18-րդ դար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է XVIII դարից)
II հազարամյակ
XVI դարXVII դարXVIII դարXIX դարXX դար
1690‑ականներ 1690 1691 1692 1693 1694 1695 1696 1697 1698 1699
1700‑ականներ 1700 1701 1702 1703 1704 1705 1706 1707 1708 1709
1710‑ականներ 1710 1711 1712 1713 1714 1715 1716 1717 1718 1719
1720‑ականներ 1720 1721 1722 1723 1724 1725 1726 1727 1728 1729
1730‑ականներ 1730 1731 1732 1733 1734 1735 1736 1737 1738 1739
1740‑ականներ 1740 1741 1742 1743 1744 1745 1746 1747 1748 1749
1750‑ականներ 1750 1751 1752 1753 1754 1755 1756 1757 1758 1759
1760‑ականներ 1760 1761 1762 1763 1764 1765 1766 1767 1768 1769
1770‑ականներ 1770 1771 1772 1773 1774 1775 1776 1777 1778 1779
1780‑ականներ 1780 1781 1782 1783 1784 1785 1786 1787 1788 1789
1790‑ականներ 1790 1791 1792 1793 1794 1795 1796 1797 1798 1799
1800‑ականներ 1800 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809
Քաղաքական սահմանները 1700 թվականին
Գրոհ Բաստիլի վրա 1789 թվականի հուլիսի 14-ին, ինչը Ֆրանսիական հեղափոխության խորհրդանշանական իրադարձությունն է:
Ամերիկայի հեղափոխական պատերազմը տեղի է ունեցել 18-րդ դարի վերջին:

18-րդ դարը սկսվել է 1701 թվականի հունվարի 1-ին և ավարտվել 1800 թվականի դեկտեմբերի 31-ին համաձայն Գրիգորյան օրացույցի: 18-րդ դարի գլխավոր իրադարձություններն էին Լուսավորությունը և Ֆրանսիական ու Ամերիկյան հեղափոխությունները: Փիլիսոփայությունը և գիտությունը վերելք ապրեցին: Փիլիսոփաները երազում էին լուսավոր դարաշրջանի մասին: Այս երազները իրականություն դարձնելու համար սկսվեց Ֆրանսիական հեղափոխությունը 1789 թվականին, որը վերածվեց Տեռորի ժամանակաշրջանի (1793-1794) Մաքսիմիլիեն Ռոբեսպիեռի օրոք: Սկզբում Եվրոպայի շատ միապետեր հարում էին Լուսավորության գաղափարներին, սակայն Ֆրանսիայի հեղափոխության հետ մեկտեղ վախենալով կորցնել իրենց իշխանությունը ստիպված էին դաշինքներ կազմել հակահեղափոխության համար: Օսմանյան կայսրությունում տիրեց աննախադեպ խաղաղություն և տնտեսական վերել` մասնակցելով ոչ եվրոպական պատերազմներին 1740-ից 1768 թվականներին: Արդյունքում կասյրությունը չմասնակցեց Եվրոպայի կարևոր Յոթնամյա պատերազմին (1756-1763) և զորքի փորձառության պակացի արդյունքոբ պարտվեց Ռուսաստանի դեմ մղվող պատերազմում դարի երկրորդ կեսին:

18-րդ դարում նաև դադարեց Ռեչ Պոսպոլիտան որպես անկախ պետություն գոյություն ունենալուց: Այն հզոր թագավորություն էր, որը անգամ նվաճել էր Մոսկվաև և պարտության մատնել օսմանյան բանակներին: Այս կիսաժողովրդական պատությունը փլուզվեց և նրա տարածքը բաժանվեց Պրուսիայի թագավորության, the Ռուսական կայսրության և Ավստրիայի միջև:

Դեպի Ամերիկա Եվրոպացիների զանգվածային միգրացիայի արդյունքում մեծացավ գաղութների բնակչությունը: Մեծ Բրիտանիան դարձավ աշխարհի հզորագույն տերություններից մեկը երբ հաղթեց Ֆրանսիայի Հյուսիսային Ամերիկայում 1760-ականներին և նվաճեց Հնդկաստանի մեծ մասը: Սակայն Բրիտանիան կորցրեց Հյուսիսային ամերիկայի գաղութները Ամերիկայի հեղափոխական պատերազմում պարտվելուց հետո, որի արդյունքում ստեղծվեց նոր անկախ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները: Արդյունաբերական հեղափոխություն սկսվեց Բրիիտանիայում 1770-ական թվականներին շոգեմեքենա ստեղծումից հետո:

Արևմտյան պատմաբանները իրենց աշխատություններում այլ կերպ էին մեկնաբանում 18-րդ դարը: Օրինակ «կարճ» 18-րդ դարը վերագրում են 1715-1789 թվականներին, ժամանակաշրջան, որը սկսվում էր Լուի Արև արքայի մահվանից և ավարտվում Ֆրանսիական հեղափոխությամբ, շեշտը դնելով անուղղակի կապված գործոնների վրա[1][2]: Այլ պատմաբանները հակված էին կոչել «երկար» 18-րդ դար[3] որը սկսվում էր Պանծալի հեղափոխությունից 1688 թվականից մինչև 1815 թվականի Վաթեռլոոյի ճակատամարտ[4] կամ անգամ ավելի ուշ[5]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Anderson, M. S. (1979). Historians and Eighteenth-Century Europe, 1715–1789. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-822548-5. OCLC 185538307. 
  2. Ribeiro, Aileen (2002). Dress in Eighteenth-Century Europe 1715-1789 (revised edition). Yale University Press. ISBN 978-0-300-09151-9. OCLC 186413657. 
  3. Baines, Paul (2004). The Long 18th Century. London: Arnold. ISBN 978-0-340-81372-0. 
  4. Marshall, P. J. (Editor) (2001). The Oxford History of the British Empire: Volume II: The Eighteenth Century (Oxford History of the British Empire). Oxford University Press, USA. ISBN 978-0-19-924677-9. OCLC 174866045. , "Introduction" by P. J. Marshall, page 1
  5. O'Gorman, Frank (1997). The Long Eighteenth Century: British Political and Social History 1688-1832 (The Arnold History of Britain Series). A Hodder Arnold Publication. ISBN 978-0-340-56751-7. OCLC 243883533.