Մածնաբերդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Coa Illustration Elements Building Castle.svg
Մածնաբերդ
Տեսակ ամրոց
Տեղագրություն Ադրբեջան գ․ Հարցհանգիստ (Չովդար), Դաշքեսանի շրջան, Ադրբեջան
Վարչական միավոր Դաշկեսանի շրջան
Երկիր Ադրբեջան
Ընթացիկ վիճակ ավերված

Մածնաբերդ (կամ էլ Մլզնաբերդ, Սուրբ Մալազնաբերդ[1]), միջնադարյան հայկական բերդ Գարդման գավառում, ներկայումս՝ Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշքեսանի շրջանի Հարցհանգիստ (Չովդար) գյուղից հարավ-արևելք՝ անդնդախոր ձորերով շրջապատված լեռան վրա[2]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատմական աղբյուրներում Մածնաբերդը հիշատակվում է որպես Կյուրիկյան Աղսարթանի նստավայր[3][4]։

Կյուրիկյան թագավորության անկումից հետո Կյուրիկե Ա-ի որդի Դավիթը (1113-1145) մոտ 1113-ին հաստատվել է Մածնաբերդում և հիմք դրել Մածնաբերդի Կյուրիկյան իշխանությանը (գոյատևել է մինչև XIII դարի վերջը)։ Իշխանության սահմանները տարածվել են նաև մերձակա գավառների և բերդերի վրա։ Մխիթար Այրիվանեցին վկայում է՝

Aquote1.png Իսկ ի զարմէ թագաւորացն Բագրատունեաց մնացին ի Վիրս և ի Մածնաբերդ և ի Նոր բերդ, որք կալան զբազում գաւառս և շինեցին բերդս բազումս...[5] Aquote2.png


Համաձայն Կիրակոս Գանձակեցու, Նոր բերդի Կյուրիկյանները տիրել են Մածնաբերդը՝

Aquote1.png Իսկ Դաւիթ իշխան Նոր բերդին խաբեաց զմանուկն Աղսարթան և փեսացոյց զնա ի դուստրն իւր և ինքն տիրեաց Մածնաբերդոյ և ապա եհան զդուստր իւր և նման է[3] Aquote2.png


XII դարի առաջին կեսին Մածնաբերդը ենթարկվել է Գանձակի սելջուկյանների հարձակումներին, իսկ XIII դարի կեսին այն կարճ ժամանակով եղել է մոնղոլների տիրապետության տակ։ Հայտնի է նաև, որ 1170 թվականին վախճանված Մածնաբերդի թագավորին ամփոփել են Կյուրիկյանների տոհմական դամբարանում՝ Հաղպատում[6]։

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բերդասարի խոցելի հատվածներն ամրացված են եղել անմշակ քարով, կրաշաղախով շարված բրգաշար պարսպապատով, որոնք XIX դարի վերջերին արդեն քայքայված էին ու մասամբ ավերված[7]։

1886 թվականին Մածնաբերդին անդրադարձած «Արձագանք» պարբերականում նշվում էր՝

Aquote1.png Բերդից այժմ հազիւ նշմարելի պարսպի հետքեր և բնակարանների աւերակներ կան...[8] Aquote2.png


1880-ականներին բերդի ավերակների մեջ կար նաև երեք սպիտակ խաչքար

Aquote1.png ...լեռներից մինի ստորոտում կայ մի տափարակ տեղ, որ հողից մի թզաչափ բարձր երևում է շրջանաձև պարիսպ, փորագրած խաչաձև քարերով։ Այդ պարսպի մէջ տեղը փորելու ժամանակ դուրս եկան երեք հատ սպիտակ քարեր[9] Aquote2.png


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 245
  2. «Նոր Դար», 1886, N 120, էջ 1՝
    Aquote1.png Գիւղից 3 վերստ հեռու, Գանձակի ճանապարհի վերայ գտնվում են երեք հատ բարձր անտառապատ լեռներ, որոնց ամեն մինի գագաթումը կայ մի բերդ Aquote2.png

  3. 3,0 3,1 Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմութիւն Հայոց, աշխատասիրությամբ` Կ. Մելիք-Օհանջանյանի, Երևան, 1961, էջ 153
  4. «Դիվան հայ վիմագրության», պր. V, կազմեց Բարխուդարյան Ս., Երևան, 1982, էջ 265
  5. Մխթար Այրիվանեցի, Պատմութիւն, Մոսկուա, 1861, էջ 153
  6. «Մանր ժամանակագրություններ», Բ, Երևան, 1956, էջ 502
  7. Բարխուտարեանց Մ., Արցախ, Բագու, 1895, էջ 293: Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 245:
  8. «Արձագանք», 1886, N 21, էջ 307:
  9. «Նոր-Դար», 1886, N 120, էջ 1