Գրիգորիոս X

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գրիգորիոս X
լատ.՝ Gregorius PP. X
B Gregor X.jpg
184-րդ Հռոմի պապ
1 սեպտեմբերի 1271 թվական — 10 հունվարի 1276 թվական
Եկեղեցի՝ Հռոմեա-կաթոլիկական եկեղեցի
Նախորդող՝ Կլիմենտ IV
Հաջորդող Ինոկենտիոս V
 
Կրթություն Փարիզի համալսարան
Մասնագիտություն հոգևորական և կաթոլիկ քահանա
Ծննդյան անուն Թեոբալդո Վիսկոնտի
Բնօրինակ անուն
ծննդյան պահին:
իտալ.՝ Teobaldo Visconti
Ծնունդ մոտ 1210 թվական
Պիաչենցա, Իտալիա
Մահ հունվարի 10, 1276[1]
Արեցցո, Իտալիա
Թաղված է Arezzo Cathedral
Դինաստիա՝ House of Visconti

Գրիգորիոս X (լատ.՝ Gregorius PP. IX, աշխարհիկ անունը՝ Թեոբալդո Վիսկոնտի, իտալ.՝ Teobaldo Visconti; 13-րդ դար, Պյաչենցա, Էմիլիա Ռոմանիա - հունվարի 10, 1276[1], Արեցո, Տոսկանա, Իտալիա) , Հռոմի պապ 1271 թվականի սեպտեմբերի 1-ից մինչև 1276 թվականի հունվարի 10-ը:

Առաջին կոնկլավը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեոբալդո Վիսկոնտին ծագումով Պիաչենցայից էր: Իտալացի էր, բայց ավագ սարկավագի պաշտոն էր զբաղեցնում Լիեժում (այժմ՝ Բելգիա): Կլիմենտ IV-ի մահից հետո սկսվում է պապական գահի թափուր վիճակի ամենաերկար շրջանը: Կարդինալները բաժանվել էին երկու խմբի այն հարցի շուրջ, թե ո՞վ պետք է զբաղեցնի այդ աթոռը՝ ֆրանսիացի, թե՞ իտալացի. նրանց միջև բանակցությունները շարունակվեցին երեք տարի: Այս վիճաբանությունները կապված էին Լուի IX թագավորի կրտսեր եղբոր՝ Կառլ Անժուացու գործողությունների հետ: Կառլը զավթել էր Սիցիլիայի գահը և մշտապես խառնվում էր Ապենինյան թերակղզու քաղաքական գործերին: Ելքը գտնվեց այն ժամանակ, երբ Վիտերբոյի բնակիչները հանեցին այն շենքի տանիքը, ուր հավաքվում էին կարդինալները, և արգելափակեցին բոլոր ելքերը՝ նրանց թողնելով միայն հացի ու ջրի հույսին: Ավելի քան մեկ տարի անց կարդինալները պապ ընտրեցին Թեոբալդո Վիսկոնտիին, ով կարդինալ չէր և այդ ժամանակ խաչակիրների հետ գտնվում էր Պաղեստինում: Նա թեպետ իտալացի էր, բայց իր կարիերայի մեծ մասն անցկացրել էր Ալպերից հյուսիս և այդ պատճառով ներքաշված չէր եղել իտալական քաղաքական ինտրիգների մեջ: Թագադրումը տեղի ունեցավ 1273 թվականի մարտի 27-ին:

Լիոնի երկրորդ ժողովը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Լիոնի երկրորդ ժողով

Գրիգորիոսի ընտրությունը իր համար մեծ անակնկալ էր: Չցանկանալով թողնել իր առաքելությունը Պաղեստինում՝ պապական պաշտոնը ստանձնելուց հետո նրա առաջին քայլը եղավ խաչակիրներին օգնություն ուղարկելու երդում տալը: Իտալիա նավարկելուց առաջ Աքքայում իր արտասանած ելույթի վերջում նա հայտարարեց՝ «Երուսաղե՛մ, եթե ես քեզ մոռանամ, թո՛ղ իմ աջ ձեռքը չորանա» (մեջբերում 137-րդ Սաղմոսից):

Ձախողված խաչակրաց արշավանքի, Արևելքում Լատինական կայսրության դժվար իրադրության, ինչպես նաև Գերմանիայում, Իտալիայում և Սիցիլիայում թագավորող քաոսի առջև կանգնելով՝ Գրիգորիոս X-ը որոշեց եկեղեցիական ժողով հրավիրել Լիոնում (1274 թվական): Ըստ պապի, սա պետք է լիներ ամենահրաշալին քրիստոնեական ժողովների մեջ: Լիոն ժամանեցին մոտ 500 եպիսկոպոսներ Արևմուտքից և Արևելքից, ինչպես նաև բազմաթիվ ներկայացուցիչներ եվրոպական թագավորական պալատներից: Պապի նախաձեռնությամբ փորձ արվեց միավորել արևելյան և արևմտյան քրիստոնյաներին: Բյուզանդական կայսրի ճնշման ներքո արևելյան եկեղեցու մի քանի ներկայացուցիչներ համաձայնեցին պապի հետ երգել «Հավատո հանգանակը»: Սակայն գործը իրական համախմբան չհասավ: Հռչակված միությունը ձևական բնույթ կրեց և հարուցեց արևելյան քրիստոնյա խոշոր թեմերի բուռն դժգոհությունը: Ժողովը ամենից առաջ քննարկեց քաղաքական արդի խնդիրներ՝ արքայական և կոմսական թագեր բաժանելով: Ժողովին ներկա էր թաթարական խանության պատվիրակությունը, որը հակաթուրքական ընդհանուր լիգա ստեղծելու ծրագիր ներկայացրեց, որը, սակայն, կյանքի չկոչվեց, բայց փոխարենը՝ թաթարական դեսպաններից մեկը, ի ուրախություն հավաքված հայրերի, մկրտվեց:

Կոնկլավի կանոնները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիկոլո և Մաթեո Պոլոները Գրիգորիոս X-ին են փոխանցում Խուբիլայ-խանի նամակը, 1271 թվական
Գրիգորիոս X-ի գերեզմանը Արեցոյում

Ժողովի կարևորագույն որոշումը վերաբերում էր կոնկլավին. պապի մահից հետո կարդինալները պետք է հավաքվեին կոնկլավի հուղարկավորությունից հետո 10 ժամից ոչ ուշ: Կոնկլավի աշխատանքների ժամանակ կարդինալները պետք է լիովին մեկուսացած լինեին շրջակա միջավայրից և բացառեին ցանկացած անձնական հարաբերություններ կամ նամակագրություն օտար անձանց հետ: Եթե երեք օրերի ընթացքում նրանք պապ չընտրեին, նրանց սննդակարգը կրճատվելու էր: Մեկ շաբաթյա անպտուղ խորհրդակցություններից հետո ընտրողները պետք է բավարարվեին միայն հացով ու ջրով: Ժողովի այլ որոշումներով սահմանափակվում էին եկեղեցիական պաշտոնների և եկամուտների չափազանց կոնցենտրացիան: Ժողովը պաշտոնապես գերմանական թագավոր ճանաչեց Ռուդոլֆ Հաբսբուրգին (1273—1291): Ժողովի աշխատանքներին մասնակցում էր անվանի գիտնական և աստվածաբան, ֆրանցիսկյան միաբանության անդամ Բոնավենտուրան (Ջովանի Ֆիդանցա, 1221—1274), ով ժողովի ավարտի նախօրեին մահացավ: Նա Գրիգորիոս X-ի կողմից նշանակվել էր Ալբանոյի կարդինալ-եպիսկոպոս: Թովմա Աքվինացին (1225—1274), ում ևս հրավիրել էին ժողովին, մահացավ Լիոնի ճանապարհին: Պապը մահացավ ժողովից անմիջապես հետո, դեպի Արեցո (Իտալիա) գնալիս: 1713 թվականին նա դասվեց եկեղեցու երանելիների շարքին:


Դիվանագիտական կապեր մոնղոլների հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1271 թվականին պապ ընտրվելուց հետո Գրիգորիոսը նամակ է ստանում մոնղոլական խան Խուբիլայից. նամակը նրան էին հասցրել Նիկոլո և Մաթեո Պոլոները՝ Մոնղոլիա կատարած ճամփորդությունից հետո: Խուբիլայը խնդրում էր հարյուր միսիոներներ և Տիրոջ Գերեզմանի Տաճարից Բարեպարգև կրակից մի մաս ուղարկել: Պապը կարողացավ միայն երկու վանական և Տաճարի լամպի մի փոքր յուղ ուղարկել: Վանականները մեկնելուց անմիջապես հետո վերադարձան: Պոլո եղբայրները (այս անգամ երիտասարդ, այդ ժամանակ դեռևս 17 տարեկան Մարկո Պոլոյի ուղեկցությամբ) Մոնղոլական կայսրություն վերադարձան 1275 թվականին:

Մոնղոլական իլխանության առաջնորդ Աբաղա-խանը ավելի քան 10 մարդուց կազմված դեսպանություն ուղարկեց Լիոն՝ եկեղեցիական ժողովին մասնակցելու համար: Ժողովից հետո Աբաղան վրացի եղբայրներ Վասալիների գլխավորությամբ մեկ այլ պատվիրակություն ուղարկեց՝ նախատեսվելիք խաչակրաց արշավանքը համակարգելու նպատակով: Գրիգորիոսը պատասխանեց, որ Աբաղայի հետ միասին իր լեգատները կուղեկցեն Խաչակրաց արշավանքը և պատասխանատվություն կկրեն ռազմական գործողության համակարգման համար: Սակայն խաչակրաց արշավանքի այս ծրագրերը, ընդհանուր առմամբ, մոռացվեցին Գրիգորիոս X-ի մահվամբ:

Կինոյում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Մարկո Պոլո» (հեռուստաֆիլմ), ռեժիսոր Ջուլիանո Մոնտալդո (ԱՄՆ-Իտալիա, 1982), Գրիգորիոս X-ի դերում՝Բերտ Լանկաստեր
  • «Մարկո Պոլո» (հուռուստասերիալ), ռեժիսորներ Դեվիդ Պետրարքա, Դենիել Մինախան, Ալիկ Սախարով և ուրիշներ (ԱՄՆ, 2016),Գրիգորիոս X-ի դերում՝ Գաբրիել Բիրն

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 various authors Encyclopedia of Popes — 2000.