Հայոց ձոր գավառի բնակավայրերի ցանկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Հայոց ձորի գավառի անվանումը ծագում է հայ ժողովրդի նախնի և ռազմի գերագույն աստված Հայկ Նահապետի անունից: Հայոց ձոր գավառը գտնվում է Վանա լճի հարավ–արևելյան եզերքին: Հիմնական մասը ձգվում է Վանա լիճ թափվող Անգղ գետի ստորին և միջին հոսանքի ավազանում, որը սահմաննները ուրվագծվում է ջրբաժան լեռնաշղթայով: Լեռնաշղթային հարավային ճյուղը սկիզբ է առնում Առտոս լեռից (3554 մ), շարունակվում է արևելյան ճյուղով և հասնում դեպի Բաշետ լեռնագագաթ (3750 մ), թեքվում է հյուսիս՝ Սուտիս (3150 մ), Աբուսեթ (2558 մ) գագաթներից հետո, Անգղ գետի աջ կողմում, Ղազան լեռնագագաթով ուղղվում դեպի արևմուտք և Ռուսա ծովի հյուսիսով ձգվում է Նորգյուղի (Ջադիթաշմիշ) բլրաշարով, ավարտվում է Արտամետ-Մաշկագտակ միջնահատվածում: Հյուսիսից սահմանակից էր Տոսպ, հարավ–արևելքից՝ Ռշտունիք, արևելքից՝ Կուղանովիտ գավառներին։ [1][2]

# Պատկեր Անուն Այլ անվանումներ Տեղադրություն
1 Աթանանց Նախնական անվանաձևն է եղել Աղբաթան: Այնուհետև անվանվել է Աթանան[3] կամ Ատանոն[4] անվանաձևով: Ներկայիս անվանումը Աթալան է: Գտնվում է Վանա լճից 1.8 կմ հեռավորության վրա՝ արևելք: Խառականց, Պլթանց գյուղերի և Ոստան քաղաքի միջև: Արտոս լեռան հյուսիսահայաց ստորոտում: Վան քաղաքից 29 կմ հարավ արևմուտք, իսկ Ոստան քաղաքից (Գյավաշ)՝ 4 կմ հյուսիս-արևելք: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1740 մ է:
2 Աղասամ Հիշատակվում է նաև Ակխասան, Ախասան, Աքհասան և Աղսամ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Օնգուն է: Գտնվում է Հավշասոր գյուղից 4 կմ հյուսիս-արևելք՝ Անգղ գետի աջ վտակի՝ Առեղի վերին հոսանքի շրջանում: Ձորակի ամենավերին գյուղն է: Հանդիսանում է Հայոց ձոր գավառի ծայրաարևելյան բնակավայրը: Ծովի մակերևույթից բարձր է 2180-2190 մ:
3 Անգղ Հիշատակվում է նաև Անգեղ և Էնկիլ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Դյոնեմեչ է: Գտնվում է Վան քաղաքից 21.5 կմ հարավ-արևմուտք՝[5] լճափից 7 կմ հեռու՝ համանուն գետի աջ ափին: Ծովի մակերևույթից բարձր է 1660-1685 մ:
4 Անկշտանց Ներկայիս անվանումը Փարմաքկափ է: Հայոց ձոր գավառի կենտրոնական բնակավայրերից մեկն է: Գտնվում է Կղզի գյուղից 3 կմ հարավ-արևելք՝ Անգղ գետի ձախ վտակի՝ Դեմկոսի աջ ափից 1.5 կմ հեռու: Ծովի մակերևույթից բարձր է 1765-1772 մ:
5 Առեղ Հիշատակվում է նաև Հառեղ անվանաձևով: Ներկայիս անվանումը Բոզյիղիթ է: Գտնվում է Վան քաղաքից 21 կմ հարավ-արևելք՝ Անգղ գետի աջ վտակի՝ Առեղի աջակողմյան ձարոլանջին: Ծովի մակերևույթից բարձր է 1897 մ:
6 Աստվածաշեն Հիշատակվում է նաև Ասպածաշեն, Ասպաշեն, Ազբաշեն և Հայկաշեն անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Չաուշթեփե է: Գտնվում է Անգց գետի աջակոմյան գյուղերից է: Կղզի գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևելք՝ հարավարևմտահայաց ստորոտին: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1800 մ է:
7 Գուկանց Հիշատակվում է նաև Գյուկանց, Գոգան, Գուգանց, Գուկան, Գուկանս, Գուկանք և Կոգան անվանաձևերով: Գյուղանունը ծագում է Անգղ գետի՝ ուրարտական սպեագրերում վկայված Գուգունա (Գուգունաինի) անունից: Ներկայիս անվանումը Քյոքլյու է: Հայոց ձորի արևմտակողմի գյուղերից է: Գտնվում էր Կղզի գյուղից 13.2 կմ արևմուտք, Անգղ գետի ձախ ափից 0.4 կմ, իսկ լճափից՝ 9.5 կմ հեռու: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1698-1704 մ է:
8 Դեմկոսնի Հիշատակվում է նաև Կոսնի և Տեմկոսնի անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Քուշդաղ է: Գտնվում է Անգղ գետի վտակ՝ Դեմկոսի ձախ ափին: Կղզի գյուղից 10 կմ հարավ: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1890-1920 մ է:
9 Եկմալ Հիշատակվում է նաև Եկմալեն անվանաձևով: Գտնվում է Հավշասորից 4.6 կմ հյուսիս-արևելք: Ակհասանից 2.8 կմ հյուսիս-արևնուտք հեռավորության վրա: Քեշիշ լճի հարավարևելյան ափից 2.7 կմ հյուսիս-արևմուտք ուղղության վրա:
10 Զախոսկ Ներկայիս անվանումը Բաղրըյանըք է: Հայոց ձոր գավառի հարավարևելյան լեռնային գյուղերից է: Կղզի գյուղից 20 կմ հարավ-արևելք: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 2450-2500 մ է:
11 Էրեմերի Հիշատակվում է նաև Հերեմեր անվանաձևով: Ներկայիս անվանումը Օտբիչեր է: Հայոց ձոր գավառի կենտրոնական հատվածում գտնվող գյուղերից է՝ Կղզի, Հարատենց, Խեք և Անկշտանց գյուղերի հարևանությամբ: Գտնվում է Անգղ գետի ձախակողմյա Դեմկոս վտակի աջ ափին: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1790 մ է:
12 Թրքաշեն Ենթադրվում է, որ տեղացիները հատուկ են Թրքաշեն անվանել՝ մուսուլմանների ոտնձգություններից զերծ մնալու համար: Ներկայիս անվանումը Ուղուրվերեն է: Գտնվում է Անգղ գետի գետաբերանին մոտ՝ գետի ձախ աձից 0.4 կմ հեռու: Վանա լճի ափից 1.9 կմ դեպի արևելք հեռավորության վրա: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1652-1660 մ է:
13 Իշխանիգոմ Ենթադրվում է, որ անվանումը ծագել է Իշխանների գոմ լինելու պատճառով:[6] Ներկայիս անվանումը Բաքըմլը է: Գտնվում է Անգղ գետի ստորին Հոսանքի ավազանում: Վանա լճի ափից 2.5 կմ դեպի արևելք հեռավորության վրա: Անգղ գետի աջ ափից 0.7 կմ հեռավորության վրա: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1670 մ է:
14 Խառականց Ավանդության համաձայն, գյուղի անվանումը առաջացել է հարևանությամբ գտնվող Քրմանց գյուղատեղիից, որտեղ քրմերը պատրաստել են հեթանոս աստվածների համար ակնազարդ թագեր:[7] Հիշատակվում է նաև Խարականաց և Խարականց անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Էնգինսու է: Գտնվում է Վանա լճի ափին՝ Անգղ գետաբերանի ձախ կողմում, 0.7 կմ հեռավորության վրա: Մոտակայքում գտնվում են Աթանանց և Թրքաշեն գյուղերը: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1655-1660 մ է:
15 Խառնուրդ Անվանում ծագել էր Վերին Մժնկերտ գյուղի մոտ Մենուայի ջրանցքից ճյուղավորվող և 40 ջրաղացներ աշխատեցնող և մի վայրում խառնվելու, նույն ջրանցքը Անգղ գետի հետ խաչվելու պատճառով: Հիշատակվում է նաև Խառնորտկներ անվանաձևով: Ներկայումս հանդիսանում է Գյուրփընար քաղաքի շրջանագծի մեջ ընդգրկված Դեղիրմենդյուզյու թաղամասը: Գտնվում է Անգղ գետի ձախ ափին՝ Կղզի գյուղից 1.5 կմ արևմուտք: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1775 մ է:
16 Խեք Հիշատակվում է նաև Խեգ, Հայկ, Հայկաշեն և Հայք անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Յաթաղան է: Հայոց ձոր գավառի կենտրանական գյուղերից է: Գտնվում է Անգղ գետի աջ ափին՝ Կղզի գյուղից 5 կմ արևելք: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1785 մ է:
17 Խոսպ Հիշատակվում է նաև Խոսբ, Խոսփ և Խուսփ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Սաքալար է: Հայոց ձոր գավառի կենտրանական գյուղերից է: Հիրճ և Վերին Մժնկերտ գյուղերի միջակայքում: Գտնվում է Անգղ գետի ձախ ափից 4 կմ հարավ: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1850-1860 մ է:
18 Խորգոմ Հիշատակվում է նաև Խարգոմ, Խոռգոմ, Հյուրգոմ, Հյուրգոն և Հորգոմ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Դիլքայա է: Հայոց ձոր գավառի ծայրարևմտյան գյուղն է: Գտնվում է Անգղ գետի՝ Վանա լիճ թափվելու վայրից մոտ՝ աջ ափին: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1655 մ է:
19 Կալպալասան Հիշատակվում է նաև Գալբալասան, Գելպալասան, Գլպլասան, Քալպալասան և Քերբլահասան անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Արքբոյու է: Գտնվում է Կղզի գյուղից 5.5 կմ արևմուտք՝ Անգղ գետի և Մենուայի ջրանցքի միջև:
20 Կայսերան Այլ անվանաձևերով գյուղը չի հիշատակվում: Գտնվում է Կզղի գյուղից ուղիղ գծով 28 կմ հյուսիս-արևելք: Ռուսա ծովի (Երիցու լիճ) արևելյան ափից որ հեռու: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 2550 մ է:
21 Կասրիկ Հիշատակվում է նաև Գալբալասան, Գելպալասան, Գլպլասան, Քալպալասան և Քերբլահասան անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Արքբոյու է: Նորգյուղ, Աստվածաշեն և Խեք գյուղերի հարևանությամբ: Գտնվում է Կղզի գյուղից 4.5 կմ հյուսիս-արևելք: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1830 մ է:
22 Կարմրաքար Հիշատակվում է նաև Ղըզլդաշ և Կզըլտաշ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Քզըլթաշ է: Գտնվում է Վանա լճի ափից 8.5 կմ, իսկ Անգղ գետի ձախ ափից՝ 3 կմ հեռավորության վրա: Ժայռոտ բլրի արևելահայաց ստորոտին: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1750-1790 մ է:
23 Կեմ Հիշատակվում է նաև Գիմ և Կիմ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Քյոփրյույեր է: Գտնվում է Անգղ գետի աջ ափին՝ Շամիրամի ջրանցքի եզրին: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1740 մ է: Գյուղը ունի Հայոց ձոր գավառի կենտրոնական և արևմտյան հատվածներն իրար կապող դիրք:
24 Կղզի Գյուղն իր անվանումը ստացել է Շամիրամի ջրանցքի ճյուղավորումներով շրջակայքից մեկուսացած լինելու պատճառով: Հիշատակվում է նաև Կզի անվանաձևով: Ներկայիս անվանումը Գյուրփընար է: Գտնվում է Վան քաղաքից 19 կմ հարավ: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1770 մ է:
25 Կորիտ Ներկայիս անվանումը Սարակոնաք է: Հայոց ձոր գավառի հարավարևելյան առավել լեռնային մասում: Գտնվում է Կղզի գյուղից 21 կմ հարավ-արևելք՝ Փակակատուկից 3.5 կմ հարավային ուղղությամբ: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 2570 մ է:
26 Հավշասոր Քրդերենից թարգմանած նշանակում է Կարմիր տարածք: Հիշատակվում է նաև Հավիշասոր, Հավշի-ասոր, Հավշասորիկ և Հավշեսոր անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Սավաջըք է: Հայոց ձոր գավառի հյուսիսարևելյան կողմում՝ Առեղ և Ակխասան գյուղերի միջև: Գտնվում է Անգղ գետի Առեղ վտակի աձ ափին՝ ձորի մեջ: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 2570 մ է:
27 Հարատենց Քրդերենից թարգմանած նշանակում է Հացիկ: Հիշատակվում է նաև Արատենց, Արատիս, Հորոտենց և Նանիկ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Չաքինլը է: Հայոց ձոր գավառի կենտրոնական մասի պատմական գյուղերից մեկն է: Գտնվում է Անգղ գետի աջ ափին: Կղզի, Աստվածաշեն, Խեք և Էրեմեր գյուղերի միջև: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1780 մ է:
28 Հիրճ Հիշատակվում է նաև Իրիճ, Հերճ և Հըրճ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Գյունդողան է: Հայոց ձոր գավառի կենտրոնական մասի գյուղերից մեկն է: Գտնվում է Անգղ գետի ձախակողմյան վտակ հանդիսացող Հիրճի աջ ափին: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1770 մ է:
29 Հնդստան Հիշատակվում է նաև Հնտստան անվանաձևով: Ներկայիս անվանումը Էլկանդը է: Հայոց ձոր գավառի արևելյան գյուղերից մեկն է: Գտնվում է Անգղ գետի ձախ ափից 0.5 կմ հեռավորության վրա: Կղզի գյուղից 13 կմ Հյուսիս-արևելք՝ Ապլասաթ (Ապուսէթ) լայնահատակ լեռան ստորոտի վրա: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1795-1800 մ է:
30 Մաշկագտակ Հիշատակվում է նաև Մաշկակտակ, Մաշկակ, Մաշտակ և Մեծկելտեկ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Գյոլբաշը է: Հայոց ձոր գավառի հարավային մասի գյուղերից մեկն է: Գտնվում է Անգղ գետի աջ ափին: Վանա լճից 4 կմ արևելյան ուղղությամբ: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1670 մ է:
31 Մարգս Ավանդության համաձայն Մարգս գյուղի տեղը եղել է արքունի մաքսատունը: Այդտեղից էլ ծագել է գյուղի անվանումը: Հիշատակվում է նաև Մարկոս, Մարկս, Մարս և Մարքս անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Անդաշ է: Հայոց ձոր գավառի հարավային մասի գյուղերից մեկն է: Գտնվում է Անգղ գետի ձախ ափին: Վանա լճից 3 կմ արևելյան ուղղությամբ: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1765-1770 մ է:
32 Մժնկերտ Ներքին Հիշատակվում է նաև Բժնկերտ և Պժնկերտ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Աշաղը Քայմազ է: Հայոց ձոր գավառի կենտրոնական մասի գյուղերից մեկն է: Գտնվում է Անգղ գետի ձախ ափից ոչ հեռու: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1770 մ է:
33 Մժնկերտ Վերին Հիշատակվում է նաև Բժնկերտ և Պժնկերտ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Յուքարը Քայմազ է: Հայոց ձոր գավառի կենտրոնական մասի գյուղերից մեկն է: Գավառանիստ Կղզի գյուղից 3.5 կմ հարավ-արևմուտք: Ներքին Մժնկերտ գյուղից 1.8 կմ հարավային ուղղությամբ: Գտնվում է Անգղ գետի ձախ ափից 2.2 կմ հեռավորության վրա: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1780 մ է:
34 Մյուլք Հիշատակվում է նաև Մուլք անվանաձևով: Ներկայումս անվանափոխման չի ենթարկվել: Հայոց ձոր գավառի արևմտակողմ գյուղերից մեկն է: Գտնվում է Անգղ գետի ձախ ափից 1 կմ հեռավորության վրա՝ Մարգս գյուղի հարևանությամբ: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1680 մ է:
35 Մուսկավ Հիշատակվում է նաև Մուսկավա, Մուսկավեն և Մուսյանեն անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Դերեբաշ է: Կիս է Շատախ գավառին: Հաճախ գյուղը վերագրվում էր հենց այդ գավառին: Գավառանիստ Կղզի գյուղից 21 կմ հարավ-արևմուտք: Շատախ գյուղից 25 կմ հյուսիս-արևելյան ուղղությամբ:
36 Նորգյուղ Հիշատակվում է նաև Նորագեղ, Նորգեղ, Նորգեղի և Նորգուղ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Յոլաշան է: Հայոց ձոր գավառի արևելյան մասի գյուղերից մեկն է՝ Վան-Տոսպ գավառին կապող ճանապարհին: Գտնվում է Անգղ գետի աջ վտակ Տոնիի հովտում՝ գետափից 3 կմ հեռավորության վրա: Գավառանիստ Կղզի գյուղից 11 կմ հյուսիս-արևելեք: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1920 մ է:
37 Ոչխրանց Անունը ծագել է այդ վայորւմ Սուրբ Ատովանց՝ ոչխարի նման նահատակվելու հետ: Հիշատակվում է նաև Ոչխարանց անվանաձևով: Ներկայիս անվանումը Քոյունյաթաղ է: Գտնվում է Անգղ գետի աջ ափից 1.2 կմ հեռավորության վրա: Կղզի գյուղից 2.2 հյուսիս-արևելյան ուղղությամբ: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1775-1800 մ է:
38 Պլթենց Հիշատակվում է նաև Բլդանց, Բլդենց, Բլթենց, Պլթանց և Պլթին անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Ալադյուզ է: Աթանանց և Քերծ գյուղերի հարևանությամբ: Գտնվում է Վանա լիճ թափվող Պլթանց վտակի ձորում: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1850 մ է:
39 Սուրբ Վարդան Գյուղը իր անվանումը ստացել է հնում այնտեղ գտնվող Սուրվ վարդան վանքի անունից: Ներկայիս անվանումը Քըյըջաք է: Գտնվում է Վանա լիճ ափին: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1648-1650 մ է:
40 Տոնի Հիշատակվում է նաև Դոնի, Դոնիա և Թոնի անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Գյոլարդ է: Հայոց ձոր գավառի հյուսիսարևելյան մասի գյուղերից մեկն է: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 2320-2340 մ է:
41 Փակագետիկ Հիշատակվում է նաև Փակագյադուկ, Փակակատուկ, Փակետիկ և Փաքակյատյուկ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Բյոլմեչալ է: Հայոց ձոր գավառի հարավարևելյան լեռնային մասի գյուղերից մեկն է: Գտնվում է Անգղ գետի ձախ վտակ Դեմկոսի ակունքի մոտ: Կղզի գյուղից 18.5 կմ հարավ-արևելք՝ ձորի մեջ: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 2320-2340 մ է:
42 Քարավանց Ներկայիս անվանումը Չայըրբաշ է: Գտնվում է Անգղ գետի աջ ափին: Անգղ և Կեմ գյուղերի միջև: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1710 մ է:
43 Քերծ Քերծ է անվանվել ի պատիվ Մոկս գավառում գտնվող համանուն այն գյուղի, որտեղից տեղափոխվել էին գյուղի բնակիչների նախնիները:[8] Հիշատակվում է նաև Գերծ, Քերս և Քըռձ անվանաձևերով: Ներկայիս անվանումը Աբալ է: Պլթենց և Ղըզլդաշ գյուղերի հարևանությամբ: Վանա լճից 7 կմ հեռավորության վրա: Գտնվում է Անգղ գետի ձախ կողմում: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1930 մ է:
44 Քյոշկ Հիշատակվում է նաև Քյոշք և Քոշկ անվանաձևերով: Ներկայումս չի անվանափոխվել: Վանա լճից 1 կմ հեռավորության վրա: Գտնվում է Անգղ գետի աջ ափին: Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1650-1655 մ է:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Սամվել Կարապետյան, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ, «Հայոց ձոր, Հայաստանի պատմություն գրքաշար, հատոր Ա», Երևան 2015 թվական:
  2. «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, 2, 3
  3. Համառօտ ստորագրութիւն Հայկաձոր եւ Ոստան գաւառաց, «Սիօն», 1870, էջ 38, Բազեան Յ.
  4. Հայաստան. ուղեւորութիվն եւ ուսումնասիրութիւններ, թարգ.՝ Լևոն Լարենց, հ. Բ, Կ. Պոլիս, 1914 թ., էջ 139, Լինչ Հ-Ֆ
  5. «Աշխատանք», 1913 թ., քիվ 30, 8 յունիս, էջ 9
  6. Նկարագրական ուղեւորութիւն հայաբնակ գաւառս Արեւելեան Տաճկաստանի, մաս Ա, Կ. Պօլիս, 1884թ., էջ 130-131, Միրախորեան Մ.
  7. Նկարագրական ուղեւորութիւն հայաբնակ գաւառս Արեւելեան Տաճկաստանի, մաս Ա, Կ. Պօլիս, 1884թ., էջ 198, Միրախորեան Մ.
  8. Հայ ժողովրդի պատմություն, հ 1, էջ 74, 75, Կյուրեղյան Ե.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]