Հրազդան գետ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Հրազդան (գետ)ից)
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Հրազդան
Հրազդան գետ
RazdanRiver.jpg
Բնութագիր
Երկարություն 141 կիլոմետր
Ավազանի մակերես 2560 կմ²
Ջրի ծախս 17,9 մ³/վ
Ջրահոսք
 · Ակունքի տեղակայում Սևանա լիճ
 · Գետաբերանի տեղակայում Արաքս
 · Կոորդինատներ
Տեղակայում
Հոսող հոսքեր Ավանի գետ, Հանքավան, Ակունք, Արայի գետ, Բջնի, Գալար, Գետառ, Դալար, Ծաղկաձոր, Սարալանջ և Ուռագետ
Ջրի մարմիններ Սևանա լիճ
Երկիր Հայաստան
Երկրամաս Արարատի մարզ և Կոտայքի մարզ

Հրազդան (նաև՝ Իլդարունի, Զանգու), գետ Հայաստանում, Արաքսի ձախ վտակը։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գետի անվանումն առաջին անգամ հանդիպում է հին հայկական հեղինակների՝ մասնավորապես Սեբեոսի (Հուրազդան տեսքով) և Մովսես Խորենացու մոտ (ավելի հին, Հրազդան)[1][2]։

Միջին դարերում Բջնի գյուղաքաղաքի անունով նրա սահմաններում կոչվել է Բջնիի ջուր, Բջնիջուր, Բջնո գետ[3]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ունի 141 կմ երկարություն։ Ավազանի մակերեսը 2650 կմ2 է (առանց Սևանա լճի)։ Սկիզբ է առնում Սևանա լճից, հոսում հարավարևմտյան ընդհանուր ուղղությամբ, անցնում Գեղարքունիքի, Կոտայքի մարզերով, Երևան քաղաքով, Արարատի մարզով ու թափվում Արաքսը։

Վերին հոսանքում մոտ 20 կմ հոսում է դեպի արևմուտք՝ այդ ընթացքում առաջացնելով գալարներ, միջին հոսանքում անցնում է նեղ ու խոր (120-150 մ) կիրճով, ստորին հոսանքում ուղղվում է դեպի հարավ-արևելք, դուրս գալիս Արարատյան դաշտ, դառնում հանդարտահոս ու ծովի մակարդակից 820 մ բարձրության վրա լցվում Արաքսը։

Գետի ընդհանուր անկումը կազմում է 1100 մ։ Բնական պայմաններում Հրազդանի սնումը 62,5%-ով ստորերկրյա է, հորդացումը՝ գարնանային, վարարումները՝ ամռանն ու աշնանը։ Ջրի տարեկան միջին ծախսը 22,6 մ³/վրկ է, առավելագույնը՝ 138 մ³/վրկ, նվազագույնը՝ 9 մ³/վրկ, տարեկան հոսքը 712 միլիոն մ³։

Հրազդանի վրա կառուցվել են Սևանի, Աթարբեկյան, Գյումուշի, Արզնիի, Քանաքեռի, Երևանի ՀԷԿ-երը, մի շարք ջրանցքներ, Երևանյան լիճը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Г. Хюбшман Armenische Grammatik. — Leipzig, 1897. — С. 61.
  2. Г. Налбандян К этимологии армянского hражешт и гидронима hраздан // Вестник Ереванского университета. — 1983. — № 2. — С. 246—248.
  3. Հակոբյան Թ. Խ., Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ., Բարսեղյան Հ. Խ., Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 770 — 992 էջ։
Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png