Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Լոռու թագավորությունից)
Տաշիր-Ձորագետի կամ
Լոռու թագավորություն
 Բագրատունյաց Հայաստան 982 - 1113 Զաքարյան Հայաստան 
Մածնաբերդի իշխանություն 
Bagratuni flag.svg Bagrotouni.svg
(Դրոշ) (Զինանշան)
Քարտեզ

Jorgat harasm.gif
(1017)

Ընդհանուր տեղեկանք
Մայրաքաղաք Շամշուլդե
Լոռի
Մածնաբերդ
Լեզու Հայերեն
Ազգություն Հայեր
Կրոն Հայ Առաքելական Եկեղեցի
Իշխանություն
Պետական կարգ Միապետություն
Դինաստիա Կյուրիկյաններ
Պետության գլուխ Թագավոր
Պատմություն
1rightarrow.png  Տե՛ս նաև Լոռի (այլ կիրառումներ) 

Տաշիր-Ձորագետի կամ Լոռու թագավորություն ավատատիրական պետություն միջնադարյան Հայաստանում 982–1113 թվականներին[1], Բագրատունիների արքայատան գլխավորությամբ։ Միջնադարյան Բագրատունիներից վասալական կախման մեջ գտնվող այս թագավորությունը ներառում էր տարածքներ՝ ներկայիս Հայաստանից և Ադրբեջանից, մասամբ՝ Վրաստանից:

Հիմնադրվել էր 982 թվականին՝ Գուրգեն Բագրատունու կողմից, և թագավորություն հռչակվել Սմբատ Բ-ի օգնությամբ։ Տարածքն ընդգրկում էր Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի հարավային և արևելյան հատվածները (այժմ՝ ՀՀ Լոռու մարզ), Ուտիք նահանգի հյուսիսային հատվածը (այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզ, ինչպես նաև Փառիսոս և Գարդման՝ Ադրբեջանի տարածքում)՝ կազմելով 12 000 քառ. կմ։

Գուրգեն Բագրատունու և նրա հաջորդների օրոք Լոռու թագավորությունը տնտեսական և մշակութային մեծ վերելք ապրեց։ Կառուցվեցին նոր բերդեր ու ամրություններ, եկեղեցիներ ու վանական համալիրներ։

Թագավորության հիմնադրման տարին տատանվում է 979 և 982 թվականների միջև։ Բանն այն է, որ Անիի Սմբատ Բ Տիեզերակալ թագավորը 979 թվականին իր եղբայր Գուրգենին նշանակում է Լոռու կառավարիչ՝ իշխանաց իշխան, իսկ 982 թվականին՝ շնորհում թագավորի տիտղոս[2]: Գուրգենը Լոռու բարբառով հնչում է որպես «Կյուրիկե», ուստի հաճախ անվանում են ոչ թե Գուրգեն Ա, այլ Կյուրիկե Ա թագավոր, իսկ նրա հիմնադրած արքայատոհմը՝ ոչ թե Բագրատունի, այլ Կյուրիկյան:

Գուգարքի բնաշխարհը հարուստ է լեռնային անտառներով։ Թագավորության կենտրոնում Գուգարաց լեռներն են, որոնք ջրբաժան-սահման են հանդիսանում Ուտիքի ու Գուգարքի, այժմ՝ Լոռու ու Տավուշի միջև։ Նրա տարածքով հոսող գետերը (Կուր գետի վտակները) ջրերը կյանք են տալիս նրանց։ Կլիման ամռանը զով է, նպաստավոր երկրագործության համար, ձմռանը՝ մեղմ։ Լեռնային արոտները հնարավորություն էին ընձեռում անասնապահության զարգացման համար։ Գուգարքը Հայկական լեռնաշխարհի, այժմ՝ Հայաստանի Հանրապետության «կանաչ գոտին» է։

Տաշիր-Ձորագետի թագավորների ցանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 493 CC-BY-SA-icon-80x15.png