ անտառի բացատում։ Ծովի մակերևույթից բարձր է 1378 մետր։

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վանական համալիրից կանգուն է միայն եկեղեցին, որի հարավային և արևմտյան ճակատներին կից պահպանվել են գավթի և օժանդակ այլ կառույցների հետքեր։ Արտաքուստ ուղղանկյուն, ներքուստ խաչաձև գմբեթավոր կառույց է (արտաքին չափերն են՝ 11,40 x 9,46 մ), չորս անկյուններում ավանդատներով, գմբեթավոր հորինվածք ունի։ Մուտքերը հարավից և արևմուտքից են։ Կառուցված է կոպիտ տաշված ֆելզիտից։ Գմբեթի թմբուկի վերին շարքի և քիվի վրա որպես զարդաքանդակ փորագրված են խաչեր։ Արևելյան կողմում կիսաշրջանաձև խորանն է, իսկ չորս անկյուններում ավանդատներն են։ Խաչաթևերի անկյուններից բարձրացող կամարների վրա հենված է սրածայր վեղարով ավարտվող ներքուստ գլանաձև, արտաքուստ ութանիստ թմբուկը։ Անցումը գմբեթատակ քառակուսուց գմբեթին իրականացված է առագաստների միջոցով։ Երկու մուտքերը բացված են արևմտյան և հարավային ճակատներից։ Լուսավորությունն իրականացված է ինչպես թմբուկից, այնպես էլ չորս ճակատներից բացված մեկական դեպի ներս լայնացող լուսամուտներով։ Կառուցված է կապտավուն անմշակ և կոփածո քարով՝ բացառությամբ քիվագոտու և թմբուկի քիվատակին կից մեկ շարքի, որոնց շարվածքն իրականացված է սրբատաշ քարով։ Ներկայումս թափված են ոչ միայն գմբեթի և լանջերի ծածկասալերը, այլև ճակտոններին հարող հատվածները[2][3]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ենթադրվում է, որ եկեղեցու անվանումն առաջացել է կապտավուն քարով կառուցված լինելու պատճառով։ Որմերին պահպանվել է ԺԳ-ԺԴ դարերին վերաբերող միայն նվիրատվական բնույթի 9 միավոր արձանագրություն՝ 1234-1243 թվականներին։ Գորգ բառն առաջին անգամ հիշատակվում է Կապտավանք եկեղեցու պատին եղած արձանագրություններից մեկում (1242-1243)։

Եկեղեցու տարածքում պահպանվել են միջնադարյան խաչքարերի բեկորներ։ Հարավ-արևելքում միջնադարյան գերեզմանոցի մնացորդներն են։

Կապտավանքի եկեղեցին ուշագրավ և առանձնահատուկ է ոչ այնքան հորինվածքային լուծումներով, որպիսիք զարգացած միջնադարում բավականաչափ լայն տարածում են ունեցել ողջ Հայաստանում, որքան գեղարվեստական յուրօրինակությամբ՝ լավագույնս հաստատելով, որ ամենափոքր քանակությամբ սրբատաշ քարի գործածումով ինչպես կարելի է ընդգծել գլխավորն ու շեշտելին և հասնել հանճարեղ ներդաշնակության։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]